۱۳۰ کیلومتر تا یک نفس تازه برای گاز خراسان جنوبی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: خط انتقال گاز ۳۶ اینچ نهبندان ـ سربیشه که به عنوان گام دوم اتصال خراسان جنوبی به خط هفتم سراسری گاز تعریف شده، با پیشرفت بیش از ۸۰ درصدی در حال اجراست و طبق برنامه اعلام‌شده قرار است پیش از ورود به فصل سرما به بهره‌برداری برسد؛ پروژه‌ای که با افزایش ۸ تا ۱۰ میلیون مترمکعبی ظرفیت انتقال گاز، می‌تواند نقش مهمی در تقویت پایداری شبکه انرژی شرق کشور ایفا کند.

خراسان جنوبی طی سال‌های گذشته به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در انتهای شبکه انتقال گاز، همواره با محدودیت‌هایی در زمینه تأمین و انتقال پایدار انرژی مواجه بوده است؛ محدودیت‌هایی که در فصل زمستان و همزمان با افزایش مصرف گاز، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، توسعه زیرساخت‌های انتقال گاز و ایجاد مسیرهای جدید برای تأمین انرژی استان در دستور کار قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین این طرح‌ها، پروژه خط انتقال گاز دشتک ـ زابل ـ نهبندان بود که فاز نخست آن سال گذشته به بهره‌برداری رسید و زمینه اتصال خراسان جنوبی به خط هفتم سراسری گاز را فراهم کرد.

اما بهره‌برداری از گام نخست پایان این مسیر نبود؛ چرا که ظرفیت خط ۱۲ اینچ موجود در مسیر نهبندان ـ سربیشه پاسخگوی نیازهای آینده شبکه نبود و به همین دلیل اجرای فاز دوم با خط ۳۶ اینچ در دستور کار قرار گرفت.

اکنون این پروژه به مرحله‌ای رسیده که مسئولان استانی از پیشرفت بیش از ۸۰ درصدی آن، تأمین تجهیزات و مصالح و فعالیت همزمان در چندین جبهه کاری خبر می‌دهند؛ پروژه‌ای که قرار است اواخر آبان‌ماه یا پیش از اوج مصرف زمستانی وارد مدار شود.

گام نخست؛ پایان یک بن‌بست قدیمی

اتصال خراسان جنوبی به خط هفتم سراسری گاز در قالب پروژه دشتک ـ زابل ـ نهبندان دنبال شد. عملیات اجرایی گام نخست این طرح در تیرماه سال ۱۴۰۲ در مسیر دوراهی دشتک ـ نهبندان آغاز شد و این پروژه در تیرماه ۱۴۰۳ به بهره‌برداری رسید.

با بهره‌برداری از این بخش، امکان انتقال گاز از مسیر جدید به خراسان جنوبی فراهم شد و استان از یک مسیر انتقال جدید بهره‌مند شد؛ اما این مسیر به تنهایی نمی‌توانست پاسخگوی رشد مصرف و نیازهای آینده استان باشد.

رحمان محمودی، مدیرعامل شرکت گاز خراسان جنوبی، در گفتگو با مهر اظهار کرد: از سال ۱۴۰۱ و در پی اجرای پروژه خط انتقال گاز دشتک ـ زابل ـ نهبندان، فاز نخست این طرح در سال ۱۴۰۳ به بهره‌برداری رسید و به خط ۱۲ اینچ متصل شد.

وی افزود: با توجه به ظرفیت محدود خط ۱۲ اینچ در مسیر سربیشه تا نهبندان، اجرای خط جدید یا همان فاز دوم ۳۶ اینچ در دستور کار قرار گرفت.

مدیرعامل شرکت گاز خراسان جنوبی بیان کرد: این خط به طول حدود ۱۲۶ کیلومتر در حال اجراست و در صورت تداوم روند اجرای پروژه، در زمستان امسال به بهره‌برداری خواهد رسید.

خط ۳۶ اینچ در مسیر نهبندان تا سربیشه

فاز دوم پروژه در واقع حلقه اتصال نهبندان به سربیشه است؛ خطی که قرار است به خط انتقال گاز سربیشه ـ بیرجند متصل شود و ظرفیت انتقال گاز در این بخش از شبکه را افزایش دهد.

سیدمحمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، نیز در بازدید از روند اجرای این پروژه در گفتگو با مهر اظهار کرد: عملیات اجرایی خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه با پیشرفت بیش از ۸۰ درصد در حال انجام است.

وی طول این خط را حدود ۱۳۰ کیلومتر اعلام کرد و افزود: بر اساس قرارداد منعقدشده با پیمانکار، عملیات اجرایی باید حداکثر تا پایان شهریورماه به اتمام برسد و خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه به خط سربیشه ـ بیرجند متصل شود.

استاندار خراسان جنوبی ادامه داد: بخش قابل توجهی از عملیات اجرایی انجام شده و مصالح و کالاهای مورد نیاز پروژه نیز به صورت کامل تأمین شده است.

هاشمی گفت: عملیات اجرایی پروژه در ۱۷ جبهه کاری به صورت همزمان دنبال می‌شود و پروژه به مراحل پایانی خود نزدیک شده است.

افزایش ۸ تا ۱۰ میلیون مترمکعبی ظرفیت انتقال گاز

یکی از مهم‌ترین آثار اجرای خط ۳۶ اینچ نهبندان ـ سربیشه، افزایش ظرفیت انتقال گاز در شرق کشور است؛ موضوعی که با توجه به شرایط مصرف در ماه‌های سرد سال، اهمیت ویژه‌ای دارد.

استاندار خراسان جنوبی در گفتگو با مهر ظرفیت انتقال خط نهبندان ـ سربیشه را حدود ۸ تا ۱۰ میلیون مترمکعب در شبانه‌روز اعلام کرد و گفت: مصرف گاز استان در اوج مصرف و بدون احتساب نیروگاه‌ها بیش از هفت میلیون مترمکعب در شبانه‌روز است.

وی افزود: با تکمیل این خط، علاوه بر تأمین نیازهای استان، ظرفیت مناسبی برای پشتیبانی از شبکه گاز و کمک به تأمین نیاز خراسان رضوی نیز ایجاد خواهد شد.

به این ترتیب، پروژه نهبندان ـ سربیشه صرفاً یک طرح استانی محسوب نمی‌شود و در چارچوب تقویت شبکه انتقال گاز شرق و شمال شرق کشور تعریف شده است.

افزایش ظرفیت انتقال از یک مسیر جدید، در کنار وجود مسیرهای دیگر، امکان مانور بیشتر شبکه را نیز فراهم می‌کند؛ موضوعی که در زمان بروز محدودیت در یک مسیر یا افزایش ناگهانی مصرف می‌تواند اهمیت خود را نشان دهد.

یک حلقه مهم در تکمیل رینگ شرقی

در سال‌های اخیر یکی از سیاست‌های اصلی در توسعه شبکه گاز کشور، ایجاد رینگ‌های انتقال و افزایش امکان مانور در شبکه بوده است.

وجود مسیرهای متعدد انتقال گاز این امکان را فراهم می‌کند که در صورت بروز مشکل یا محدودیت در یک مسیر، شبکه بتواند از مسیرهای دیگر برای انتقال و تأمین انرژی استفاده کند.

در همین چارچوب، خط نهبندان ـ سربیشه را می‌توان یکی از حلقه‌های مهم در تقویت شبکه انتقال گاز شرق کشور دانست؛ خطی که پس از اتصال به شبکه سربیشه ـ بیرجند، ظرفیت انتقال گاز به خراسان جنوبی را افزایش خواهد داد.

مجموع این طرح‌ها نشان می‌دهد مسئله امنیت انرژی خراسان جنوبی تنها به افزایش ظرفیت یک خط انتقال محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از پروژه‌های انتقال گاز، انتقال فرآورده و ذخیره‌سازی را در بر می‌گیرد.

سه هزار میلیارد تومان برای گام دوم

اجرای خط انتقال گاز در مسیری حدود ۱۲۶ تا ۱۳۰ کیلومتر، نیازمند منابع مالی قابل توجهی است.

محمودی، مدیرعامل شرکت گاز خراسان جنوبی، در گفتگو با مهر سرمایه‌گذاری انجام‌شده در فاز نخست این پروژه را حدود هفت هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: برای فاز دوم نیز حدود سه هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده است.

وی افزود: عملیات اجرایی پروژه در قالب حدود ۲۵ پیمان در حال انجام است و پیمانکاران مختلف در جبهه‌های کاری فعال هستند.

استاندار خراسان جنوبی نیز در گفتگو با مهر اعتبار پیش‌بینی‌شده برای اجرای خط انتقال گاز را حدود سه هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: اعتبارات مربوط به این پروژه از سوی دولت تأمین و پرداخت شده است.

هاشمی با اشاره به سفر رئیس‌جمهور به خراسان جنوبی اظهار کرد: در این سفر پروژه‌های زیرساختی و کلیدی از جمله خط انتقال گاز و راه‌آهن مورد توجه قرار گرفت و منابع مناسبی برای تسریع در اجرای این طرح‌ها اختصاص یافت.

اختلاف در آمار پیشرفت؛ پروژه در کدام نقطه ایستاده است؟

اگرچه همه مسئولان بر نزدیک بودن پروژه به مرحله بهره‌برداری تأکید دارند، اما در اظهارات مسئولان درباره درصد پیشرفت فیزیکی پروژه تفاوت‌هایی دیده می‌شود.

مدیرعامل شرکت گاز خراسان جنوبی پیشرفت خط ۳۶ اینچ را حدود ۷۰ درصد اعلام کرده است، در حالی که استاندار خراسان جنوبی در بازدید اخیر خود از پیشرفت بیش از ۸۰ درصدی پروژه سخن گفته است.

در اظهارات دیگری نیز میزان پیشرفت پروژه ۸۰ تا ۸۵ درصد اعلام شده است.

این تفاوت آماری می‌تواند ناشی از اختلاف زمان اعلام آمار و همچنین تفاوت در نحوه محاسبه پیشرفت بخش‌های مختلف پروژه باشد؛ با این حال، آنچه در اظهارات مسئولان مشترک است، فعال بودن جبهه‌های کاری، تأمین تجهیزات و نزدیک شدن پروژه به مرحله نهایی است.

در واقع فارغ از اختلاف در درصدهای اعلام‌شده، پروژه اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که زمان بهره‌برداری آن به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه تبدیل شده است.

وعده بهره‌برداری پیش از زمستان

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده درباره این پروژه، زمان ورود آن به مدار است.

استاندار خراسان جنوبی در گفتگو با مهر اعلام کرد خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه پیش از فصل زمستان به بهره‌برداری خواهد رسید.

وی با اشاره به سرعت اجرای پروژه اظهار کرد: این طرح در کمتر از هشت ماه وارد مرحله اجرا شده و تلاش مجموعه‌های اجرایی این است که در کمتر از یک سال به مرحله بهره‌برداری برسد.

هاشمی افزود: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه اواخر آبان‌ماه به بهره‌برداری می‌رسد.

در طرف دیگر، مدیرعامل شرکت گاز خراسان جنوبی نیز بهره‌برداری از خط را برای زمستان امسال پیش‌بینی کرده است.

بنابراین، در صورت تحقق برنامه اعلام‌شده، خط جدید پیش از اوج مصرف زمستانی وارد مدار خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند آزمونی عملی برای ظرفیت و پایداری ایجادشده توسط این پروژه باشد.

افزایش ظرفیت؛ به معنای بی‌نیازی از ذخیره‌سازی نیست

با وجود اهمیت خط جدید، توسعه شبکه انتقال گاز تنها یکی از ابزارهای تأمین پایدار انرژی است و مسئولان استان بر ضرورت آمادگی برای شرایط مختلف مصرف تأکید دارند.

هاشمی در گفتگو با مهر با اشاره به همین موضوع گفت: بهره‌برداری از خط انتقال جدید ظرفیت توزیع گاز استان را افزایش می‌دهد، اما این موضوع به معنای کنار گذاشتن ضرورت ذخیره‌سازی سوخت نیست و آمادگی برای شرایط احتمالی باید همچنان در دستور کار باشد.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در فصل سرد، افزایش مصرف بخش خانگی و تجاری می‌تواند فشار قابل توجهی بر شبکه گاز وارد کند.

در چنین شرایطی، برخورداری از مسیرهای انتقال جدید در کنار ذخیره‌سازی سوخت و مدیریت مصرف، مجموعه‌ای از ابزارهای مورد نیاز برای حفظ پایداری انرژی محسوب می‌شود.

گاز، تنها حلقه زنجیره امنیت انرژی نیست

خط نهبندان ـ سربیشه تنها یکی از طرح‌هایی است که برای تقویت زیرساخت انرژی خراسان جنوبی دنبال می‌شود.

خط یازدهم سراسری گاز و خط لوله فرآورده‌های نفتی تابش نیز از دیگر پروژه‌هایی هستند که در برنامه‌های توسعه زیرساخت انرژی استان مطرح شده‌اند.

خط یازدهم سراسری قرار است مسیر انتقال گاز به شرق و شمال شرق کشور را تقویت کند و خط لوله تابش نیز در حوزه انتقال فرآورده‌های نفتی، مسیر کرمان، بیرجند و تربت‌حیدریه را پوشش می‌دهد.

در کنار این طرح‌ها، اتصال انبار نفت بیرجند به انبار استراتژیک نفت رفسنجان نیز با هدف افزایش تاب‌آوری سوخت‌رسانی استان مطرح شده است.

مجموع این پروژه‌ها نشان می‌دهد خراسان جنوبی برای عبور از آسیب‌پذیری‌های ناشی از موقعیت انتهایی شبکه انرژی، نیازمند مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از زیرساخت‌هاست؛ از انتقال گاز و فرآورده گرفته تا ذخیره‌سازی و افزایش ظرفیت مانور شبکه.

نهبندان ـ سربیشه در انتظار اتصال نهایی

اکنون پس از بهره‌برداری از گام نخست خط دشتک ـ زابل ـ نهبندان، نگاه‌ها به گام دوم این مسیر یعنی خط ۳۶ اینچ نهبندان ـ سربیشه دوخته شده است.

پروژه‌ای که بر اساس اعلام مسئولان، با سرمایه‌گذاری حدود سه هزار میلیارد تومان، فعالیت همزمان در ۱۷ جبهه کاری و پیشرفت بیش از ۸۰ درصدی در حال نزدیک شدن به نقطه پایانی است.

اتصال این خط به سربیشه ـ بیرجند، ظرفیت انتقال روزانه ۸ تا ۱۰ میلیون مترمکعب گاز را به شبکه شرق کشور اضافه خواهد کرد و ظرفیت انتقال و توزیع گاز در خراسان جنوبی را افزایش می‌دهد.

با این حال، نقطه تعیین‌کننده برای ارزیابی نهایی پروژه، زمان ورود واقعی خط به مدار و عملکرد آن در دوره اوج مصرف خواهد بود.

خراسان جنوبی اکنون از مرحله انتظار برای ایجاد مسیر جدید انتقال گاز عبور کرده و گام نخست این مسیر را پشت سر گذاشته است. گام دوم نیز در آستانه بهره‌برداری قرار دارد؛ گامی که تکمیل آن می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم شبکه انتقال گاز شرق کشور را تکمیل کرده و ظرفیت مانور شبکه را افزایش دهد.

اکنون باید منتظر ماند و دید وعده بهره‌برداری پیش از فصل سرد تا چه اندازه محقق خواهد شد و آیا خط ۳۶ اینچ نهبندان ـ سربیشه می‌تواند پیش از اوج مصرف زمستانی، ظرفیت جدید خود را در اختیار شبکه گاز خراسان جنوبی و شرق کشور قرار دهد.