ترامپ ممکن است به گزینه‌های غیرمتعارف فکر کند / محتمل‌ترین سناریوی آمریکا، حمله گسترده و کوتاه‌مدت با تسلیحات سنگین متعارف است

فرارو- اظهارات محسن رضایی درباره احتمال بازنگری در دکترین هسته‌ای ایران در صورت ازسرگیری جنگ، بار دیگر موضوع عبور از محدودیت‌های فعلی در مسیر بازدارندگی را به بحثی جدی تبدیل کرده است.

به گزارش فرارو، در شرایطی که احتمال بازگشت تقابل نظامی با آمریکا همچنان مطرح است، این پرسش وجود دارد که آیا واشنگتن در صورت ناکامی در دستیابی به اهداف نظامی خود، به استفاده از تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی فکر خواهد کرد؟ 

در همین زمینه، حسین آجورلو، استادیار و مدیر گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه بین المللی علامه عسکری، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با فرارو با اشاره به سناریوهای احتمالی در صورت وقوع درگیری مجدد میان ایران و آمریکا، معتقد است اگرچه احتمال استفاده از بمب‌های هسته‌ای متعارف پایین است، نمی‌توان احتمال به‌کارگیری تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی را به‌طور کامل نادیده گرفت.

او در عین حال تأکید می‌کند که محتمل‌ترین گزینه همچنان استفاده از تسلیحات متعارف سنگین و انجام عملیات نظامی گسترده و کوتاه‌مدت است.

در صورت ازسرگیری جنگ میان ایران و آمریکا، یکی از نگرانی‌های مطرح، احتمال حرکت واشنگتن به سمت استفاده از سلاح‌های هسته‌ای است. به نظر شما اساساً چنین سناریویی تا چه اندازه محتمل است؟

حسین آجورلو: برای پاسخ به این پرسش باید میان چند سناریوی متفاوت تفکیک قائل شد. یک موضوع، احتمال استفاده از بمب‌های هسته‌ای متعارف است و موضوع دیگر، به‌کارگیری تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی. در آمریکا نیز میان تحلیلگران درباره این موضوع دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.

در حال حاضر، با توجه به ملاحظات هنجاری و سیاسی و همچنین ماهیت تقابل با ایران، به نظر می‌رسد احتمال استفاده از بمب‌های هسته‌ای متعارف چندان بالا نباشد.

از نگاه سیاستمداران آمریکایی، دست‌کم در شرایط فعلی، امکان پیگیری اهداف نظامی از طریق ابزارهای متعارف همچنان وجود دارد و به همین دلیل، حرکت به سمت استفاده از بمب‌های هسته‌ای متعارف چندان محتمل نیست. با این حال، درباره تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی نمی‌توان با همین قطعیت صحبت کرد. به نظر من، در صورت وقوع جنگ مجدد، احتمال استفاده از این نوع تسلیحات را نمی‌توان به‌طور کامل منتفی دانست.

چه عواملی می‌تواند احتمال استفاده از تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی را افزایش دهد؟

حسین آجورلو: به نظر من، دو عامل می‌تواند در محاسبات احتمالی آمریکا برای استفاده از این تسلیحات تأثیرگذار باشد. نخست، مسئله اثربخشی عملیات نظامی است. آمریکایی‌ها ممکن است به این جمع‌بندی برسند که تسلیحات متعارف نتوانسته‌اند به اندازه کافی اهداف مورد نظرشان را محقق کنند و به همین دلیل به دنبال استفاده از ابزارهای مخرب‌تری باشند تا بتوانند توانمندی‌هایی را که از نظر آنها باید از بین برود، هدف قرار دهند.

عامل دوم، ایجاد شوک و اضطراب اجتماعی با هدف وادار کردن ایران به تسلیم است. در واقع، ممکن است طرف مقابل تصور کند با وارد کردن ضربات بسیار سنگین و ایجاد فضای روانی ناشی از آن، می‌تواند اراده سیاسی و اجتماعی کشور را تحت تأثیر قرار دهد. در این چارچوب، برخی ممکن است تجربه ژاپن در جنگ جهانی دوم را به‌عنوان نمونه‌ای از تأثیر استفاده از سلاح هسته‌ای بر پایان جنگ در نظر بگیرند.

بنابراین، این دو هدف، یعنی افزایش اثربخشی عملیات نظامی و ایجاد فشار روانی و اجتماعی برای وادار کردن طرف مقابل به تسلیم، می‌توانند در محاسبات مربوط به استفاده از تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی مطرح باشند.

با وجود این، باید تأکید کنم که سناریوی سوم، یعنی استفاده از تسلیحات متعارف اما بسیار سنگین، از احتمال بیشتری برخوردار است. در این سناریو، آمریکا می‌تواند به استفاده از بمب‌های سنگرشکن، تسلیحات هدایت‌شونده و سایر تجهیزات متعارف با قدرت تخریب بالا روی بیاورد و یک عملیات گسترده، کوتاه‌مدت و با هدف دستیابی به نتایج نظامی مشخص انجام دهد.

با توجه به مواضع دونالد ترامپ، آیا می‌توان اطمینان داشت که او به دلیل هزینه‌های سیاسی و بین‌المللی، از گزینه هسته‌ای فاصله خواهد گرفت؟

حسین آجورلو: به نظر من، نباید اظهارات ترامپ را در این زمینه کاملاً قابل اتکا دانست. اگر او در یک بن‌بست نظامی و سیاسی قرار بگیرد و احساس کند عملیات نظامی به نتیجه مورد نظرش نمی‌رسد، ممکن است محاسبات متفاوتی داشته باشد. البته استفاده از سلاح هسته‌ای با ملاحظات و محدودیت‌های جدی همراه است و این موضوع صرفاً به تصمیم یک رئیس‌جمهور محدود نمی‌شود.

با این حال، مسئله‌ای که باید در نظر گرفت، تمایل ترامپ به دستیابی به نتیجه‌ای سریع و مؤثر از عملیات نظامی است. اگر او تصور کند ابزارهای متعارف برای تحقق اهدافش کافی نیستند، احتمال بررسی گزینه‌های دیگر نیز مطرح می‌شود.

از سوی دیگر، برخی ناظران درباره پیامدهای هنجاری چنین اقدامی هشدار می‌دهند. نگرانی آنها این است که استفاده از سلاح هسته‌ای تاکتیکی می‌تواند به عادی‌سازی کاربرد این تسلیحات در منازعات بعدی منجر شود؛ به‌گونه‌ای که روسیه در جنگ اوکراین یا چین در بحران احتمالی تایوان نیز به چنین الگویی توجه کنند.

با این حال، به نظر می‌رسد ترامپ چندان درگیر این ملاحظات نیست. همچنین، مقام‌های آمریکایی در سال‌های اخیر نشان داده‌اند که می‌توانند با استفاده از ادبیاتی مانند «عملیات پیش‌دستانه» و «اقدام پیشگیرانه»، برخی اقدامات نظامی را در چارچوب توجیهات امنیتی و راهبردی صورت‌بندی کنند و برای آنها مشروعیت سیاسی بسازند.

در مجموع، سه سناریو را می‌توان در نظر گرفت: نخست، استفاده از بمب‌های هسته‌ای متعارف که احتمال آن پایین است؛ دوم، استفاده از تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی که احتمال آن را نمی‌توان نادیده گرفت؛ و سوم، انجام عملیات گسترده با تسلیحات متعارف سنگین که به نظر من محتمل‌ترین گزینه در صورت وقوع درگیری مجدد خواهد بود.