اصلاح شرایط واگذاری؛ راهکار احیای بناهای تاریخی وقفی اصفهان

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان، امیر کرم‌زاده شامگاه گذشته در نشست مشترک با مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان با تأکید بر ضرورت اصلاح شرایط واگذاری و بهره‌برداری از بناهای تاریخی وقفی اظهار کرد: مرمت، تجهیز و احیای این بناها به سرمایه‌گذاری قابل توجهی نیاز دارد و واگذاری حق بهره‌برداری به مدت 15 سال در بسیاری از موارد نمی‌تواند توجیه اقتصادی لازم را برای سرمایه‌گذار فراهم کند.

وی افزود: باید با بررسی ظرفیت‌های قانونی، مدت بهره‌برداری از این بناها متناسب با میزان سرمایه‌گذاری و هزینه‌های احیا افزایش یابد. در این زمینه، واگذاری 40 تا 50 ساله می‌تواند زمینه حضور سرمایه‌گذاران و تأمین منابع مورد نیاز برای مرمت و نگهداری آثار تاریخی را فراهم کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان با اشاره به توافقات انجام‌شده در این نشست درباره همکاری دو دستگاه بیان کرد: سامان‌دهی وضعیت بصری و تجهیزات جانبی مسجد جامع عتیق اصفهان، از جمله پرده‌ها، باکس‌های مهر، مهرها، بنرها، شیشه‌ها، جاکفشی‌ها و فرش‌ها در دستور کار قرار گرفت.

کرم‌زاده ادامه داد: اصلاح وضعیت بلندگوها و سیم‌کشی‌ها، بهبود نورپردازی و جمع‌آوری الحاقات اضافی مسجد جامع عتیق نیز از دیگر موارد مورد توافق بود تا وضعیت این مجموعه از نظر بصری و حفاظتی سامان‌دهی شود.

وی با اشاره به دیگر مصوبات این نشست گفت: پیگیری مصوبات مربوط به مسجد سید اصفهان و تعیین سهم و مسئولیت هر یک از دستگاه‌های مرتبط شامل اداره‌کل میراث‌فرهنگی، اداره‌کل اوقاف و شهرداری اصفهان نیز در این جلسه مورد توافق قرار گرفت. این موضوع پیش‌تر در نشست مشترکی با حضور استاندار اصفهان و نمایندگان دستگاه‌های مسئول مطرح شده بود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان اصفهان اختصاص 200 مترمربع از فضای پارکینگ مسجد جامع عتیق برای احداث سرویس‌های بهداشتی را از دیگر مصوبات برشمرد و افزود: همچنین مقرر شد اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان به‌عنوان یکی از اعضای هیئت امنای مساجد ثبت ملی و جهانی‌شده اصفهان حضور داشته باشد تا ملاحظات تخصصی حفاظت و صیانت از این آثار در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود.

ضرورت صیانت از مسجد جامع عتیق و احیای بناهای وقفی

کرم‌زاده با تأکید بر ضرورت حفاظت از مسجد جامع عتیق اصفهان اظهار کرد: حفظ اصالت و ارزش‌های تاریخی و معماری این مجموعه باید در اولویت برنامه‌های مدیریت و سامان‌دهی آن قرار گیرد و فعالیت‌های خدماتی و مذهبی پیرامون مسجد نیز باید به شکلی مدیریت شود که آسیبی به هویت تاریخی بنا وارد نکند.

وی با بیان اینکه میراث‌فرهنگی از فعالیت‌های مذهبی، فرهنگی و خدماتی در مساجد تاریخی حمایت می‌کند، افزود: این فعالیت‌ها باید با رعایت ضوابط حفاظتی انجام شود و از ظرفیت سایر فضاها و موقوفات نیز برای تأمین نیازهای خدماتی استفاده شود تا فشار کمتری بر کالبد تاریخی مساجد وارد شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان با اشاره به جایگاه مسجد جامع عتیق در گردشگری فرهنگی و مذهبی کشور تصریح کرد: این مجموعه ظرفیت ارزشمندی برای معرفی فرهنگ، معماری و تمدن ایرانی و اسلامی دارد و روزانه میزبان گردشگرانی از کشورهای مختلف، از جمله عراق و ترکیه است؛ بنابراین سامان‌دهی وضعیت بصری، خدماتی و حفاظتی آن باید متناسب با جایگاه جهانی این اثر دنبال شود.

کرم‌زاده با اشاره به اهمیت احیای کاروانسراها و حمام‌های تاریخی گفت: مرمت و بهره‌برداری اصولی از این بناها علاوه بر حفاظت از میراث معماری، می‌تواند به رونق اقتصادی مناطق و ایجاد منابع درآمدی پایدار برای نگهداری آثار تاریخی منجر شود. با این حال، برخی از این بناها برای مرمت، تجهیز و آماده‌سازی به سرمایه‌گذاری قابل توجهی نیاز دارند و باید موانع حقوقی و اجرایی بهره‌برداری از آن‌ها با همکاری اداره‌کل اوقاف برطرف شود.

وی با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی شهرستان‌های استان اصفهان ادامه داد: در برخی مناطق، مجموعه‌ای از آثار ارزشمند در مجاورت یکدیگر قرار دارند که احیای هم‌زمان آن‌ها می‌تواند به شکل‌گیری محورهای گردشگری و افزایش ماندگاری گردشگران کمک کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان اصفهان افزود: در محور شرق استان بناهایی با قدمت بیش از 900 سال وجود دارد که در کنار آثاری مانند مسجد تاریخی برسیان، ظرفیت تبدیل‌شدن به یک مجموعه گردشگری فرهنگی را دارند و می‌توان با برنامه‌ریزی مشترک و فراهم‌کردن زمینه سرمایه‌گذاری، از این ظرفیت‌ها بهره برد.

بررسی موانع همکاری میراث‌فرهنگی و اوقاف

کرم‌زاده با اشاره به برخی مسائل و اختلاف‌نظرهای موجود میان دو دستگاه در زمینه مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و مذهبی اظهار کرد: بخشی از این مشکلات در سال‌های گذشته با برگزاری جلسات مشترک و پیگیری‌های استانی برطرف شده، اما همچنان موضوعاتی وجود دارد که باید به‌صورت دقیق بررسی و برای رفع آن‌ها راهکار اجرایی مشخصی تدوین شود.

وی با اشاره به نشست اخیر وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کشور گفت: پس از این نشست و مکاتبه قائم‌مقام وزیر، مقرر شد مدیران‌کل استانی دو دستگاه با برگزاری جلسات مشترک، تفاهم‌نامه‌های پیشین را بررسی و موانع اجرایی و مسائل حل‌نشده را شناسایی کنند تا در صورت نیاز، موارد برای تصمیم‌گیری به وزارتخانه‌های مربوطه منعکس شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان خاطرنشان کرد: برای بررسی روند اجرای توافقات و پیگیری سایر موضوعات مشترک، نشست بعدی مدیران و کارشناسان دو دستگاه 13 آذرماه برگزار خواهد شد.

همکاری اوقاف و میراث‌فرهنگی برای تعیین تکلیف بناهای تاریخی وقفی

در ادامه، محمدرضا ترحمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان، با تأکید بر آمادگی این مجموعه برای همکاری با میراث‌فرهنگی در حفاظت و احیای بناهای تاریخی وقفی اظهار کرد: برای تعیین تکلیف پرونده‌های مشترک و صیانت از آثار تاریخی استان، آماده همکاری همه‌جانبه هستیم و باید از ظرفیت‌های موجود برای رفع موانع و پیشبرد طرح‌های مرمتی استفاده کنیم.

وی با اشاره به اختیارات مدیریتی تفویض‌شده به مدیران استانی سازمان اوقاف افزود: شرایط کنونی فرصت مناسبی برای سرعت‌بخشیدن به احیای کاروانسراهای تاریخی و دیگر موقوفات دارای ارزش فرهنگی فراهم کرده است و هر جا سرمایه‌گذار واجد شرایط و علاقه‌مند به مشارکت وجود داشته باشد، برای تسهیل واگذاری حق بهره‌برداری در چارچوب ضوابط قانونی همکاری می‌کنیم.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان با بیان اینکه حفاظت از هویت تاریخی موقوفات باید در کنار پاسخ‌گویی به نیازهای روز جامعه دنبال شود، تصریح کرد: در مدیریت موقوفات باید مقتضیات زمان را در نظر گرفت تا ضمن حفظ اصالت و ارزش این مجموعه‌ها، امکان ارائه خدمات بهتر به مردم نیز فراهم شود. تعامل با دستگاه‌های تخصصی مانند میراث‌فرهنگی و استفاده از ظرفیت خیران و سرمایه‌گذاران می‌تواند به حل بسیاری از مشکلات کمک کند.

همکاری برای سامان‌دهی مساجد تاریخی و تأمین زیرساخت‌ها

ترحمی با اشاره به ضرورت همکاری دو دستگاه برای رفع مسائل مساجد تاریخی، به‌ویژه مسجد جامع اصفهان، گفت: برای تأمین زیرساخت‌های خدماتی و بهداشتی مورد نیاز این مجموعه آمادگی داریم با هماهنگی میراث‌فرهنگی راهکارهای اجرایی را بررسی کنیم.

وی افزود: حتی برای تأمین زمین مورد نیاز نیز می‌توان پس از بررسی‌های کارشناسی از ظرفیت املاک و فضاهای موجود استفاده کرد و راهکارهایی مانند جابه‌جایی یا معاوضه زمین را مورد بررسی قرار داد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان همچنین حضور نمایندگان میراث‌فرهنگی در هیئت‌امنای مساجد و بقاع تاریخی را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: حضور نمایندگان تخصصی این اداره‌کل در ساختارهای تصمیم‌گیری می‌تواند هماهنگی میان دستگاه‌ها را افزایش دهد و موجب شود ملاحظات حفاظتی و تاریخی در مدیریت این مجموعه‌ها بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

ترحمی با اشاره به تجربه اقدامات مشترک در برخی شهرستان‌ها ادامه داد: همکاری اوقاف، میراث‌فرهنگی، شهرداری‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی می‌تواند زمینه تأمین منابع مالی و پیشبرد طرح‌های مرمتی و سامان‌دهی اماکن تاریخی را فراهم کند.

استفاده از ظرفیت خیران و سرمایه‌گذاران برای احیای موقوفات

وی با تأکید بر نقش خیران و واقفان در تأمین منابع مورد نیاز پروژه‌های عمرانی و خدماتی اظهار کرد: سازمان اوقاف با وجود محدودیت منابع اعتباری، از ظرفیت خیران و مشارکت‌کنندگان برای اجرای طرح‌های عام‌المنفعه استفاده می‌کند و این توانمندی می‌تواند در حفاظت و احیای بناهای تاریخی نیز به کار گرفته شود.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان اصفهان افزود: برای بهره‌گیری مؤثرتر از ظرفیت موقوفات، باید نیات واقفان، مفاد وقف‌نامه‌ها و نیازهای روز جامعه به‌دقت بررسی شود تا بتوان راهکارهای قانونی و کارشناسی مناسبی برای اجرای طرح‌های مرمتی و بهره‌برداری از این بناها طراحی کرد.

ترحمی در پایان با تأکید بر آمادگی این اداره‌کل برای پیگیری مسائل مشترک با میراث‌فرهنگی گفت: تعامل جدید میان دو دستگاه باید به حل مشکلات، تسریع در اقدامات اجرایی و استفاده از ظرفیت‌های قانونی و مردمی منجر شود تا در کنار حفاظت از موقوفات و ارزش‌های تاریخی آن‌ها، منافع عمومی و نیازهای مردم نیز تأمین شود.