آیا مخالفت ونس با جنگ ایران، مقدمه‌ای برای جانشینی ترامپ است؟

فرارو- تایلر پیجر، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در انتقادی کم‌سابقه از سیاست‌های دولت ترامپ، جنگ با ایران را دلیل اصلی شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست؛ موضعی که می‌تواند نشانه‌ای از تلاش ونس برای ترسیم مسیر سیاسی مستقل و آماده شدن برای دوران پس از ترامپ باشد.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه مسئولیت شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای را مستقیماً متوجه جنگ با ایران کرد؛ موضعی که به‌وضوح با دفاع دونالد ترامپ از تصمیم خود برای حمله به ایران در تضاد است. ونس در پیامی بیش از ۶۰۰ کلمه‌ای در شبکه‌های اجتماعی، علاوه بر انتقاد از جنگ، عملکرد کلی دولت در تعیین اولویت‌ها و انتقال پیام به افکار عمومی را نیز زیر سؤال برد. این اظهارات به‌گونه‌ای مطرح شد که می‌توان آن را تلاشی برای فاصله گرفتن از رئیس‌جمهور و جدا کردن مسئولیت سیاسی خود از تصمیم‌های جنجالی دولت تلقی کرد.

او نوشت: «دلیل شکست ما جنگ بود. خود رئیس‌جمهور هم دیشب همین را گفت. اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده بهای قابل‌قبولی بود، این کار را بکنید. بگویید هزینه‌ای ارزشمند بوده است. موافق باشید یا مخالف، دست‌کم این موضع صادقانه است.»

اختلاف آشکار با دفاع ترامپ از جنگ

اظهارات ونس در حالی بیان شد که ترامپ در گفت‌وگو با روزنامه نیویورک‌تایمز در شامگاه سه‌شنبه، از تصمیم خود برای جنگ با ایران ابراز پشیمانی نکرده بود. او در عین حال پذیرفت که رأی‌دهندگان از افزایش قیمت نفت رضایت نداشتند. ترامپ تصمیم به جنگ را «تصمیمی بسیار عاقلانه برای آینده کشور و جهان» توصیف کرده بود؛ موضعی که با ارزیابی معاونش درباره هزینه سیاسی این جنگ فاصله‌ای آشکار دارد.

ترامپ تاکنون واکنش علنی فوری به انتقادهای ونس نشان نداده است. با این حال، طرح چنین اختلافی در بالاترین سطح دولت، آن هم بلافاصله پس از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، می‌تواند نشانه‌ای از آغاز رقابت بر سر تعیین مسئولیت این شکست و آینده جریان سیاسی ترامپ باشد.

چهار دلیل رویگردانی رأی‌دهندگان

ونس در پیام خود گفت بسیاری از رأی‌دهندگانی که در انتخابات گذشته از او و ترامپ حمایت کرده بودند، این بار نیز پای صندوق‌های رأی حاضر شدند، اما تصمیم گرفتند به نامزدهای دموکرات رأی بدهند. او با استناد به ارزیابی یک نظرسنجی‌گر جمهوری‌خواه که از او به‌عنوان یکی از باهوش‌ترین افراد در عرصه سیاست یاد کرد، چهار عامل اصلی رویگردانی رأی‌دهندگان را برشمرد:

۱. تمایل به پایان دادن به جنگ؛ 

۲. ضرورت تمرکز دولت بر تورم و هزینه‌های زندگی؛ 

۳. بازگشت به سیاست «اول آمریکا»؛ 

۴. تغییر رابطه ایالات متحده با اسرائیل.

این چهار محور، در واقع انتقادی ضمنی به مهم‌ترین مواضع ترامپ در دوره ریاست‌جمهوری اوست. ترامپ بر ادامه جنگ با ایران پافشاری کرده، نگرانی‌های مربوط به هزینه زندگی را با عنوان «فریب» کم‌اهمیت جلوه داده و روابط نزدیکی با اسرائیل و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور حفظ کرده است. به این ترتیب، ونس نه‌تنها سیاست جنگی دولت، بلکه اولویت‌های اقتصادی و رویکرد آن در قبال اسرائیل را نیز در شمار عواملی قرار داده که به شکست جمهوری‌خواهان منجر شده‌اند. او در پایان پیام خود نوشت: «همه می‌دانند چرا شکست خوردیم. هر گفت‌وگوی صادقانه‌ای درباره مسیر آینده ما باید از همین نقطه آغاز شود.»

ونس و رقابت بر سر آینده جریان ترامپ

ونس از زمانی که به‌عنوان معاون ترامپ انتخاب شد، یکی از گزینه‌های اصلی جانشینی او و به‌ارث بردن رهبری جنبش «ماگا» به شمار می‌رفت. اما شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، معادلات آینده این حزب را تغییر داده است. دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورده‌اند و جمهوری‌خواهان اکنون با پرسش‌های جدی درباره دلایل شکست و مسیر سیاسی آینده خود مواجه‌اند.

در چنین شرایطی، انتقاد علنی ونس از جنگ ایران می‌تواند بخشی از تلاش او برای بازتعریف جایگاهش در حزب جمهوری‌خواه باشد. او ممکن است بخواهد خود را نماینده جناحی معرفی کند که همچنان به شعارهای جریان ماگا وفادار است، اما حاضر نیست هزینه سیاست‌های جنجالی ترامپ، به‌ویژه جنگ خارجی و پیامدهای اقتصادی آن، را بدون انتقاد بپذیرد. با این حال، هنوز روشن نیست این فاصله‌گیری به اختلافی پایدار میان رئیس‌جمهور و معاونش تبدیل خواهد شد یا صرفاً اقدامی سیاسی برای مدیریت پیامدهای شکست انتخاباتی است.

آنچه مشخص است، جنگ ایران اکنون به یکی از محورهای اصلی مناقشه درون حزب جمهوری‌خواه تبدیل شده است. اظهارات ونس نشان می‌دهد که حتی در حلقه نزدیکان ترامپ نیز این نگرانی وجود دارد که ادامه سیاست‌های جنگ‌طلبانه، تورم و حمایت بی‌قیدوشرط از اسرائیل، پایگاه انتخاباتی جمهوری‌خواهان را بیش از پیش تضعیف کند. اکنون پرسش اصلی این است که آیا ونس می‌تواند از این اختلاف برای ساختن هویتی مستقل در مسیر انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ استفاده کند یا همچنان در سایه سیاسی ترامپ باقی خواهد ماند.