کنگره علیه ترامپ؛ جنگ با ایران به کجا می‌رسد؟

فرارو- جنیفر هندریکسون وایت پژوهشگر مهمان در برنامه «سیاست‌ورزی و راهبرد آمریکا» در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی

به گزارش فرارو به نقل از بنیاد کارنگی برای صلح بین الملل، دموکرات‌ها با کسب اکثریت در مجلس نمایندگان و سنا، کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفته‌اند؛ اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که پیروزی انتخاباتی به‌تنهایی برای مهار رئیس‌جمهور کافی نیست. توانایی کنگره برای محدود کردن اختیارات دونالد ترامپ، به عبور از موانع حقوقی، سیاسی و حتی حق وتوی کاخ سفید بستگی دارد.

انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، نتیجه‌ای تاریخی برای حزب دموکرات رقم زد. تغییر گرایش رأی‌دهندگان در گروه‌های مختلف جمعیتی نشان داد که نگرانی درباره جنگ ایران، وضعیت اقتصادی و فساد، از عوامل اصلی تعیین‌کننده نتیجه انتخابات بوده‌اند. اکنون دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره اکثریت دارند و انتظار می‌رود از این موقعیت برای نظارت بیشتر بر سیاست‌های دولت دونالد ترامپ استفاده کنند.

با این حال، تجربه سیاسی آمریکا نشان می‌دهد که کنگره‌ای با اکثریت مخالف رئیس‌جمهور، ابزارهای محدودی برای وادار کردن دولت به تغییر مسیر دارد. سخنرانی‌ها، قطعنامه‌های غیرالزام‌آور و تحقیقات پارلمانی می‌توانند فشار سیاسی ایجاد کنند، اما الزاماً تصمیم‌های کاخ سفید را تغییر نمی‌دهند. ابزارهای مؤثرتر مانند محدود کردن قانونی استفاده از نیروی نظامی یا جلوگیری از تخصیص بودجه، معمولاً به اکثریتی فراتر از حد معمول و حمایت بخشی از جمهوری‌خواهان نیاز دارند.

تجربه سال ۲۰۱۸؛ فاصله میان انتظار و واقعیت

نویسنده مقاله که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۱۸ به‌عنوان یکی از اعضای تیم اکثریت در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان فعالیت می‌کرد، تجربه آن دوره را نمونه‌ای از محدودیت‌های کنگره می‌داند. در آن انتخابات، دموکرات‌ها با کسب ۴۱ کرسی جدید، کنترل مجلس نمایندگان را به دست گرفتند؛ در حالی که جمهوری‌خواهان همچنان اکثریت سنا را حفظ کرده بودند. انتظار می‌رفت دموکرات‌ها بتوانند برخی سیاست‌های خارجی ترامپ از جمله حمایت از جنگ ائتلاف تحت رهبری عربستان در یمن، خروج ناگهانی نیروهای آمریکایی از سوریه و تعلیق رزمایش‌های نظامی با کره جنوبی را مهار کنند.

اما تا اواخر سال ۲۰۱۹، بخش عمده این انتظارات محقق نشده بود. کنگره مجموعه‌ای از قطعنامه‌ها و طرح‌های سیاسی را تصویب کرد که برخی از آن‌ها خواستار پایان حمایت آمریکا از جنگ یمن یا توقف درگیری‌ها با ایران بودند. این مصوبات، با وجود تصویب در هر دو مجلس، با وتوی رئیس‌جمهور متوقف شدند.

در موضوع ناتو نیز مجلس نمایندگان طرحی را تصویب کرد که استفاده از بودجه فدرال برای خروج آمریکا از این ائتلاف را ممنوع می‌کرد؛ اما میچ مک‌کانل، رهبر اکثریت جمهوری‌خواه سنا اجازه نداد طرح به صحن این مجلس برسد. در کنگره جدید، جمهوری‌خواهان دیگر نمی‌توانند مانند گذشته با کنترل دستور کار قانون‌گذاری، از ترامپ حمایت کنند؛ اما همچنان می‌توانند با استفاده از ابزارهایی مانند فیلیباستر، مانع طرح برخی قوانین در سنا شوند. حتی در صورت تصویب قوانین نیز احتمال وتوی رئیس‌جمهور باقی خواهد ماند.

با این حال، برخی طرح‌های سیاست خارجی در آن دوره به قانون تبدیل شدند؛ از جمله قانون حقوق بشر و دموکراسی هنگ‌کنگ و قانون سیاست حقوق بشر اویغورها. همچنین در قانون اختیارات دفاع ملی، مقرراتی برای جلوگیری از کاهش شمار نیروهای آمریکایی در کره جنوبی گنجانده شد. وجه مشترک این موفقیت‌ها آن بود که در قالب لوایح ضروری و پرحمایت قرار گرفتند و امکان وتوی آن‌ها بسیار محدودتر بود.

سه پرونده تعیین‌کننده برای کنگره جدید

نویسنده سه موضوع را برای ارزیابی عملکرد کنگره جدید مهم می‌داند. نخست، احتمال ازسرگیری حملات آمریکا به ایران. سنا تاکنون ۱۴ بار درباره جنگ رأی‌گیری کرده، اما تنها یک بار، در ژوئن گذشته و با همراهی مجلس نمایندگان، قطعنامه‌ای غیرالزام‌آور برای پایان دادن به جنگ تصویب کرده است؛ قطعنامه‌ای که کاخ سفید به آن اعتنایی نکرد.

در صورت تشدید دوباره درگیری‌ها، دموکرات‌ها ممکن است تلاش کنند محدودیت‌های جدی‌تری بر عملیات نظامی یا تأمین مالی جنگ اعمال کنند. یکی از فرصت‌های نخست آن‌ها، نشست موسوم به «دوره انتقالی» کنگره خواهد بود؛ زمانی که اعتبارنامه بودجه موقت دولت در ۱۱ دسامبر به پایان می‌رسد. دموکرات‌های سنا می‌توانند از این مهلت برای گرفتن امتیاز درباره ایران استفاده کنند. فرصت دیگر، مذاکرات جاری درباره قانون اختیارات دفاع ملی است؛ قانونی که طی ۶۵ سال گذشته هر سال تصویب شده است. دموکرات‌های سنا در ژوئیه تصویب نسخه سال ۲۰۲۶ آن را عمدتاً به دلیل نگرانی درباره ایران متوقف کردند و ممکن است دوباره از این اهرم برای افزودن محدودیت‌هایی بر اختیارات و بودجه جنگ استفاده کنند.

دوم، تغییر مدیریت کمیته‌های کلیدی کنگره؛ رهبران دموکرات باید رؤسای جدید کمیته‌های روابط خارجی و دفاعی مجلس نمایندگان و سنا را انتخاب کنند. این انتصاب‌ها می‌تواند جهت‌گیری آینده حزب را به‌ویژه درباره اسرائیل روشن کند؛ موضوعی که به یکی از محورهای اختلاف میان جناح میانه‌رو و ترقی‌خواه دموکرات‌ها تبدیل شده است. احتمال دارد مدیریت جدید کمیته‌ها از موضع سخت‌گیرانه‌تری درباره سیاست اسرائیل از جمله مشروط کردن فروش تسلیحات حمایت کند.

سوم، تبدیل تحقیقات پارلمانی به محدودیت‌های عملی؛ تحقیقات درباره جنگ ایران یا قراردادهای دفاعی با شرکت‌های مرتبط با ترامپ می‌تواند دولت را تحت فشار قرار دهد، اما مسئله اصلی آن است که آیا این تحقیقات به قوانین الزام‌آور منجر خواهند شد یا خیر.

مهم‌ترین ابزار کنگره، اختیار قانون اساسی آن برای کنترل بودجه است؛ اختیاری که دولت ترامپ با اقداماتی مانند خودداری از هزینه‌کرد بودجه‌های مصوب، لغو برخی اعتبارات و استفاده از تعرفه‌ها برای افزایش درآمد، تلاش کرده است محدودیت‌های آن را دور بزند. دموکرات‌ها در هیچ‌یک از دو مجلس اکثریت لازم برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور را ندارند. بنابراین، تصویب قوانین مستقل برای محدود کردن ترامپ دشوار خواهد بود. با این حال، می‌توانند از تحقیقات، جلسات استماع، احضار شهود و بررسی انتصاب‌ها برای فراهم کردن زمینه تصویب قوانین الزام‌آور استفاده کنند. همچنین برخی سازوکارهای قانون‌گذاری از جمله قطعنامه‌های مربوط به اختیارات جنگی و مخالفت با فروش تسلیحات می‌توانند با روند سریع‌تری به صحن سنا برسند.

محدودیت‌ها و فرصت‌های همکاری دوحزبی

تجربه کنگره صدوشانزدهم نشان داد که حتی در شرایط تقسیم قدرت نیز زمینه‌هایی برای همکاری دوحزبی در سیاست خارجی وجود دارد. این همکاری‌ها در سال‌های اخیر عمدتاً بر تقویت جایگاه اقتصادی، فناورانه و نظامی آمریکا در برابر چین و اطمینان‌بخشی به متحدان واشنگتن در اروپا و آسیا متمرکز بوده است.

در نهایت، پیروزی دموکرات‌ها به‌تنهایی تضمین‌کننده مهار سیاست خارجی ترامپ نیست. آنچه اهمیت دارد، توانایی این حزب برای تبدیل فشار سیاسی و تحقیقات پارلمانی به قوانین الزام‌آوری است که از حمایت کافی برخوردار باشند و بتوانند در برابر وتوی رئیس‌جمهور مقاومت کنند.