فارس در مسیر تحول کتابخانه‌ها؛ از سالن مطالعه تا کانون مهارت و خلاقیت

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- شهربانو رئیسی: فارس، سرزمین شعر و ادب و خاستگاه نام‌آورانی چون حافظ و سعدی، همواره با کتاب، فرهنگ و دانایی پیوندی عمیق داشته است؛ استانی که هویت تاریخی و فرهنگی آن را نمی‌توان بدون توجه به جایگاه علم، ادبیات و کتابخوانی به تصویر کشید.

در چنین سرزمینی، کتابخانه‌های عمومی تنها محلی برای نگهداری و امانت کتاب نیستند، بلکه می‌توانند به کانون‌هایی زنده برای پرورش اندیشه، شکوفایی استعدادها، آموزش مهارت و تقویت ارتباطات اجتماعی تبدیل شوند.

امروز با تغییر سبک زندگی و نیازهای نسل جدید، تعریف سنتی کتابخانه نیز دستخوش تحول شده است، دیگر نمی‌توان انتظار داشت مخاطبان تنها برای انتخاب یک کتاب یا مطالعه در سالن‌های آرام به کتابخانه مراجعه کنند؛ کودکان به محیطی برای بازی و یادگیری، نوجوانان به فضایی برای خلاقیت و تجربه، دانشجویان و جوانان به امکانات کار اشتراکی و خانواده‌ها به خدماتی متناسب با نیازهای روزمره خود احتیاج دارند.

همین ضرورت، کتابخانه‌های نسل چهارم را به الگویی تازه در عرصه خدمات فرهنگی تبدیل کرده است؛ الگویی که در آن کتاب همچنان محور اصلی است، اما دامنه خدمات به آموزش، فناوری، فعالیت‌های اجتماعی و حتی امانت اشیای مورد نیاز زندگی گسترش می‌یابد.

در این زمینه استان فارس با برخورداری از ۲۷۵ کتابخانه عمومی، ۳۴۳ نقطه خدمتی ثابت و سیار و جایگاه سوم کشور از نظر تعداد کتابخانه، ظرفیت قابل توجهی برای پیشگامی در این تحول دارد و با اجرای ده‌ها پروژه عمرانی، توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای، راه‌اندازی فضاهای نوین و ارائه بیش از ۲۰ نوع خدمت به مخاطبان، نشان‌دهنده حرکت این استان به سمت بازتعریف نقش کتابخانه‌های عمومی است.

اکنون در استانی که نام حافظ و سعدی با فرهنگ و دانایی گره خورده است، کتابخانه‌های عمومی در تلاش‌اند تا پیوند نسل امروز و فردا را با کتاب و دانستن عمیق‌تر کنند و بار دیگر جایگاه مطالعه را در زندگی روزمره مردم ارتقا دهند.

رشد زیرساخت‌های کتابخانه‌ای فارس با افتتاح ۱۴ پروژه

محمدحسین فیروزی مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های عمومی استان فارس گفت: این استان با برخورداری از ۲۷۵ کتابخانه عمومی، از نظر تعداد کتابخانه‌ها رتبه سوم کشور را دارد و این مراکز در مجموع ۳۴۳ نقطه خدمتی ثابت و سیار را پوشش می‌دهند.

وی با بیان اینکه فارس در حوزه سالن‌های مطالعه خصوصی دارای مجوز نیز جایگاه دوم کشور را دارد، افزود: در حال حاضر ۴۰ سالن مطالعه خصوصی در استان با مجوز فعالیت می‌کنند و فارس از نظر تعداد نقاط خدمتی کتابخانه‌ای نیز رتبه دوم کشور را به خود اختصاص داده است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دولت چهاردهم گفت: از ابتدای فعالیت این دولت تاکنون، ۱۴ کتابخانه عمومی ثابت و سیار در استان به بهره‌برداری رسیده که از این نظر فارس بیشترین تعداد افتتاح پروژه را در میان استان‌های کشور داشته است.

فیروزی ادامه داد: هشت پروژه از این طرح‌ها با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افتتاح شده و اعتبارات دولتی حوزه کتابخانه‌های عمومی استان نیز در برخی بخش‌ها تا شش برابر افزایش یافته است.

وی از وجود ۳۹ پروژه کتابخانه عمومی در حال ساخت در فارس خبر داد و گفت: استان از نظر تعداد پروژه‌های در دست اجرا نیز رتبه نخست کشور را دارد و ۱۰ پروژه در آستانه بهره‌برداری قرار گرفته‌اند.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس با اشاره به پروژه کتابخانه مرکزی لار بیان کرد: این مجموعه از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های عمومی جنوب کشور محسوب می‌شود و عملیات تجهیز آن از ابتدای جنگ آغاز شده است؛ به‌گونه‌ای که تاکنون حدود ۶۰ درصد تجهیزات مورد نیاز به این پروژه منتقل شده است.

نسل چهارم کتابخانه‌ها؛ فراتر از مخزن کتاب و سالن مطالعه

فیروزی با اشاره به تغییر رویکرد کتابخانه‌های عمومی در سال‌های اخیر گفت: طی چهار سال گذشته، نسل جدید کتابخانه‌ها که با عنوان کتابخانه‌های نسل چهارم شناخته می‌شوند، وارد استان فارس شده‌اند و بیش از ۲۰ پروژه به بهره‌برداری رسیده در این دوره از الگوی این نسل تبعیت می‌کنند.

وی افزود: کتابخانه‌های نسل چهارم با تغییرات اساسی در ساختار ساختمان، زیرساخت‌های انرژی، تجهیزات و به‌ویژه خدمات، تعریف تازه‌ای از کتابخانه ارائه می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که خدمات بر اساس نیاز مخاطبان هر منطقه طراحی و اجرا می‌شود.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس با بیان اینکه جذب گروه‌های مختلف جامعه و تبدیل کتابخانه به فضایی پویا و چندمنظوره از اهداف این رویکرد است، گفت: ایجاد اتاق‌های کار اشتراکی، بخش‌های ویژه نوجوانان، ساختکده، تالار علم و فضاهای متنوع کودک و نوجوان از جمله خدماتی است که با هدف پیوند مهارت، هنر و کتاب و افزایش ماندگاری مخاطبان در کتابخانه‌ها دنبال می‌شود.

کتابخانه اشیا؛ امانت گرفتن ابزار و وسایل مورد نیاز زندگی

فیروزی با اشاره به توسعه خدمات متناسب با نیازهای اجتماعی در کتابخانه‌های عمومی فارس بیان کرد: در برخی کتابخانه‌ها خدمات متفاوتی از جمله بخش ویژه سالمندان، اتاق‌های فناور، فضاهای کار اشتراکی ویژه بانوان و آقایان و کتابخانه اشیا پیش‌بینی شده است.

وی ادامه داد: در طرح کتابخانه اشیا، علاوه بر کتاب، ابزارها و وسایلی که مردم برای رفع نیازهای روزمره یا استفاده‌های خاص به آن‌ها احتیاج دارند، در قالب مجموعه‌ای مشخص در اختیار اعضا قرار می‌گیرد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس تأکید کرد: این طرح با پشتوانه علمی و اجرایی طراحی شده و تلاش می‌کند دسترسی شهروندان به برخی وسایل و تجهیزات مورد نیاز را آسان‌تر کند.

فیروزی با اشاره به تأثیر توسعه زیرساخت‌ها بر ترویج فرهنگ مطالعه گفت: در پی اجرای پروژه‌های مختلف، زیرساخت کتابخانه‌ای در شهر شیراز بیش از ۵۰ درصد و در مجموع استان فارس ۱۳ درصد رشد داشته است.

وی توسعه زیرساخت‌ها را یکی از زمینه‌های مؤثر در ترویج کتابخوانی دانست و افزود: ایجاد فضای مناسب و دسترسی آسان‌تر مردم به کتابخانه‌ها می‌تواند نقش مهمی در گسترش فرهنگ مطالعه ایفا کند.

برگزاری بیش از هزار رویداد فرهنگی در هفته کتاب فارس

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس با اشاره به برنامه‌های هفته کتاب گفت: کتابداران و کارکنان کتابخانه‌های عمومی استان با برنامه‌ریزی گسترده، آماده میزبانی از شهروندان هستند و بیش از هزار رویداد فرهنگی برای گروه‌های مختلف مخاطبان طراحی شده است.

وی افزود: بیش از ۷۰۰ رویداد از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده به حوزه کودکان و نوجوانان اختصاص دارد که نشان‌دهنده توجه ویژه کتابخانه‌های عمومی به جذب نسل آینده به فرهنگ مطالعه است.

عضویت رایگان در کتابخانه‌های عمومی با طرح سراسری

فیروزی در بخش دیگری از سخنان خود از اجرای طرح عضویت سراسری رایگان در کتابخانه‌های عمومی کشور خبر داد و گفت: از دو ماه گذشته، امکان عضویت رایگان سراسری در کتابخانه‌های عمومی فراهم شده و علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به سامانه سامان و انتخاب گزینه عضویت سراسری، از این امکان استفاده کنند.

وی ادامه داد: اعضای این طرح می‌توانند یک کتاب را به امانت بگیرند و افرادی که تمایل به استفاده گسترده‌تر از خدمات کتابخانه‌ها دارند، با مراجعه حضوری به یکی از کتابخانه‌های عمومی، عضویت پیشرفته دریافت کنند.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی فارس با بیان اینکه هزینه عضویت پیشرفته نیز بسیار مناسب در نظر گرفته شده است، افزود: هزینه این عضویت برای یک سال، بسته به شرایط عضویت، بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان است و اعضا با استفاده از آن می‌توانند از خدمات کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور بهره‌مند شوند.

ارائه بیش از ۲۰ نوع خدمت به مخاطبان در کتابخانه‌های عمومی فارس

علیرضا رحمانی معاون امور کتابخانه‌ها و همکاری‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحول در خدمات کتابخانه‌های عمومی فارس گفت: طی سال‌های اخیر و با رویکرد آینده‌نگرانه، خدمات کتابخانه‌ها از شکل سنتی فاصله گرفته و امکانات متنوعی متناسب با نیاز مخاطبان به این مراکز افزوده شده است.

وی افزود: در گذشته کتابخانه‌ها بیشتر با مخزن کتاب، سالن مطالعه، روزنامه و نشریات شناخته می‌شدند، اما امروز خدماتی همچون سالن‌های مطالعه متنوع، بخش‌های مجهز کودک، خدمات ویژه نوجوانان، سالن جلسات، بخش‌های مبتنی بر وب و جست‌وجو، اتاق‌های کار اشتراکی، خدمات ویژه گروه‌های خاص و کلاس‌های آموزشی در کتابخانه‌های عمومی ارائه می‌شود.

معاون امور کتابخانه‌ها و همکاری‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی فارس با بیان اینکه در حال حاضر بیش از ۲۰ نوع خدمت در کتابخانه‌های عمومی استان ارائه می‌شود، ادامه داد: بخش‌های کودک با امکانات بازی تجهیز شده‌اند و برای نوجوانان نیز خدمات و برنامه‌های متنوعی در نظر گرفته شده است تا کتابخانه به فضایی جذاب و کاربردی برای گروه‌های مختلف سنی تبدیل شود.

عضویت رایگان در کتابخانه‌های عمومی با امکان دریافت یک جلد کتاب

رحمانی با اشاره به پیش‌بینی دو نوع عضویت در کتابخانه‌های عمومی افزود: در عضویت ساده، افراد به‌صورت رایگان عضو مجموعه کتابخانه‌های عمومی کشور می‌شوند و امکان امانت گرفتن یک جلد کتاب را دارند، اما استفاده از سایر خدمات کتابخانه‌ای برای این گروه محدود است.

معاون امور کتابخانه‌ها و همکاری‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی فارس ادامه داد: در عضویت پیشرفته نیز افراد با انتخاب یک کتابخانه و پرداخت حق عضویت همان مرکز، علاوه بر بهره‌مندی از خدمات آن، می‌توانند از خدمات سایر کتابخانه‌های عمومی کشور استفاده کنند و در هر نوبت تا پنج جلد کتاب به امانت بگیرند.