مأموریت‌های جهانی برای پردیس بین المللی همایش‌ها و صنایع خلاق مشهد
پردیس بین المللی همایش‌ها و صنایع خلاق مشهد، دیپلماسی، نوآوری، اقتصاد خلاق و زندگی شهری را در مسیر ایفای مأموریت‌های فراملی به هم پیوند می‌زند.
به گزارش شهرآرانیوز؛ تحولات سال‌های اخیر، مشهد را در موقعیتی تازه از نقش آفرینی ملی و بین المللی قرار داده است؛ موقعیتی که با تدفین پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب در جوار بارگاه منور رضوی، ابعاد دیگری نیز یافته است. این شهر که همواره از جایگاهی ویژه در جهان اسلام برخوردار بوده است، اکنون بیش از گذشته در کانون توجهات منطقه‌ای و بین المللی قرار دارد؛ جایگاهی که درکنار سرمایه معنوی و تمدنی مشهد، با مأموریت‌های جدید آن در حوزه دیپلماسی شهری، همکاری‌های منطقه‌ای، اقتصاد دانش بنیان و صنایع خلاق پیوند خورده است.
مسئولیت هماهنگی شهر‌های ایرانی در پیمان‌های بین المللی، حضور در شبکه‌های جهانی نوآوری و ایفای نقش در نهاد‌های حکمرانی شهری، بخشی از نشانه‌های این افق تازه است؛ افقی که می‌تواند مشهد را از یک کلان شهر زیارتی و خدمات محور، به یکی از کانون‌های تعاملات علمی، فرهنگی و اقتصادی منطقه تبدیل کند. با این همه، برخورداری از چنین جایگاهی، بدون فراهم بودن زیرساخت‌های متناسب، نمی‌تواند به یک ظرفیت عملی و پایدار تبدیل شود.
شهری که قرار است میزبان اجلاس‌های بین المللی، محل گفت وگوی ملت‌ها و بستر مبادلات علمی و اقتصادی باشد، به مجموعه‌ای فراتر از سالن‌های پراکنده همایش نیاز دارد؛ مجموعه‌ای که دیپلماسی، فرهنگ، نوآوری و تجارت را در یک زیست بوم به هم پیوند بزند و همچون رآکتور فرهنگی، زمینه خلق ایده و شکل گیری فرصت‌های تازه را فراهم آورد. در گزارش نخست این سلسله، از ضرورت شکل گیری پردیس بین المللی همایش‌ها و صنایع خلاق در مشهد گفتیم؛ از ظرفیتی که می‌تواند افق تازه‌ای پیش روی اقتصاد، فرهنگ و تعاملات بین المللی شهر بگشاید.
اما این چشم انداز، زمانی معنای واقعی پیدا می‌کند که بدانیم مشهد امروز چه جایگاه و مسئولیت‌هایی در عرصه بین المللی برعهده گرفته است و این مجموعه چگونه می‌تواند به بستری برای تحقق آن‌ها تبدیل شود. از همین منظر، در این گزارش به مأموریت‌های فراملی مشهد و ساختار عملکردی پردیس و بخش‌های پیشنهاد شده برای آن می‌پردازیم که قرار است میان دیپلماسی، نوآوری و زندگی شهری پیوند برقرار کند.
جایگاه مشهد در عرصه بین المللی، در سال‌های اخیر، با تعریف مأموریت‌ها و مسئولیت‌های تازه، ابعاد گسترده تری پیدا کرده است. شهری که همواره به پشتوانه سرمایه معنوی، پیشینه فرهنگی و پیوند‌های منطقه‌ای خود در کانون توجه قرار داشته، اکنون در حوزه‌هایی همچون دیپلماسی شهری، صنایع خلاق و همکاری‌های بین المللی نیز مسئولیت‌های مشخص تری برعهده گرفته است.
در فروردین۱۴۰۱، رئیس جمهور وقت، مشهد را به عنوان «شهر جهانی صنایع خلاق فرهنگی و رسانه‌ای» معرفی کرد؛ عنوانی که بر ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی این شهر تأکید داشت. این مسیر در دی ماه۱۴۰۳، با تعریف مأموریتی دیگر ازسوی وزارت امورخارجه گسترش یافت؛ معرفی مشهد به عنوان «هاب دیپلماسی شهری ایران» و واگذاری مسئولیت هماهنگی شهر‌های ایرانی در پیمان‌های بریکس، شانگهای، اوراسیا، اکو و دی هشت به این شهر.
این مسئولیت‌ها درکنار حضور مشهد در شبکه‌های بین المللی نوآوری و حکمرانی شهری، ابعاد گسترده تری پیدا کرده‌اند. عضویت شهرداری مشهد در انجمن بین المللی پارک‌های علم وفناوری و نواحی نوآوری (IASP)، ریاست کمیته شهر‌های نوآور و کارآفرین سازمان شهر‌ها و دولت‌های محلی متحد (UCLG) و انتخاب مشهد به عنوان پایلوت لابراتوار شهر‌های خلاق و نوآور متروپلیس، هرکدام زمینه‌ای برای توسعه ارتباطات علمی، فناوری و مدیریت شهری فراهم می‌کند.
در این میان، دیپلماسی شهری نیز معنایی فراتر از برگزاری دیدار‌ها و نشست‌های رسمی دارد. مشهد می‌تواند به محلی برای تبادل تجربه میان شهر‌های منطقه، معرفی توانمندی‌های شرکت‌های دانش بنیان، شکل گیری همکاری‌های مشترک و پیوند دادن ظرفیت‌های علمی و اقتصادی ایران با بازار‌های پیرامونی تبدیل شود.
تثبیت رویکرد دیپلماسی فناوری شهری نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ رویکردی که قرار است ارتباط میان مدیریت شهری، دانشگاه ها، شرکت‌های فناور و مجموعه‌های نوآور را در سطح بین المللی گسترش دهد. مجموع این مأموریت ها، تصویری از مشهد ارائه می‌کند که در آن، زیارت، دیپلماسی، نوآوری و اقتصاد خلاق درکنار یکدیگر قرار می‌گیرند. با این حال، پذیرش مسئولیت‌های بین المللی، به تنهایی برای ایفای این نقش کافی نیست. هر جایگاه جدید، به ابزار و امکانات متناسب با خود نیاز دارد و یکی از این الزامات مهم، فراهم بودن زیرساختی برای میزبانی، تعامل و مبادله در مقیاس بین المللی است.
مشهد مقدس با میزبانی سالانه بیش از ۳۵میلیون زائر، از ظرفیت گسترده‌ای در حوزه اقامت، حمل ونقل و خدمات برخوردار است، اما میزبانی از جمعیت انبوه زائران، الزاما به معنای برخورداری از امکانات لازم برای برگزاری اجلاس‌های رسمی و بین المللی نیست. این دو نوع میزبانی، اگرچه در برخی زیرساخت‌ها به یکدیگر شبیه هستند، از نظر الزامات اجرایی، تشریفاتی و فنی، تفاوت‌های قابل توجهی دارند.
بررسی وضع موجود، نشان می‌دهد که سالن‌های همایش مشهد معمولا به صورت پراکنده و با کارکرد‌های محدود فعالیت می‌کنند و مجموعه‌ای یکپارچه که بتواند نیاز‌های یک اجلاس بین المللی در تراز سران را پوشش دهد، در شهر وجود ندارد. برگزاری چنین رویدادهایی، به سالن اصلی با ظرفیت مناسب، محدود نمی‌شود؛ فضا‌های مذاکرات دوجانبه و چندجانبه، اتاق‌های تخصصی، امکانات رسانه‌ای، مسیر‌های تشریفاتی و زیرساخت‌های امنیتی و پدافندی نیز باید درکنار یکدیگر پیش بینی شوند.
مقایسه ظرفیت‌های موجود در کشور، ابعاد این فاصله را روشن‌تر می‌کند. سالن اجلاس سران در مجموعه همایش‌های بین المللی تهران حدود ۱۸۰۰نفر ظرفیت دارد و مرکز همایش‌های بین المللی اصفهان نیز برای میزبانی حدود ۲هزارو ۴۰۰ نفر طراحی شده است، درحالی که مشهد، با وجود جایگاه منطقه‌ای و مأموریت‌های جدید بین المللی، از مجموعه‌ای هم تراز با این کارکرد‌ها برخوردار نیست.
پیامد این کمبود، فقط انتقال محل برگزاری چند اجلاس از مشهد به تهران نیست. هر رویداد بین المللی، زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی را به حرکت درمی آورد؛ از اقامت و حمل ونقل گرفته تا خدمات تخصصی، ارتباطات رسانه‌ای، گردشگری و عرضه محصولات فرهنگی. هنگامی که امکان میزبانی فراهم نباشد، بخش مهمی از این فرصت‌ها نیز از دسترس شهر خارج می‌شود.
ازسوی دیگر، ضرورت توزیع جغرافیایی زیرساخت‌های راهبردی کشور و افزایش تاب آوری در وضعیت بحرانی، اهمیت تقویت ظرفیت شهر‌هایی مانند مشهد را دوچندان می‌کند. در چنین وضعیتی، مرکز همایش‌های بین المللی تنها یک مجموعه برای برگزاری نشست‌ها نیست، بلکه بخشی از زیرساخت ارتباطی و راهبردی کشور است که می‌تواند امکان استمرار فعالیت‌های علمی، فرهنگی و دیپلماتیک را در خارج از پایتخت فراهم کند.
پاسخ پیشنهادی به این خلأ، ساخت یک سالن بزرگ و مستقل نیست، بلکه شکل گیری مجموعه‌ای است که مرکز همایش‌های بین المللی و پردیس صنایع خلاق را درقالب یک ساختار عملکردی به هم پیوند دهد. در این الگو، مرکز همایش‌ها نقش بال دیپلماتیک و رویدادی را برعهده دارد و پردیس صنایع خلاق، بال تولید، نوآوری و اقتصاد دانش بنیان مجموعه خواهد بود. راسته بازار فرهنگ وهنر نیز به عنوان مفصل ارتباطی این دو بخش، پیوند مجموعه با زندگی شهری را برقرار می‌کند.
اهمیت این الگو در هم افزایی کارکردهاست. یک رویداد بین المللی می‌تواند به فرصتی برای معرفی محصولات و دستاورد‌های فرهنگی و فناورانه مشهد تبدیل شود؛ همان گونه که حضور شرکت‌های خلاق، دانشگاه‌ها و فعالان اقتصادی در پردیس، زمینه شکل گیری نشست ها، مذاکرات و همکاری‌های تازه را فراهم می‌کند.
به این ترتیب، مرکز همایش‌ها صرفا محل برگزاری یک رویداد نیست و پردیس صنایع خلاق نیز به مجموعه‌ای محدود به استقرار دفاتر و شرکت‌ها تبدیل نمی‌شود. در طرح پیشنهادی، این ارتباط در قالب پنج زون تخصصی تعریف شده است؛ پنج پهنه که هرکدام مأموریت مشخصی دارند، اما ارزش اصلی آن‌ها در ارتباط متقابل و تکمیل کارکرد‌های یکدیگر آشکار می‌شود.
پردیس بین المللی همایش‌ها و صنایع خلاق مشهد مقدس، در طرح پیشنهادی خود از پنج زون تخصصی تشکیل شده است که هرکدام مأموریتی مشخص دارند و درکنار یکدیگر، ساختاری به هم پیوسته را شکل می‌دهند؛ ساختاری که از میزبانی رویداد‌های بین المللی و تعاملات دیپلماتیک آغاز می‌شود، به همکاری‌های علمی و اقتصادی و تولید محصولات خلاق می‌رسد و درنهایت، با زندگی روزمره شهروندان ارتباط برقرار می‌کند.
نخستین زون، مرکز همایش‌های بین المللی است؛ مجموعه‌ای که قرار است ظرفیت میزبانی مشهد را از نشست‌های علمی و فرهنگی تا اجلاس‌های رسمی و رویداد‌های بزرگ بین المللی گسترش دهد. سالن اجلاس اصلی، تالار‌های چندمنظوره، فضا‌های نمایشگاهی و کارگاهی، اتاق‌های گفت‌و‌گو و امکانات نمایش تخصصی، از اجزای اصلی این بخش هستند.
انعطاف پذیری فضا؛ امکان تغییر چیدمان سالن‌ها و برگزاری هم زمان رویداد‌های مختلف را فراهم می‌کند. درکنار آن، پاویون ها، مسیر‌های تشریفاتی و فضا‌های پشتیبان نیز برای میزبانی از هیئت‌های رسمی و مهمانان عالی رتبه درنظر گرفته شده‌اند. هدف، ایجاد مرکزی یکپارچه است که بتواند متناسب با ابعاد و ماهیت رویدادها، خدمات موردنیاز را ارائه کند.
دیپلماسی تنها در سالن‌های اجلاس جریان ندارد؛ بخش مهمی از آن در ارتباطات فرهنگی و شناخت متقابل ملت‌ها شکل می‌گیرد. باغ ملل با همین رویکرد، به عنوان زون دیپلماتیک پردیس، تعریف شده است. خانه‌های فرهنگ ملل با معماری بومی کشور‌های مختلف، دفاتر نهاد‌های بین المللی، خدمات کنسولی، دفاتر مرتبط با وزارت امورخارجه و امکانات اقامتی، بخشی از کاربری‌های این پهنه خواهند بود.
پیش بینی هتل پنج ستاره بین المللی، دفاتر نهاد‌هایی مانند اکو، بریکس، شانگهای و متروپلیس و مراکز میزبانی زائران غیرایرانی آستان قدس رضوی نیز بر اهمیت این بخش می‌افزاید. باغ ملل می‌تواند بستری برای پیوند دیپلماسی رسمی با ظرفیت‌های فرهنگی و معنوی مشهد باشد؛ فضایی که حضور میهمانان خارجی در شهر را از شرکت در یک اجلاس، فراتر می‌برد و به فرصتی برای شناخت فرهنگ‌ها و تقویت ارتباطات بین المللی تبدیل می‌کند.
ارتباطات بین المللی زمانی به دستاورد‌های ماندگار می‌رسند که از سطح دیدار و مذاکره فراتر بروند و زمینه همکاری‌های علمی و اقتصادی را فراهم کنند. سومین زون پردیس، یعنی کریدور مبادلات بین المللی، با همین مأموریت طراحی شده است. دفاتر همکاری علمی دانشگاه‌های خارجی، اتاق‌های مشترک بازرگانی، نمایندگی‌های سازمان توسعه تجارت، فن بازار دانش بنیان و فضا‌های همکاری با پارک علم وفناوری، جزو ظرفیت‌های این بخش هستند.
همچنین ایجاد مرکز مطالعات و رصد بین الملل و کتابخانه بین المللی «عالم آل محمد (ص)» در برنامه آن قرار دارد. کارکرد اصلی این کریدور، تبدیل ارتباطات شکل گرفته در اجلاس‌ها و نشست‌ها به فرصت‌های واقعی همکاری است؛ از تبادل دانش و فناوری و معرفی توانمندی شرکت‌های داخلی تا شکل گیری قرارداد‌های مشترک و توسعه بازار محصولات دانش بنیان. به این ترتیب، آثار اقتصادی رویداد‌های بین المللی، می‌تواند پس از پایان آن‌ها نیز در شهر ادامه پیدا کند.
هر ایده خلاق برای تبدیل شدن به محصولی ارزشمند، به فضایی برای تجربه، زیرساخت تولید، سرمایه و دسترسی به بازار نیاز دارد. چهارمین زون پردیس، یعنی مرکز صنایع خلاق، قرار است این مسیر را برای فعالان فرهنگی، هنری و فناورانه هموار کند. استودیو‌های تولید فیلم و صوت، فضا‌های کار اشتراکی، فن لب‌های نمونه سازی، شتاب دهنده ها، مراکز رشد و اندیشکده ها، درکنار صندوق‌های سرمایه گذاری خطرپذیر و میز خدمات دولت، مجموعه‌ای از امکانات این بخش را تشکیل می‌دهند.
در چنین فضایی، یک ایده می‌تواند از مرحله طراحی و نمونه سازی عبور کند، به مرحله جذب سرمایه و تولید برسد و با استفاده از ظرفیت‌های کریدور مبادلات، مسیر ورود به بازار‌های منطقه‌ای و جهانی را دنبال کند. این پیوند میان تولید و تجارت، فعالیت‌های پراکنده صنایع خلاق مشهد را به زیست بومی اقتصادی نزدیک می‌کند که در آن، خلاقیت به محصول، اشتغال و فرصت‌های تازه سرمایه گذاری تبدیل می‌شود.
پنجمین زون، راسته بازار فرهنگ وهنر است؛ بخشی که قرار است چهره عمومی و مردمی پردیس باشد. غرفه‌ها و فروشگاه‌های عرضه آثار هنری، فضا‌های برگزاری رویداد‌های فرهنگی، سکو‌های اجرای زنده موسیقی مقامی، نمایش‌های میدانی و هفته‌های غذای ملل، از نمونه فعالیت‌هایی هستند که برای این پهنه درنظر گرفته شده‌اند. باغ‌های موضوعی هنر شهری و سینماپارک نیز می‌توانند بر تنوع فضا‌های عمومی آن بیفزایند.
پیوند فضایی این راسته با بوستان جهان شهر، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه می‌تواند پردیس را از محدوده‌ای تخصصی و تشریفاتی خارج کند و به فضایی دردسترس برای خانواده ها، هنرمندان و شهروندان تبدیل سازد. در این نگاه، مردم فقط تماشاگر فعالیت‌های بین المللی نیستند، بلکه از طریق حضور در رویدادها، دسترسی به محصولات فرهنگی و مشارکت در برنامه‌های هنری، سهمی از حیات این مجموعه خواهند داشت.
درمجموع، پنج زون پیشنهادی، چرخه‌ای به هم پیوسته از میزبانی، تعامل، مبادله، تولید و عرضه را شکل می‌دهند. باغ ملل، بستر ارتباطات فراملی را فراهم می‌کند، مرکز همایش‌ها میزبان رویدادهاست، کریدور مبادلات مسیر همکاری‌های علمی و اقتصادی را هموار می‌سازد، مرکز صنایع خلاق به تولید و توسعه محصولات می‌پردازد و راسته بازار فرهنگ وهنر، دستاورد این فعالیت‌ها را به زندگی شهروندان پیوند می‌دهد.
اهمیت پردیس نیز بیش از هر چیز در همین هم افزایی نهفته است؛ پیوندی که می‌تواند دیپلماسی، فرهنگ و اقتصاد خلاق را در یک ساختار شهری مشترک گردهم آورد.
پردیس بین المللی همایش‌ها و صنایع خلاق مشهد، طرحی فراتر از احداث یک مجموعه ساختمانی است؛ تلاشی برای هم تراز کردن ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی و دیپلماتیک شهر با مأموریت‌هایی که در عرصه ملی و بین المللی برعهده گرفته است. تحقق این چشم انداز، به پیوند برنامه ریزی شهری، تأمین مالی پایدار، همکاری نهادی و طراحی یک الگوی کارآمد بهره برداری نیاز دارد. اکنون چالش اصلی، تبدیل این فرصت راهبردی به زیرساختی ماندگار برای آینده مشهد است.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.