گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت می‌تواند روایت جریانات افراطی را به چالش بکشد

به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین محمد صحاف کاشانی پیش از ظهر یکشنبه در نشست رونمایی از پوستر همایش بین‌المللی الهیات و اخلاق جنگ و صلح که با حضور خبرنگاران برگزار شد با اشاره به ابعاد فرهنگی و اعتقادی تحولات و جنگ اخیر اظهار کرد: یکی از موضوعات مهمی که در جریان این تحولات مورد توجه قرار گرفت، واکنش‌های قابل تأمل بخش‌هایی از جهان مسیحیت به رویدادهای نظامی و مواضع اتخاذشده از سوی برخی رهبران و شخصیت‌های برجسته این جامعه دینی بود.

وی افزود: در میان این واکنش‌ها، موضع‌گیری پاپ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود، چرا که در سال‌های اخیر کمتر شاهد چنین واکنش صریح و مستقیمی از سوی عالی‌ترین مقام کلیسای کاتولیک نسبت به تحولات و رخدادهای جنگی بوده‌ایم و در کنار آن، شماری از اندیشمندان و نخبگان مسیحی نیز مواضع روشنی در برابر این رویدادها اتخاذ کردند.

این پژوهشگر با اشاره به بهره‌گیری برخی جریان‌های افراط‌گرای مسیحی در آمریکا از مفاهیم دینی برای مشروعیت‌بخشی به جنگ بیان کرد: در جریان جنگ اخیر، شاهد بودیم که برخی چهره‌های سیاسی از جمله دونالد ترامپ در مواضع خود به آموزه‌های مسیحیت استناد کردند و تلاش داشتند اقدامات نظامی را در قالب مفاهیمی همچون جنگ صلیبی و نبرد آخرالزمانی تفسیر کنند.

وی ادامه داد: در این رویکرد، حتی از برخی مفاهیم و آیات کتاب مقدس نیز برای توجیه ضرورت جنگ و اقدامات خشونت‌آمیز استفاده شد و تلاش صورت گرفت تا این تقابل نظامی در چارچوب برداشت‌های خاص مذهبی و با هدف فراهم‌سازی زمینه بازگشت مجدد مسیح معرفی شود.

صحاف کاشانی تصریح کرد: در برابر این جریان، طیف دیگری از شخصیت‌های دینی و نخبگان مسیحی قرار داشتند که میان آموزه‌های اصیل مسیحیت و جنایت‌های صورت‌گرفته تمایز قائل شدند و اجازه ندادند اقدامات خشونت‌آمیز به نام مسیحیت و تعالیم این دین معرفی شود.

جریان‌های افراطی از ناآگاهی مردم بهره می‌برند

وی با بیان اینکه تحولات اخیر ضرورت توجه به عرصه‌های فرهنگی و اعتقادی جنگ را بیش از گذشته آشکار کرده است، گفت: جنگ صرفاً یک مسئله نظامی یا سیاسی نیست، بلکه در پس این دو عرصه، مجموعه‌ای از مسائل فرهنگی، رسانه‌ای و اعتقادی نیز وجود دارد که نحوه مواجهه با آنها در شکل‌گیری افکار عمومی و روایت بین‌المللی از تحولات تأثیرگذار است.

دبیر علمی همایش الهیات و اخلاق جنگ و صلح جنگ افزود: اگر در این عرصه‌ها عملکرد مناسبی نداشته باشیم، جریان‌های رسانه‌ای رقیب می‌توانند جایگاه روایتگری را در اختیار بگیرند و شرایطی ایجاد کنند که قربانیان به‌عنوان عاملان خشونت و جنایتکاران در جایگاه مظلوم معرفی شوند.

وی با اشاره به همین ضرورت از برگزاری همایش بین‌المللی الهیات و اخلاق جنگ و صلح از منظر اسلام و مسیحیت خبر داد و اظهار کرد: هدف اصلی از طراحی این رویداد علمی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک اندیشمندان دو سنت دینی برای تبیین دیدگاه‌های اصیل اسلام و مسیحیت درباره جنگ، صلح و اخلاق و فراهم‌کردن بستری برای گفت‌وگوی مؤثر میان نخبگان است.

صحاف کاشانی در تبیین مبانی فکری این حرکت علمی به سخنی از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام اشاره کرد و گفت: بر اساس این روایت که مردم دشمن چیزی هستند که نسبت به آن شناخت ندارند، می‌توان به یکی از ریشه‌های اصلی شکل‌گیری تعارض‌ها و دشمنی‌های دینی و فرهنگی پی برد.

وی افزود: در طول تاریخ، جریان‌های افراطی برای آغاز درگیری‌ها و پیشبرد اهداف خود همواره از جهل و ناآگاهی جوامع بهره گرفته‌اند و هر اندازه شناخت متقابل میان ملت‌ها و پیروان ادیان کمتر باشد، زمینه برای ایجاد هراس، دشمن‌سازی و ترویج برداشت‌های نادرست فراهم‌تر خواهد بود.

شناخت متقابل، ابزار افراط‌گرایی را محدود می‌کند

این عضو هیئت علمی با تأکید بر نقش آگاهی در کاهش تنش‌های اعتقادی بیان کرد: هنگامی که پیروان ادیان مختلف شناخت درستی از باورها، آموزه‌ها و هویت یکدیگر نداشته باشند، امکان شکل‌گیری تصویری غیرواقعی و گاه هیولاسازی از طرف مقابل افزایش می‌یابد و همین تصویرسازی می‌تواند زمینه توجیه رفتارهای خشونت‌آمیز را فراهم کند.

وی ادامه داد: تجربه‌های حاصل از نشست‌ها و ارتباطات مستقیم میان مسلمانان و مسیحیان نشان داده است که هرگاه فضای گفت‌وگو جایگزین پیش‌داوری‌ها و تصورات نادرست شود، بسیاری از اختلافات و دشمنی‌ها قابلیت تبدیل‌شدن به تعامل و همکاری را پیدا می‌کنند و در چنین شرایطی، جریان‌های افراطی نیز بخش مهمی از ابزارهای تبلیغاتی خود را از دست می‌دهند.

صحاف کاشانی با اشاره به ضرورت استمرار این ارتباطات اظهار کرد: گفت‌وگو نباید به برگزاری چند نشست محدود شود، بلکه لازم است در قالب ارتباطات علمی مستمر، همکاری‌های پژوهشی، تألیف آثار مشترک و تبادل دیدگاه میان اندیشمندان کشورهای مختلف دنبال شود.

وی خاطرنشان کرد: افرادی که در این همایش‌ها حضور پیدا می‌کنند، در کشورهای خود از جایگاه علمی و اجتماعی برخوردارند و می‌توانند در انتقال واقعیت‌ها و ارائه تصویری دقیق‌تر از جوامع و ادیان نقش مؤثری ایفا کنند و روایت آنان از آنچه در جریان ارتباطات علمی مشاهده و تجربه کرده‌اند، در فضای فکری و فرهنگی کشورهایشان اثرگذار خواهد بود.

دبیر علمی همایش الهیات و اخلاق جنگ و صلح با تأکید بر اینکه معرفی صحیح آموزه‌های اسلامی از اهداف محوری این برنامه است، گفت: رسالت اصلی در این مسیر، تبیین روشن و صادقانه حقیقت اسلام و ارائه تصویری واقعی از تعالیم این دین به مخاطبان جهانی است و باید از ظرفیت گفت‌وگو برای اصلاح برداشت‌های نادرست و افزایش شناخت عمومی استفاده کرد.

تجربه موفق گفت‌وگوی ادیان را گسترش می‌دهیم

وی در ادامه با اشاره به پیشینه برگزاری رویدادهای مشترک میان پژوهشگران مسلمان و مسیحی اظهار کرد: همایش پیش رو در امتداد تجربه علمی سال گذشته برگزار می‌شود که در قالب همایش بین‌المللی مطالعات تطبیقی اخلاق در اسلام و مسیحیت شکل گرفت و توانست مجموعه‌ای از استادان، پژوهشگران و اندیشمندان بین‌المللی را گرد هم آورد.

صحاف کاشانی افزود: در آن برنامه نزدیک به ۱۰۰ استاد و پژوهشگر از ۲۵ کشور جهان مشارکت داشتند و زمینه برگزاری یک گفت‌وگوی علمی گسترده درباره موضوعات مشترک اخلاقی در اسلام و مسیحیت فراهم شد که حاصل آن، شکل‌گیری مجموعه‌ای از آثار پژوهشی و همکاری‌های بین‌المللی بود.

وی با بیان اینکه دستاوردهای این همایش در قالب ۲۰ جلد کتاب گردآوری شده است، تصریح کرد: این آثار به زبان انگلیسی و در کانادا منتشر شده‌اند و تاکنون نزدیک به ۱۳ جلد از آنها انتشار یافته و در بازارهای بین‌المللی کتاب مورد توجه قرار گرفته‌اند.

این پژوهشگر ادامه داد: آثار تولیدشده در این مجموعه در شماری از مراکز و فروشگاه‌های معتبر عرضه کتاب در جهان از جمله کتاب‌فروشی‌های دانشگاه هاروارد و آکسفورد و همچنین فروشگاه‌های زنجیره‌ای والمارت در معرض فروش قرار گرفته‌اند که این موضوع ظرفیت علمی و بین‌المللی چنین همکاری‌هایی را نشان می‌دهد.

وی با اشاره به دامنه جغرافیایی عرضه این آثار بیان کرد: کتاب‌های تولیدشده در این طرح در کشورهای مختلفی از جمله سوئیس، ایتالیا، آلمان، فرانسه، هلند، بلژیک، سوئد، دانمارک، استرالیا، نیوزیلند، کره جنوبی، آفریقای جنوبی، مکزیک و کانادا عرضه شده‌اند و برخی از آنها در شبکه‌های گسترده کتاب‌فروشی در انگلستان نیز در دسترس مخاطبان قرار گرفته‌اند.

همکاری‌های علمی به تولید آثار مشترک منجر شد

صحاف کاشانی با تشریح دیگر نتایج همایش پیشین گفت: در کنار تولید کتاب، حدود ۱۳ حلقه مطالعاتی با حضور اندیشمندان مسلمان و مسیحی از ۲۵ کشور جهان شکل گرفت که فعالیت این گروه‌ها به برگزاری ده‌ها وبینار و نشست تخصصی و همچنین انجام سفرهای علمی متقابل انجامید.

وی افزود: در چارچوب این همکاری‌ها، شماری از پژوهشگران خارجی به ایران سفر کردند و برخی از اندیشمندان ایرانی نیز به دعوت همتایان خود در کشورهای دیگر در نشست‌های علمی حضور یافتند و این ارتباطات به فرصتی برای آشنایی نزدیک‌تر با ظرفیت‌های فرهنگی و علمی طرفین تبدیل شد.

دبیر علمی همایش الهیات و اخلاق جنگ و صلح با معرفی برخی آثار مشترک تولیدشده در این فرآیند اظهار کرد: کتاب نقش ادیان در پیشگیری از جنگ‌های جهانی یکی از نمونه‌های این همکاری‌هاست که با مشارکت شش استاد مسلمان و مسیحی از کشورهای اتریش، کرواسی و اسلوونی تدوین شده است.

وی ادامه داد: کتاب اخلاق مثبت جهانی نیز از دیگر آثار این مجموعه به شمار می‌رود که با همکاری یک استاد آمریکایی و یک استاد ایرانی به رشته تحریر درآمده و در کنار آن نشست‌های علمی مشترکی نیز برای بررسی موضوعات مرتبط برگزار شده است.

صحاف کاشانی خاطرنشان کرد: پیمان مقدس در حوزه خانواده در اسلام و مسیحیت نیز عنوان یکی دیگر از کتاب‌های تولیدشده در این طرح است که حاصل تلاش شش بانوی پژوهشگر مسلمان و مسیحی از کشورهای ایران، روسیه، صربستان و ایتالیا بوده و در این اثر، دیدگاه‌های دو سنت دینی درباره موضوع خانواده مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: اهمیت این اثر تا آنجا بوده که دانشگاه پاپی سنت توماس در واتیکان نیز نشان و آرم خود را در این کتاب درج کرده است و این همکاری نمونه دیگری از ظرفیت‌های علمی مشترک میان پژوهشگران ادیان مختلف محسوب می‌شود.

گفت‌وگو زمینه اصلاح برداشت‌های نادرست را فراهم می‌کند

این عضو هیئت علمی با اشاره به بازخوردهای دریافت‌شده از سوی استادان و پژوهشگران خارجی اظهار کرد: در جریان این همکاری‌ها بارها شاهد شگفتی و تعجب اندیشمندان غربی از مواجهه مستقیم با فرهنگ و معارف اسلامی بوده‌ایم، چرا که برخی از آنان پس از آشنایی با محتوای واقعی آموزه‌های اسلام اذعان کرده‌اند که پیش از این شناختی با چنین ابعادی از این دین نداشته‌اند.

وی افزود: گاهی حتی وجود برخی از این آموزه‌ها و ظرفیت‌های فکری برای مخاطبان خارجی ناشناخته بوده و همین مسئله نشان می‌دهد که برقراری ارتباط مستقیم و فراهم‌کردن امکان طرح پرسش، نقد، پاسخگویی و تبیین می‌تواند در اصلاح ذهنیت‌های نادرست نقش مهمی داشته باشد.

صحاف کاشانی تأکید کرد: فضای علمی و گفت‌وگومحور این برنامه‌ها امکان معرفی عمیق‌تر اسلام و مسیحیت را فراهم می‌کند و به جای اتکا به برداشت‌های غیرمستقیم و روایت‌های یک‌سویه، زمینه شناخت مبتنی بر واقعیت و تجربه مستقیم را در اختیار اندیشمندان قرار می‌دهد.

وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای دوره جدید این رویداد بین‌المللی گفت: در همایش پیش رو نیز تلاش شده است با مشارکت گسترده‌تر استادان و پژوهشگران کشورهای مختلف، زمینه تولید آثار علمی مشترک و توسعه همکاری‌های بین‌المللی فراهم شود.

دبیر علمی همایش الهیات و اخلاق جنگ و صلح اظهار کرد: هدف این است که دستاوردهای علمی این همایش نیز همچون تجربه سال گذشته در قالب کتاب‌ها و آثار پژوهشی معتبر در سطح بین‌المللی عرضه شود و همکاری میان اندیشمندان مسلمان و مسیحی با گستره و کیفیت بیشتری ادامه پیدا کند.

وی همچنین با اشاره به نقش آیت‌الله محمدتقی سبحانی در شکل‌گیری این مجموعه علمی گفت: برگزاری این همایش با مشورت‌های انجام‌شده و حمایت‌های ایشان به مرحله اجرا و آمادگی برای رونمایی رسیده است و امید می‌رود این حرکت بتواند گام مؤثری در تقویت گفت‌وگوی ادیان و تبیین دیدگاه‌های اخلاقی اسلام و مسیحیت درباره جنگ و صلح باشد.