دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ فال حافظ امروز آماده است · بخوانید

بازسازی دفاع مقدس با هوش مصنوعی؛ «آخرین صبحگاه» برگزیده جشنواره مقاومت

مبه نقل از مهر خوزستان··خبر در مهر خوزستان

اهواز - سید حمید شریعت‌زاده با مستند «آخرین صبحگاه»، روایتگر انتخاب سرنوشت‌ساز شهید صوفی‌زاده شد و توانست جایزه بهترین مستند هوش مصنوعی نوزدهمین جشنواره فیلم مقاومت را از آن خود کند.

بازسازی دفاع مقدس با هوش مصنوعی؛ «آخرین صبحگاه» برگزیده جشنواره مقاومت
عکس: مهر خوزستان

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – معصومه مجدم: جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، پس از چهار دهه فعالیت، همچنان بستری برای بازخوانی روایت‌هایی است که ریشه در تاریخ معاصر و تجربه زیست ملت ایران دارند. در نوزدهمین دوره این جشنواره که از ۷ تا ۱۴ آبان ۱۴۰۵ برگزار شد، مستند کوتاه «آخرین صبحگاه» توانست در بخش آثار هوش مصنوعی عنوان بهترین مستند را کسب کند. این اثر به زندگی شهید علیرضا صوفی‌زاده، جوان نخبه اهوازی و از شهدای دوران دفاع مقدس می‌پردازد؛ جوانی که در دو راهی ادامه تحصیل در دانشگاه صنعت نفت و حضور در جبهه، راهی را انتخاب کرد که به شهادتش انجامید.

سید حمید شریعت‌زاده، کارگردان این مستند، در این گفتگو با خبرنگار مهر از شکل‌گیری ایده فیلم، خاطره واقعی مبنای روایت، ظرفیت‌های هوش مصنوعی در بازسازی تاریخ و ضرورت کشف روایت‌های کمتر شنیده‌شده دفاع مقدس می‌گوید. او معتقد است هوش مصنوعی اگر در خدمت یک روایت اصیل و برخوردار از پشتوانه تاریخی قرار بگیرد، می‌تواند افق‌های تازه‌ای پیش روی سینمای مقاومت بگشاید. مشروح گفتگو را در ادامه می خوانیم؛

مستند «آخرین صبحگاه» در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، عنوان بهترین مستند هوش مصنوعی را به دست آورد. ابتدا بفرمایید ایده ساخت این اثر از کجا شکل گرفت و چه چیزی شما را به سمت روایت زندگی شهید علیرضا صوفی‌زاده سوق داد؟

ایده اصلی فیلم از مواجهه با یک خاطره واقعی و شخصیتی شکل گرفت که به نظرم ظرفیت روایی و انسانی بسیار بالایی داشت. شهید علیرضا صوفی‌زاده از جوانان مستعد و نخبه اهوازی در دوران دفاع مقدس بود. او در دانشگاه صنعت نفت پذیرفته شده بود و می‌توانست آینده علمی و تحصیلی درخشانی داشته باشد؛ با این‌حال در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، میان ادامه تحصیل و حضور در جبهه، دومی را انتخاب کرد.

یکی از وجوه قابل تأمل زندگی او، گفتگوهایی است که با پدرش درباره رفتن به جبهه داشته است. پدر به دلیل علاقه عمیق به فرزندش و شناختی که از استعداد و آینده روشن او داشت، تلاش می‌کرد منصرفش کند اما علیرضا با وجود علاقه و احترامی که برای پدر قائل بود، تصمیم خود را گرفت و راهی جبهه شد.

البته فیلم صرفاً درباره انتخاب میان دانشگاه و جبهه نیست. نقطه مرکزی روایت، خاطره‌ای واقعی و تکان‌دهنده از زندگی این شهید است که ابعاد انسانی و معنوی شخصیت او را آشکار می‌کند. ترجیح می‌دهم جزئیات این اتفاق را بازگو نکنم تا مخاطب هنگام تماشای فیلم، بدون پیش‌داوری با آن مواجه شود. به نظرم یکی از امتیازهای اصلی اثر همین خاطره و شخصیت متفاوت شهید صوفی‌زاده است.

این خاطره چگونه به شما رسید و چه نسبتی میان روایت فیلم و مستندات تاریخی آن وجود دارد؟

راوی این خاطره، حجت‌الاسلام والمسلمین شیخ سعید دسمی از فرماندهان اهوازی و فرمانده شهید علیرضا صوفی‌زاده است. در واقع، مبنای شکل‌گیری فیلم، خاطره‌ای است که ایشان از یک اتفاق واقعی در دوران هشت سال دفاع مقدس نقل کرده‌اند.

برای من اهمیت داشت که اثر، پیش از هر چیز به حقیقت تاریخی وفادار بماند. بنابراین با یک داستان تخیلی یا روایتی که صرفاً برای جذابیت سینمایی ساخته شده باشد مواجه نیستیم. اصل ماجرا واقعی است و تلاش کرده‌ایم با استفاده از امکانات فناوری هوش مصنوعی، آن خاطره را به زبان تصویر بازآفرینی کنیم. به بیان دیگر، فناوری در خدمت روایت قرار گرفته است نه اینکه روایت برای نمایش توانایی فناوری ساخته شده باشد.

یکی از ویژگی‌های متمایز «آخرین صبحگاه» تولید کامل آن با هوش مصنوعی است. این انتخاب چه ضرورتی داشت و در جریان ساخت اثر با چه چالش‌هایی روبه‌رو بودید؟

تمام تصاویر و بازسازی‌های سینمایی «آخرین صبحگاه» با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تولید شده است. طبیعتاً کار با این فناوری به‌ویژه در بازسازی یک رویداد تاریخی، ملاحظات خاص خودش را دارد. مهم‌ترین دغدغه من این بود که مرز میان واقعیت تاریخی و بازآفرینی تصویری مخدوش نشود.

هوش مصنوعی امکان خلق تصاویر و موقعیت‌هایی را فراهم می‌کند که بازسازی آن‌ها با شیوه‌های متعارف فیلم‌سازی ممکن است بسیار پرهزینه یا دشوار باشد اما این قابلیت نباید به معنای آزادی در تغییر واقعیت باشد. به همین دلیل تلاش کردم فناوری صرفاً ابزاری برای بازسازی تصویری یک خاطره مستند باشد.

در چنین آثاری، مسئله فقط تولید تصاویر چشم‌نواز نیست بلکه باید بتوان میان اعتبار روایت، منطق تصویری و زبان سینما تناسب برقرار کرد. به نظرم استفاده از هوش مصنوعی زمانی ارزشمند است که به انتقال بهتر حقیقت کمک کند و مخاطب را به جهان روایت نزدیک‌تر سازد.

به نظر شما ورود هوش مصنوعی به عرصه فیلم‌سازی چه فرصت تازه‌ای برای سینمای دفاع مقدس و مقاومت ایجاد می‌کند؟ آیا این فناوری می‌تواند بخشی از خلأ موجود در بازنمایی تصویری تاریخ جنگ را جبران کند؟

قطعاً یکی از ظرفیت‌های مهم هوش مصنوعی، کاهش محدودیت‌های تولید آثار تاریخی است. ما در دوران دفاع مقدس با حجم عظیمی از خاطرات، شخصیت‌ها و رویدادهای ارزشمند مواجه هستیم که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها هنوز به تصویر کشیده نشده‌اند. گاهی بازسازی یک موقعیت تاریخی به دلیل هزینه‌های سنگین، محدودیت امکانات تولید یا دشواری طراحی صحنه و بازآفرینی فضا، عملاً امکان‌پذیر نیست.

هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از این موانع را کاهش دهد و امکان روایت تصویری خاطراتی را فراهم کند که پیش از این در حد اسناد و نقل‌های شفاهی باقی مانده بودند. این مسئله به‌ویژه برای معرفی تاریخ دفاع مقدس به نسل جدید اهمیت دارد؛ نسلی که نیازمند مواجهه‌ای زنده، ملموس و متناسب با زبان رسانه‌ای روز است.

بااین‌حال، نباید تصور کنیم که صرف استفاده از هوش مصنوعی به تولید یک اثر موفق منجر می‌شود. انتخاب سوژه، کیفیت داستان، شناخت زبان سینما، روایت درست و نگاه هنری فیلم‌ساز همچنان تعیین‌کننده‌اند. هوش مصنوعی یک ابزار است و ارزش نهایی اثر به محتوایی بستگی دارد که با کمک آن خلق می‌شود.

در صحبت‌هایتان بر ظرفیت‌های روایی دفاع مقدس تأکید کردید. چرا معتقدید هنوز بخش مهمی از این تاریخ برای سینما و حتی مخاطبان ایرانی ناشناخته مانده است؟

به اعتقاد من، هشت سال دفاع مقدس یک گنجینه بزرگ و تمام‌نشدنی از تجربه‌های انسانی، معنوی و تاریخی است. همان‌طور که رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بارها تأکید کرده بودند، دفاع مقدس یک گنجینه تمام‌نشدنی است. این تعبیر را باید جدی گرفت زیرا هرچه بیشتر در زندگی رزمندگان و شهدا و خاطرات آن دوران جستجو می‌کنیم، با روایت‌های تازه‌تری مواجه می‌شویم.

بسیاری از این روایت‌ها از نظر شخصیت‌پردازی، موقعیت دراماتیک، کشمکش انسانی و تأثیر عاطفی، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به آثار سینمایی دارند. گاهی واقعیت زندگی یک رزمنده یا شهید، از بسیاری از داستان‌های تخیلی جذاب‌تر و تکان‌دهنده‌تر است. مسئله این است که این واقعیت‌ها باید کشف شوند، به‌درستی فهم شوند و با نگاهی هنرمندانه در قالب زبان سینما قرار بگیرند.

به نظرم ما هنوز در ابتدای مسیر بهره‌برداری هنری از این گنجینه هستیم. بخشی از وظیفه فعالان فرهنگی و هنری نیز همین است که اجازه ندهند این خاطرات در گذر زمان فراموش شوند و برای انتقال آن‌ها به نسل‌های بعد، قالب‌ها و ابزارهای تازه‌ای پیدا کنند.

در این میان، روایت شهدای خوزستان و اهواز چه اهمیتی دارد؟ آیا ساخت این مستند را می‌توان تلاشی برای بازشناسی بخشی از هویت کمتر دیده‌شده این منطقه دانست؟

بله. ساخت «آخرین صبحگاه» برای من پیش از آنکه یک تجربه فنی در زمینه تولید فیلم با هوش مصنوعی باشد، نوعی ادای دین به شهدای هشت سال دفاع مقدس و به‌ویژه شهدای مظلوم اهوازی است. این شهدا از ارزشمندترین دارایی‌های خود گذشتند تا از کشورشان دفاع کنند و طبیعی است که معرفی زندگی و منش آن‌ها مسئولیتی فرهنگی و انسانی برای ما ایجاد می‌کند.

به نظرم خوزستان فقط با جغرافیا، منابع طبیعی یا حوادث تاریخی‌اش شناخته نمی‌شود؛ بخش مهمی از هویت این سرزمین در انسان‌هایی نهفته است که در بزنگاه‌های تاریخی، انتخاب‌های بزرگی انجام دادند. شهید علیرضا صوفی‌زاده یکی از همین شخصیت‌هاست؛ جوانی که می‌توانست مسیر علمی و حرفه‌ای متفاوتی را دنبال کند اما در شرایطی خاص، مسئولیت دیگری را برگزید.

معرفی چنین شخصیت‌هایی کمک می‌کند نسل امروز با وجوه کمتر دیده‌شده تاریخ و هویت این سرزمین آشنا شود. امیدوارم این فیلم بتواند سهم کوچکی در بازشناسی سرمایه انسانی و معنوی خوزستان داشته باشد.

کسب عنوان بهترین مستند هوش مصنوعی جشنواره مقاومت را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا این موفقیت می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تولید آثار مشابه باز کند؟

جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با سابقه‌ای که از سال ۱۳۶۲ و در دوران دفاع مقدس آغاز شده، یکی از رویدادهای باسابقه سینمایی کشور است. در نوزدهمین دوره این جشنواره که از ۷ تا ۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ به دبیری جلال غفاری برگزار شد، بیش از ۱۹۰۰ اثر بین‌المللی از کشورهای مختلف به دبیرخانه رسید و ۴۱ اثر نیز در بخش تولیدات هوش مصنوعی حضور داشتند. در چنین فضایی، انتخاب «آخرین صبحگاه» به‌عنوان بهترین مستند هوش مصنوعی برای من اتفاق ارزشمندی است.

البته خوشحالی اصلی من صرفاً به دریافت این عنوان بازنمی‌گردد؛ امیدوارم این موفقیت فرصتی برای دیده شدن بیشتر فیلم و مهم‌تر از آن، آشنایی مخاطبان با شخصیت و زندگی شهید علیرضا صوفی‌زاده باشد.

اگر این اثر بتواند مخاطبی را به جستجوی بیشتر درباره زندگی این شهید و دیگر شهدای گمنام و کمتر شناخته‌شده ترغیب کند، به نظرم به بخش مهمی از هدف خود رسیده است. ما به روایت‌های بیشتری از این جنس نیاز داریم؛ روایت‌هایی که هم به حقیقت تاریخی وفادار باشند و هم با زبان و ابزارهای هنری امروز، امکان ارتباط نسل جدید با میراث دفاع مقدس را فراهم کنند.

استفاده از فناوری برای روایت های دفاع مقدس

به گزارش خبرنگار مهر، موفقیت مستند «آخرین صبحگاه» در نوزدهمین جشنواره فیلم مقاومت، نشانگر عطش مخاطبان برای مشاهده روایت‌های اصیل و بی‌واسطه از دوران دفاع مقدس است. این جایزه، پیامی روشن به اهالی فرهنگ و هنر دارد: ابزارهای نوین، اگر در خدمت روایتی صادقانه و برخوردار از پشتوانه تاریخی باشند، می‌توانند جایگاه سینمای مقاومت را در قلب نسل جوان ارتقا دهند. این مستند، نقطه آغازی برای استفاده هوشمندانه از فناوری در ثبت میراث شهداست که باید با نگاهی ژرف‌تر و حمایت‌های گسترده‌تر ادامه یابد تا ظرفیت‌های عظیم نهفته در خاطرات شفاهی دفاع مقدس، به آثاری فاخر و ماندگار بدل شوند.

خوزستان با سرمایه‌های انسانی بی‌بدیل خود، همچنان گنجینه‌ای ناشناخته از رشادت‌هاست که در انتظار روایت‌گری هنرمندان است. امید می‌رود موفقیت این اثر، انگیزه‌ای برای دیگر مستندسازان ایجاد کند تا با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، خاطرات شفاهی شهدا را به آثار ماندگار تصویری بدل سازند. بازخوانی این داستان‌ها، تلاشی برای پاسداشت هویت ملی است تا در گذر زمان، یاد و نام کسانی که مسیر تاریخ را تغییر دادند، در حافظه جمعی ملت ایران زنده بماند.

منبع: مهر خوزستانمشاهدهٔ خبر اصلی ←

نظرات

نظرها پس از بررسی منتشر می‌شوند. لطفاً از توهین، تهمت و لینک تبلیغاتی پرهیز کنید.

هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.