سایه «جنگ منجمد» بر فراز خاورمیانه / الجزیره بررسی کرد: «نه جنگ، نه صلح»؛ استراتژی فرسایشی در تنگه هرمز و بنبست دیپلماتیک میان ایران و آمریکا
تداوم درگیریهای نظامی و محاصره اقتصادی در خاورمیانه، گمانهزنیها درباره تبدیل شدن جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به یک نزاع فرسایشی و بینتیجه را تقویت کرده است. در حالی که واشنگتن تمایلی به توافق فوری نشان نمیدهد، تهران نیز وضعیت بلاتکلیفی کنونی را رد کرده و بر شروط خود برای پایان دادن به این بحران پافشاری میکند.

به گزارش خبرآنلاین، شبکه خبری الجزیره در گزارشی تحلیلی به قلم هبه حبیب به بررسی چشمانداز جنگ جاری میان واشنگتن و تهران پرداخته است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در اواخر هفته گذشته با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که واشنگتن هیچ عجلهای برای پایان دادن به این جنگ ندارد.
ترامپ با اشاره به مسدود شدن داراییهای ایران و کنترل بر آبراهها نوشت که واشنگتن نیازی به توافق با تهران ندارد و آن روزها مدتهاست که گذشته است.
او در همین پیام به جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا دستور داد تا توجه کامل خود را به مسائل داخلی معطوف کند؛ شخصی که پیشتر هدایت مذاکرات با ایران را بر عهده داشت و به یک آتشبس کوتاهمدت در خردادماه دست یافته بود.
با این حال، سیگنالهای واشنگتن در روزهای اخیر به شدت ضدونقیض بوده است.
رئیسجمهور آمریکا پیشتر گفته بود که جنگ از نظر نظامی عملاً پایان یافته است، اما تأکید کرد که در صورت شکست دیپلماسی در ازسرگیری حملات تردید نخواهد کرد.
این پیامهای متناقض در حالی مخابره میشود که حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای ۱۲ آبان ۱۴۰۵ متحمل شکست سنگینی شد.
معاون رئیسجمهور آمریکا دلیل اصلی این شکست را تبعات اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بهویژه افزایش سرسامآور قیمت سوخت دانسته است.
بنبست دیپلماتیک و پافشاری بر خطوط قرمز
ناظران سیاسی معتقدند که اظهارات متناقض ترامپ و انتقادات ونس از جنگ، نشاندهنده اختلاف نظر عمیق در درون حزب حاکم است. بخشی از اعضای دولت آمریکا با باز گذاشتن پرونده این درگیری و تداوم محاصره دریایی بنادر ایران مشکلی ندارند.
در مقابل، تهران به صراحت اعلام کرده است که تداوم تحریمها و محاصره دریایی خط قرمز این کشور محسوب میشود. مقامات ایرانی تأکید کردهاند که تا زمان رفع این موانع، تنگه هرمز بازگشایی نخواهد شد و مذاکرات صلح نیز از سر گرفته نمیشود.
در همین راستا، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران در ۱۸ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران به مقامات دستور داده است تا به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» پایان دهند. پزشکیان تأکید کرد که ایران آماده مذاکره است، اما هرگز در برابر زورگویی تسلیم نخواهد شد.
همچنین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران در گفتوگو با الجزیره تصریح کرد که اکنون توپ در زمین آمریکا است تا یا شروط مذاکره را بپذیرد و یا به جنگ ادامه دهد.
مفهوم جنگ منجمد در تقابل خاورمیانه
اصطلاح جنگ منجمد عموماً به درگیریهایی اطلاق میشود که در آنها نبردهای گسترده متوقف شده، اما هیچ توافق صلح یا حلوفصل سیاسی به دست نیامده است.
در سناریوی کنونی، آمریکا بنادر ایران را تحت محاصره درآورده و در مقابل، ایران کشتیهای فاقد مجوز در تنگه هرمز را هدف قرار داده یا به منافع آمریکا در کشورهای همسایه حمله میکند. این جنگ اسفند ماه پارسال با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. مذاکرات فروردینماه در پاکستان به امضای یک تفاهمنامه در خردادماه منجر شد که به طور موقت درگیریها را متوقف و محاصره دریایی را لغو کرد.
با این حال، این آتشبس فروپاشید و واشنگتن در ۲۳ تیر ۱۴۰۵ محاصره دریایی خود را از سر گرفت.
مهند سلوم، استادیار مطالعات امنیتی انتقادی در موسسه تحصیلات تکمیلی دوحه در گفتوگو با الجزیره تأکید کرد که از منظر دیپلماتیک، این نزاع از ماه تیر به حالت منجمد درآمده است. سلوم تصریح کرد که ماهیت این جنگ از یک کارزار هوایی به یک محاصره همهجانبه تغییر شکل داده است و محاصرهها تنها زمانی پایان مییابند که یکی از طرفین تسلیم شود یا حصر را بشکند.
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات تجاری کپلر، در روز ۱۶ آبان تنها ۵ کشتی باری از تنگه هرمز عبور کردند و در روز پس از آن هیچ شناوری از این آبراه نگذشت.
گزینههای دشوار واشنگتن در سایه فشارهای داخلی
تشدید تنشها برای رئیسجمهور آمریکا خطرات سیاسی سنگینی به همراه دارد. نظرسنجی شورای امور جهانی شیکاگو در ماه اکتبر نشان داد که نزدیک به ۷۰ درصد از شهروندان آمریکایی معتقدند این جنگ ارزش جنگیدن ندارد.
استادیار موسسه دوحه در این زمینه معتقد است که با توجه به حمایت ۳۱ درصدی افکار عمومی و از دست رفتن کنگره، توجیه یک عملیات زمینی در ایران تقریباً غیرممکن است.
از سوی دیگر، لغو محاصره دریایی بنادر ایران و واگذاری کنترل تنگه هرمز به تهران، به معنای بینتیجه بودن هشت ماه جنگ برای ترامپ خواهد بود. طلحه عبدالرزاق، پژوهشگر موسسه استراتژی و امنیت دانشگاه اکستر به الجزیره گفت که هیچ راهحل نظامی بدون دخالت نیروی زمینی وجود ندارد و افکار عمومی آمریکا به شدت از تکرار تجربه عراق یا افغانستان هراس دارند.
عبدالرزاق تأکید کرد که ترامپ فضای مانور سیاسی برای پذیرش شروطی مشابه توافق هستهای پیشین (برجام) را ندارد و ایرانیها نیز در شرایطی نیستند که چنین شروطی را به او امتیاز دهند.
محاسبات تهران و گزینه محدود نظامی
تهران نیز هفت شرط مشخص برای آتشبس رسمی، بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات صلح تعیین کرده است. لغو محاصره دریایی، لغو تحریمها، آزادسازی منابع مسدود شده و پایان دادن به خصومتها در تمام جبههها از جمله شروط اصلی ایران هستند.
رئیس مجلس ایران تأکید کرده است که حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، وضعیت این آبراه هرگز به حالت رایگانِ پیش از جنگ بازنخواهد گشت. در عین حال، بر اساس آمارهای رسمی، اقتصاد ایران در سهماهه بهار نسبت به سال قبل ۱۰.۱ درصد کوچکتر شده و تورم سالانه در ماه سپتامبر به ۸۳.۸ درصد رسیده است.
پژوهشگر دانشگاه اکستر با اشاره به این فشارها گفت که گزینه اصلی تهران، پیشبرد دیپلماسی از طریق میانجیهای منطقهای نظیر قطر است. با این حال، کارشناس موسسه دوحه معتقد است که گزینه جایگزین برای ایران، رویکردی مشابه الگوی انور سادات در مصر است؛ یعنی آغاز یک جنگ محدود برای تحمیل مذاکره و شکستن بنبست.
عبدالرزاق نیز هشدار داد که ایران ممکن است برای شکستن محاصره دریایی دست به تشدید یکجانبه تنش زده و فشارهای اقتصادی جهانی را بر واشنگتن افزایش دهد.
تفاوتهای هرمز با خطوط تماس سنتی
بیشتر جنگهای منجمد بر سر سرزمینهای مورد مناقشه و خطوط تماس ثابت شکل میگیرند، اما تقابل کنونی در مسیرهای کشتیرانی بینالمللی جریان دارد.
تحلیلگران به الجزیره گفتند که تداوم این انجماد در تنگه هرمز که مسیر ترانزیت بخش عظیمی از انرژی جهان است، بسیار دشوار خواهد بود و هر حمله خطر یک درگیری گستردهتر را به همراه دارد.
اقتصاد جهانی نمیتواند به طور نامحدود یک درگیری منجمد را بر سر چنین گذرگاه حیاتی تحمل کند و هم واشنگتن و هم تهران از نظر اقتصادی در حال از دست دادن زمان هستند.
۴۲/۴۲

جیدی ونس
جیدی ونس سیاستمدار جمهوریخواه و نویسندهٔ آمریکایی است که از ژانویهٔ ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) پنجاهمین معاون رئیسجمهور ایالات متحده در دولت دونالد ترامپ است و پیشتر سناتور اوهایو و نویسندهٔ کتاب پرفروش «مرثیهٔ هیلبیلی» بود.
همهٔ ۵۱۵ خبر جیدی ونس ←نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.