صالحی: توسعه متوازن شهرها شرط تقویت پیوستگی ملی است
قزوین- رئیس بنیاد ایرانشناسی گفت: تمرکز امکانات در پایتخت و محروم ماندن سایر مناطق، پیوستگی ملی را تضعیف میکند و توسعه متوازن شهرها باید مورد توجه قرار گیرد.

به گزارش خبرنگار مهر، علیاکبر صالحی بعد از ظهر چهارشنبه در نشست شهرداران پایتختهای تاریخی ایران در قزوین، ابتکار این شهر برای بازشناسی و بزرگداشت پایتختهای تاریخی کشور را اقدامی ارزشمند در جهت احیای حافظه تاریخی و تقویت احساس تعلق ملی دانست و اظهار کرد: این برنامه بهجای تمرکز بر جایگاه تاریخی یک شهر، تصویری فراگیر از تاریخ ایران ارائه میدهد و شهروندان را با زنجیره پیوستهای از مراکز تمدنی و سیاسی کشور آشنا میکند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با بیان اینکه تاریخ ایران به یک شهر، دوره یا خاندان محدود نمیشود، افزود: شهرهایی مانند همدان، پاسارگاد، شوش، تخت جمشید، اصفهان و دیگر مراکز تاریخی، حلقههای بههمپیوسته هویت و تمدن ایران هستند و باید در قالب روایتی مشترک مورد توجه قرار گیرند.
وی با اشاره به نقش پایتختها در شکلگیری تمدنها و نظامهای سیاسی گفت: پایتخت از گذشته محل پیوند سه مؤلفه قدرت، ثروت و معنا بوده است؛ با شکلگیری کشاورزی، انباشت مازاد و دولتهای نخستین، شهرها به مراکز تصمیمگیری، گردآوری منابع، برگزاری آیینها و ثبت تاریخ تبدیل شدند.
صالحی با اشاره به نمونههایی از تاریخ جهان، آتن را نماد اندیشه و شهروندی، روم را نماد قدرت و تمدن جهان باستان و قسطنطنیه را دروازه پیوند دو قاره معرفی کرد و شهرهایی مانند چانگان، بغداد و قاهره را نیز از مراکز تمدنی مهم در دورههای مختلف برشمرد.
ایران؛ سرزمینی با چندین مرکز تاریخی قدرت
رئیس بنیاد ایرانشناسی با تأکید بر چندمرکزی بودن ساختار سیاسی ایران پیش از اسلام اظهار کرد: ایران برخلاف بسیاری از سرزمینهای همسایه، همواره یک پایتخت ثابت و یگانه نداشته و تعدد مراکز حکومتی با توجه به وسعت و تنوع جغرافیایی کشور، شیوهای برای اداره سرزمینی گسترده بوده است.
وی از همدان یا هگمتانه در دوره مادها، پاسارگاد بهعنوان یادگار کوروش و نماد آغاز شاهنشاهی هخامنشی، شوش بهعنوان یکی از مراکز سیاسی و اداری هخامنشیان و تخت جمشید بهعنوان نماد شکوه این شاهنشاهی نام برد.
صالحی همچنین دامغان و صددروازه در دوره اشکانی و فیروزآباد یا اردشیرخوره در دوره ساسانی را از دیگر مراکز مهم تاریخی ایران دانست و گفت: برخی شهرها نماد آغاز یک پروژه سیاسی و فرهنگی و برخی دیگر نشانه تثبیت و شکوه آن بودهاند.
وی در ادامه به مراکز سیاسی، علمی و فرهنگی ایران پس از اسلام اشاره کرد و اصفهان را از شهرهای برجسته در دوره آلبویه و آغاز سلجوقیان دانست. به گفته وی، جایگاه نیشابور نیز تنها به حضور حکومت محدود نبود و مدارس، کتابخانهها، محافل علمی و مراکز عرفانی در شکلگیری هویت این شهر نقش داشتند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به دوره ایلخانان، مراغه، تبریز و سلطانیه را از مراکز مهم قدرت و تمدن معرفی کرد و افزود: رصدخانه خواجه نصیرالدین طوسی در مراغه نمادی از تداوم اندیشه و علم در دورهای دشوار بود و گنبد اولجایتو در سلطانیه نیز از نمونههای برجسته معماری ایرانی ـ اسلامی به شمار میرود.
وی تبریز را از کانونهای نوگرایی، چاپ، آموزش جدید و تحولات مشروطه در دوره قاجار برشمرد و به جایگاه اردبیل در شکلگیری معنوی خاندان صفوی و خاستگاه تاریخی این سلسله اشاره کرد.
قزوین در شمار مراکز سیاسی مهم دوره صفوی
صالحی قزوین را یکی از مراکز مهم سیاسی دوره صفوی دانست و با اشاره به آثار تاریخی و معماری این شهر از جمله عمارت چهلستون، باغها، بازارها و مساجد، بر جایگاه آن در تاریخ ایران تأکید کرد.
وی افزود: شاه عباس اول با انتقال پایتخت به اصفهان، زمینه شکلگیری یکی از برجستهترین نمونههای برنامهریزی شهری را فراهم کرد. میدان نقش جهان با قرار گرفتن مسجد، بازار و کاخ در پیرامون خود، نمونهای از پیوند سیاست، دین و اقتصاد در ساختار شهری است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی همچنین به جایگاه شیراز در دوره کریمخان زند، مشهد در دوره نادرشاه افشار و تهران از زمان آقامحمدخان قاجار تاکنون اشاره کرد و گفت: پایتخت در تاریخ ایران به منطقه خاصی تعلق نداشته و شهرهایی از شمال غرب، جنوب، مرکز و شمال شرق کشور در دورههای مختلف کانون تحولات سیاسی و فرهنگی بودهاند.
صالحی با بیان اینکه پایتخت در مقیاسی کوچکتر، قدرت سیاسی، حافظه فرهنگی، نیروی اقتصادی و هویت جمعی یک ملت را بازتاب میدهد، اظهار کرد: پایتخت آینهای است که ملت خود را در آن میبیند و دیگران نیز از طریق آن با هویت و ویژگیهای یک کشور آشنا میشوند.
وی اصفهان صفوی را بازتاب ایرانی دانست که در پی هماهنگی دین، هنر و تجارت بوده است و افزود: سلطانیه پیوند فرمانروایی مغول با معماری و هنر ایرانی را نشان میدهد و نیشابور نیز نماد سرزمینی است که دانش و عرفان را در کنار دیگر مؤلفههای تمدنی پرورش داده است.
تمرکز امکانات در پایتخت، مهاجرت از شهرها را تشدید میکند
رئیس بنیاد ایرانشناسی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تمرکزگرایی افراطی تصریح کرد: مرکز بودن بهخودیخود ایرادی ندارد؛ زیرا هر نظام سیاسی به نقطهای برای تصمیمگیری، هماهنگی و همگرایی نیازمند است، اما مرکز بودن با انحصار تفاوت دارد.
وی ادامه داد: مرکز میتواند نقطه اتصال مناطق مختلف کشور باشد، اما اگر فاصله از پایتخت به معیاری برای کاهش توجه، سرمایهگذاری و دسترسی به امکانات تبدیل شود، بهجای آنکه عامل پیوند باشد، مانعی در مسیر توسعه سایر مناطق خواهد شد.
صالحی با اشاره به ظرفیتهای متنوع مناطق کشور خاطرنشان کرد: بندرعباس با دریا و تجارت، سیستان با تمدن کهن، کردستان با موسیقی و شعر، گیلان با باران، برنج و پیشینه روزنامهنگاری، یزد با معماری سازگار با اقلیم کویر، کرمانشاه و لرستان با میراث تاریخی و حماسی، آذربایجان با شاعران و نوآوران، خراسان با حکمت و ادبیات فارسی و خوزستان با ظرفیتهای اقتصادی و تمدنی، هر یک بخشی از هویت ایران هستند و هیچکدام را نمیتوان حاشیهای بر هویت ملی دانست.
وی توسعه متوازن را فراتر از یک شعار اقتصادی و شرط اساسی پیوستگی ملی دانست و گفت: زمانی که جوانان برای دسترسی به آموزش، خدمات درمانی و فرصتهای شغلی ناچار به ترک شهر و زادگاه خود و مهاجرت به پایتخت میشوند، این وضعیت از پیامدهای تمرکز بیش از حد امکانات و فرصتها حکایت دارد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به هزینههای تمرکزگرایی افزود: ازدحام، آلودگی و افزایش هزینههای زندگی در پایتخت، در کنار فرسایش ظرفیتها و مهاجرت نیروی انسانی از مناطق دیگر، دو روی یک سکه هستند. پایتختی که بیش از اندازه بار ملی را بر دوش بکشد، هم با مشکلات بیشتری روبهرو میشود و هم ممکن است ظرفیت سایر مناطق را تضعیف کند.
صالحی تقویت مدیریت منطقهای و واگذاری اختیارات بیشتر به استانها و استانداران را از راهکارهای کاهش تمرکز و افزایش ظرفیت تصمیمگیری در مناطق مختلف کشور دانست.
شهرهای ایران باید سهم بیشتری در میزبانی رویدادهای بینالمللی داشته باشند
وی با اشاره به تجربه برخی کشورها در توزیع فعالیتها و نهادهای حکومتی و فرهنگی میان چند شهر اظهار کرد: در برخی کشورها، مراکز اقتصادی، فرهنگی و سیاسی به یک شهر محدود نشدهاند و چند شهر در ایفای نقشهای ملی سهیم هستند. البته نمیتوان الگوی یک کشور را بدون توجه به شرایط تاریخی و اجتماعی به کشور دیگری تعمیم داد، اما این تجربهها نشان میدهد تقسیم فعالیتهای ملی میان چند مرکز امکانپذیر است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به برگزاری نشستها و رویدادهای بینالمللی در شهرهایی مانند ریاض، طائف و جده در عربستان سعودی گفت: این رویکرد به شهرهای مختلف هویت و جایگاه بینالمللی میبخشد؛ در حالی که در ایران بسیاری از نشستها و رویدادهای بزرگ بینالمللی عمدتاً با نام تهران شناخته میشوند.
صالحی تأکید کرد: ایران از ظرفیت شهرهایی مانند مشهد، شیراز، اصفهان و تبریز برخوردار است و باید زمینهای فراهم شود تا این شهرها نیز در میزبانی رویدادهای مهم ملی و بینالمللی نقش پررنگتری داشته باشند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.