چرا کودکان گرفتار شبکه‌های اجتماعی می‌شوند؟
یک کارشناس خانواده و مسائل اجتماعی گفت: جذابیت فضای مجازی، کمبود سرگرمی‌های جایگزین و ضعف ارتباط خانوادگی از عوامل وابستگی کودکان به گوشی است و والدین باید با مدیریت مصرف و تقویت ارتباط عاطفی، این وابستگی را کنترل کنند.
یکی از جامع‌ترین پژوهش‌های داخلی در این زمینه، مطالعه‌ای با مشارکت بیش از ۵۳۰۰ کاربر اینترنت در ایران بود که با استفاده از آزمون استاندارد اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی انجام شد. نتایج این پژوهش که در یک نشریه علمی پژوهشی داخلی منتشر شده، تصویر روشنی از میزان درگیری کاربران ایرانی با شبکه‌های اجتماعی به دست می‌دهد. از هر ۱۰ کاربر نزدیک به ۳ نفر درجه خفیفی از اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی را نشان می‌دادند. حدود یک نفر از هر ۱۰ کاربر در سطح متوسط اعتیاد قرار داشت و کمتر از یک درصد از شرکت کنندگان، درگیر اعتیاد شدید بودند.
چرا کودکان گرفتار شبکه‌های اجتماعی می‌شوند؟
در‌همین زمینه،محمدحسین شوشتری، کارشناس خانواده و مسائل اجتماعی، در گفتگو با خبرنگار ما درباره دلایل وابستگی کودکان و نوجوانان به تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین دلایل این مسئله، جذابیت بالای فضای مجازی و طراحی محتوایی است که به صورت مستمر توجه مخاطب را درگیر می‌کند. کودک یا نوجوان با هر بار دریافت پیام، لایک، نظر یا مشاهده محتوای جدید، با یک محرک تازه مواجه می‌شود و همین مسئله می‌تواند او را به تکرار استفاده از گوشی ترغیب کند.
وی افزود: البته نباید تمام تقصیر را متوجه کودک یا نوجوان دانست؛ زیرا عوامل خانوادگی، اجتماعی و حتی سبک زندگی نیز در شکل‌گیری این وابستگی نقش دارند. زمانی‌که کودک در خانه سرگرمی مناسب، ارتباط عاطفی کافی، گفت‌وگوی خانوادگی و فعالیت‌های اجتماعی و ورزشی نداشته باشد، طبیعی است که گوشی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای پر کردن اوقات فراغت او تبدیل شود.
گوشی همیشه مقصر اصلی نیست
شوشتری با بیان اینکه باید میان استفاده از فناوری و استفاده مشکل‌زا تفاوت قائل شد، تصریح کرد: استفاده از گوشی و شبکه‌های اجتماعی به خودی خود آسیب‌زا نیست و حتی می‌تواند در آموزش، ارتباط با دوستان و دسترسی به اطلاعات مفید باشد؛ مسئله زمانی جدی می‌شود که کودک نتواند میزان استفاده خود را کنترل کند و گوشی جای خواب، درس، ورزش، ارتباط خانوادگی و فعالیت‌های اجتماعی را بگیرد.
وی ادامه داد: اگر نوجوان به دلیل استفاده از گوشی خواب کافی نداشته باشد، تکالیف مدرسه را رها کند، از جمع خانواده فاصله بگیرد، در زمان نداشتن گوشی دچار بی‌قراری شود یا بارها تلاش کند استفاده خود را کاهش دهد اما موفق نشود، خانواده باید این نشانه‌ها را جدی بگیرد.
گاهی رفتار والدین، الگوی فرزندان می‌شود
این کارشناس خانواده یکی دیگر از عوامل مهم را رفتار والدین دانست و گفت: نمی‌توان از کودک انتظار داشت ساعت‌ها از تلفن همراه استفاده نکند، در حالی که والدین در تمام ساعات روز مشغول کار با گوشی هستند. کودک بیش از آنکه به توصیه‌های والدین توجه کند، رفتار آنها را مشاهده و تقلید می‌کند.
شوشتری افزود: اگر پدر و مادر هنگام غذا خوردن، گفت‌وگو با فرزند، مهمانی یا حتی زمانی‌که کودک در حال صحبت کردن است، دائماً تلفن همراه خود را بررسی کنند، این پیام به فرزند منتقل می‌شود که گوشی و فضای مجازی از ارتباط انسانی مهم‌تر است.
وی تاکید کرد: بنابراین اصلاح الگوی مصرف رسانه‌ای باید از خود والدین آغاز شود. خانواده می‌تواند زمان‌هایی مانند هنگام صرف غذا، پیش از خواب و زمان گفت‌وگوی خانوادگی را به عنوان زمان‌های بدون تلفن همراه تعیین کند.
ممنوعیت کامل؛ راهکار مناسبی نیست
این کارشناس خانواده درباره شیوه برخورد والدین با وابستگی فرزندان به گوشی نیز گفت: حذف ناگهانی و کامل تلفن همراه در بسیاری از موارد نتیجه مطلوبی ندارد و حتی می‌تواند موجب مقاومت، پنهان‌کاری یا افزایش تنش میان والدین و فرزند شود.
وی افزود: بهتر است خانواده ابتدا الگوی مصرف کودک را بررسی کند و سپس با مشارکت خود او برای کاهش زمان استفاده برنامه‌ریزی کند. تعیین ساعت مشخص برای استفاده از گوشی، خاموش کردن اعلان‌های غیرضروری، قرار دادن گوشی خارج از اتاق خواب و جایگزین کردن فعالیت‌های جذاب از جمله اقداماتی است که می‌تواند موثر باشد.
شوشتری ادامه داد: خانواده باید برای اوقات فراغت فرزند نیز برنامه داشته باشد. ورزش، بازی‌های گروهی، کتاب‌خوانی، فعالیت‌های هنری، گردش خانوادگی و ارتباط با دوستان در فضای واقعی می‌تواند بخشی از جذابیت فضای مجازی را با فعالیت‌های سالم‌تر جایگزین کند.
ارتباط عاطفی، مهم‌تر از کنترل گوشی
وی با تاکید بر اهمیت رابطه والدین و فرزندان گفت: گاهی کودک بیش از آنکه به گوشی وابسته باشد، به احساس و تجربه‌ای وابسته است که در فضای مجازی پیدا می‌کند؛ احساس دیده‌شدن، مورد توجه قرار گرفتن، تعلق داشتن به یک گروه یا فرار موقت از تنهایی و مشکلات.
این کارشناس خانواده افزود: اگر والدین فقط بگویند «گوشی را کنار بگذار» اما درباره دغدغه‌ها، دوستان، علاقه‌مندی‌ها و مشکلات فرزندشان با او صحبت نکنند، بخش مهمی از مسئله حل نخواهد شد. نوجوان باید احساس کند خانواده برای شنیدن حرف‌هایش وقت می‌گذارد.
شوشتری تصریح کرد: ایجاد رابطه صمیمانه و گفت‌وگوی مستمر باعث می‌شود والدین پیش از آنکه وابستگی کودک به فضای مجازی شدید شود، تغییرات رفتاری او را مشاهده کنند و برای حل مسئله اقدام کنند.
آموزش سواد رسانه‌ای از کودکی
وی همچنین آموزش سواد رسانه‌ای را ضروری دانست و گفت: کودکان و نوجوانان باید یاد بگیرند که هر محتوایی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینند واقعی، مفید یا قابل اعتماد نیست. آنها باید با موضوعاتی مانند تبلیغات، مقایسه اجتماعی، حریم خصوصی، اخبار جعلی، مزاحمت اینترنتی و شیوه مدیریت زمان در فضای مجازی آشنا شوند.
شوشتری خاطرنشان کرد: هدف خانواده نباید حذف فناوری از زندگی کودک باشد، بلکه باید به او کمک کند تا فناوری را مدیریت کند و تحت مدیریت فناوری قرار نگیرد. سازمان جهانی بهداشت نیز بر آموزش سواد دیجیتال، گفت‌وگوی خانوادگی، برنامه‌های آموزشی مدارس و ایجاد محیط‌های دیجیتال ایمن‌تر برای نوجوانان تاکید کرده است.
وی در پایان گفت: اگر خانواده‌ها ارتباط عاطفی مناسب با فرزندان داشته باشند، الگوی مصرف صحیح را خودشان رعایت کنند، برای اوقات فراغت کودک برنامه داشته باشند و همزمان آموزش سواد رسانه‌ای را جدی بگیرند، می‌توان تا حد زیادی از تبدیل استفاده معمولی از گوشی به وابستگی مشکل‌زا جلوگیری کرد. مهم این است که خانواده پیش از برخورد شدید و تنبیهی، علت وابستگی را بشناسد و برای رفع آن اقدام کند.
انتهای خبر/۱۶۰
منبع: قم فردامشاهدهٔ خبر اصلی ←
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.