لزوم گذار به «حکمرانی پیش‌نگر» در پیشگیری از جرم

به گزارش خبرگزاری تسنیم از شیراز، آیت‌الله لطف‌الله دژکام در آئین افتتاح همایش معاونان اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری‌های سراسر کشور با عنوان "از پیشگیری واکنشی تا حکمرانی پیش‌نگر" که در شیراز برگزار شد، اظهار کرد: عنوان این همایش نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد مهم در مدیریت عرصه پیشگیری است؛ تغییری از مواجهه انفعالی با مسائلی که جرم محسوب می‌شوند به سمت حکمرانی پیش‌نگر.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره کیفیت حکمرانی در حوزه آسیب‌های اجتماعی افزود: در هیئت اندیشه‌ورز مجلس خبرگان رهبری و با همکاری استادان دانشگاه شیراز، مطالعات گسترده‌ای درباره حکمرانی در حوزه آسیب‌های اجتماعی انجام شده است که حاصل آن در قالب یک پژوهش حدود هزار صفحه‌ای تدوین شده است.

نماینده ولی‌فقیه در استان فارس ادامه داد: در این پژوهش، حدود 10 استاد دانشگاه شیراز طی یک سال و نیم روی موضوع حکمرانی و آسیب‌های اجتماعی کار کرده‌اند و در کنار آن، مطالعات و تجربیات اندیشکده‌های مختلف کشور نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

دژکام با بیان اینکه تغییر رویکرد باید از بدنه اجرایی و حلقه‌های میانی حکمرانی آغاز شود، گفت: مهم‌ترین بخش این موضوع، تصمیم مدیران و مسئولان اجرایی برای تغییر رویکرد است. اگر این تغییر در حلقه‌های اجرایی اتفاق بیفتد، می‌توان ظرفیت‌های مورد نیاز را از سطوح بالادستی فراهم کرد و در سطوح پایین‌تر نیز آن را به اجرا رساند.

وی با تأکید بر تفاوت میان «حاکمیت فرمان‌فرمایی» و «حکمرانی» اظهار کرد: در حکمرانی، نقش مدیر صرفاً فرمان دادن نیست، بلکه مدیر باید نقش تسهیل‌گر داشته باشد و زمینه را برای ورود سایر نقش‌آفرینان به میدان فراهم کند.

امام جمعه شیراز خاطرنشان کرد: دستگاه قضایی نیز در این رویکرد نباید به تنهایی همه نقش‌ها را بر عهده بگیرد، بلکه باید زمینه‌ای فراهم کند تا سایر دستگاه‌ها، نهادها و مردم نیز هر کدام نقش خود را ایفا کنند.

وی همچنین بر ضرورت استفاده از تجربیات سایر کشورها در حوزه پیشگیری تأکید کرد و گفت: باید از تجربیات کشورهای مختلف در مدیریت آسیب‌های اجتماعی استفاده کنیم، اما صرفاً مقلد دیگران نباشیم؛ بلکه با بررسی و انتخاب بهترین تجربه‌ها، متناسب با شرایط کشور خود به راهکارهای بومی دست پیدا کنیم.

دژکام با اشاره به ضرورت توجه به مبانی دینی در الگوی حکمرانی افزود: اگر قرار است حکمرانی را در بستر فرهنگ اسلامی تعریف کنیم، باید نقش خداوند در حکمرانی نیز به‌درستی تبیین شود. نمی‌توان الگوهای حکمرانی غربی را بدون توجه به مبانی اعتقادی و ارزشی جامعه اسلامی ترجمه و اجرا کرد.

نماینده ولی‌فقیه در استان فارس با بیان اینکه نقش مردم نیز در حکمرانی باید به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد، گفت: بر اساس آموزه‌های دینی، هر فرد نسبت به جامعه و مسئولیت‌های اجتماعی خود مسئول است و باید سازوکارهای لازم برای نقش‌آفرینی مردم در حکمرانی فراهم شود.

وی در ادامه با تأکید بر اهمیت پیشگیری از آسیب‌ها پیش از وقوع جرم، به موضوع «لقمه حلال» اشاره کرد و گفت: یکی از مصادیق حکمرانی پیش‌نگر، توجه به عواملی است که از نسل آینده در برابر آسیب‌ها محافظت می‌کند. اگر حلال‌خواری و کسب حلال در جامعه رواج پیدا کند، در واقع بخشی از نسل آینده را در برابر آسیب‌های اجتماعی بیمه کرده‌ایم.

دژکام با اشاره به ضرورت توجه به سلامت اقتصادی جامعه افزود: دستگاه قضایی و سایر نهادهای مسئول باید در حوزه‌هایی همچون فعالیت‌های اقتصادی، بانک‌ها، کسب‌وکارها و بازار، از ظرفیت‌های پیشگیرانه استفاده کنند تا زمینه‌های شکل‌گیری جرم و آسیب اجتماعی کاهش یابد.

وی همچنین «پیوست اجتماعی» برای پروژه‌های کلان شهری را یکی از نمونه‌های عملی حکمرانی پیش‌نگر دانست و گفت: پیش از اجرای پروژه‌های بزرگ شهری باید بررسی شود که این طرح‌ها چه آثار و پیامدهای اجتماعی خواهند داشت و آیا ممکن است در آینده زمینه‌ساز جرم و آسیب‌های اجتماعی شوند یا خیر.

نماینده ولی‌فقیه در استان فارس با اشاره به تجربه شهر شیراز در زمینه پیوست‌نگاری اجتماعی پروژه‌های شهری اظهار کرد: در برخی پروژه‌ها مشاهده شده است که یک طرح عمرانی، در کنار مزایای خود، پیامدهای اجتماعی پیش‌بینی‌نشده‌ای ایجاد کرده است. بنابراین باید پیش از اجرای پروژه، آثار اجتماعی آن مورد بررسی قرار گیرد.

دژکام تأکید کرد: اگر از ابتدا فضاسازی و طراحی پروژه‌های شهری به گونه‌ای باشد که از آسیب‌ها و جرم‌ها جلوگیری کند و در عین حال رفاه، سلامت و نشاط مردم را افزایش دهد، می‌توان به شهری مطلوب‌تر دست پیدا کرد.

وی در پایان گفت: هدف از حکمرانی پیش‌نگر این است که پیش از آنکه آسیب اجتماعی و جرم ایجاد شود، عوامل و زمینه‌های آن شناسایی و مدیریت شود و با بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های مختلف، مردم و آموزه‌های دینی، جامعه‌ای سالم‌تر و شهری مطلوب‌تر برای زندگی مردم فراهم شود.