متروی قم همچنان در مسیر تکمیل؛ وعده جدید بهره‌برداری تا پایان امسال
قم- فاز نخست خط یک متروی قم با تداوم رفع نواقص عمرانی، فنی و تجهیزاتی در مسیر تکمیل قرار گرفته و اکنون تأمین و ورود واگن‌ها به عنوان یکی از حلقه‌های اصلی بهره‌برداری دغدغه اصلی است.
خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: قم سال‌هاست در انتظار آن است که رؤیای حمل‌ونقل ریلی از روی کاغذ و وعده‌های تکرارشونده عبور کند و به واقعیتی قابل لمس در خیابان‌های شهر تبدیل شود.
رویایی که یک‌بار در قامت مونوریل بر فراز مسیرهای شهری قد کشید و سال‌ها بعد با حفر تونل‌های مترو در زیر زمین، شکل تازه‌ای به خود گرفت، اما هیچ‌کدام تاکنون نتوانسته‌اند آن‌گونه که انتظار می‌رفت، مسافران قمی را سوار بر ریل کنند.
داستان حمل‌ونقل ریلی قم، روایت پروژه‌هایی است که هر کدام در مقطعی با وعده‌ای تازه و زمان‌بندی متفاوت به مردم معرفی شدند، اما در مسیر اجرا با مسائل مالی، فنی، قراردادی، مدیریتی و حتی تصمیمات کلان مواجه شدند، پروژه‌هایی که بخشی از آنها ساخته شد، بخشی دیگر نیمه‌تمام ماند و بخشی نیز همچنان در انتظار تصمیمی نهایی است.
در این میان، مونوریل قم سال‌ها به یکی از نمادهای بلاتکلیفی پروژه‌های عمرانی شهر تبدیل شد و مترو نیز با وجود پیشرفت‌های قابل توجه، هنوز در فاصله میان تکمیل زیرساخت و آغاز بهره‌برداری قرار دارد.
امروز اما معادله حمل‌ونقل ریلی قم وارد مرحله‌ای متفاوت شده است، مرحله‌ای که در آن دیگر صرف ساخت تونل، ایستگاه یا ریل‌گذاری نمی‌تواند به معنای نزدیک شدن قطعی به بهره‌برداری باشد، چراکه مترو زمانی برای مردم معنا پیدا می‌کند که همه حلقه‌های زنجیره بهره‌برداری، از ایمنی و تجهیزات گرفته تا سیگنالینگ، تهویه، ماشین‌آلات و مهم‌تر از همه قطار، در کنار یکدیگر قرار گرفته باشند.
در فاز نخست خط یک متروی قم، حدود ۶ کیلومتر مسیر با مجموعه‌ای از نواقص عمرانی، فنی و تجهیزاتی روبه‌رو بوده که طی ماه‌های اخیر تلاش شده است بخش مهمی از آنها برطرف شود، از تکمیل الزامات ایمنی و اطفای حریق گرفته تا ریل‌گذاری، تجهیزات فنی و آماده‌سازی زیرساخت برای تست گرم.
اکنون اما نگاه‌ها بیش از هر زمان دیگری به نقطه‌ای دوخته شده که سال‌ها یکی از گره‌های اصلی پروژه بوده است، ورود واگن‌ها و آغاز فرآیند واقعی راه‌اندازی.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرارداد واگن‌های مترو بیش از ۶۰ درصد پیشرفت دارد و ساخت قطار در داخل کشور دنبال می‌شود، قطاری که قرار است پس از طی مراحل ساخت و تحویل، وارد فرآیند تست و آماده‌سازی برای بهره‌برداری شود.
برای آغاز بهره‌برداری آزمایشی نیز حداقل سه قطار مورد نیاز است و برآورد فعلی این است که فرآیند ساخت آنها، در صورت پیش رفتن امور مطابق برنامه، حدود ۸ تا ۹ ماه زمان ببرد و به این ترتیب، مسئله مترو دیگر تنها تکمیل یک پروژه عمرانی نیست، بلکه هماهنگ کردن مجموعه‌ای از حلقه‌های به‌هم‌پیوسته برای رساندن نخستین قطار به ریل‌های قم است.
در همین راستا، در گفت‌وگویی تفصیلی با مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم، تلاش کرده‌ایم آخرین وضعیت پروژه متروی قم را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار دهیم؛ از میزان پیشرفت فاز نخست خط یک و رفع نواقص عمرانی، فنی و تجهیزاتی گرفته تا روند تکمیل ایستگاه‌ها، آماده‌سازی زیرساخت‌ها، تأمین تجهیزات، قرارداد و فرآیند ساخت واگن‌ها و زمان ورود قطار به قم، همچنین الزامات لازم برای انجام تست‌های گرم و آغاز بهره‌برداری آزمایشی؛ گفت‌وگویی که می‌کوشد تصویری روشن و دقیق از مسیر طی‌شده، موانع باقی‌مانده و چشم‌انداز بهره‌برداری از متروی قم پیش روی مخاطبان قرار دهد.
متروی قم از رفع نواقص فنی تا انتظار برای ورود واگن‌ها
محمد بابایی‌زاده مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با اشاره به آخرین وضعیت پروژه متروی قم اظهار کرد: در حدود ۹ ماهی که توفیق خدمت به مردم و مجاوران حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها در سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم را داشته‌ام، یکی از مهم‌ترین رویکردها ایجاد یک نظام مشخص در سازمان و پروژه مترو بوده است.
وی افزود: تلاش کرده‌ایم در شرایط سخت کشور و با توجه به محدودیت منابع مالی و شرایط ویژه‌ای که جنگ تحمیلی علیه مردم ایران ایجاد کرد، از ظرفیت‌های موجود استفاده کنیم و بیشترین خروجی ممکن را برای مردم داشته باشیم.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با اشاره به وعده‌های گذشته درباره زمان بهره‌برداری از مترو گفت: در پروژه‌های عمرانی به‌خصوص پروژه‌ای مانند مترو که هم حفاری، هم ساخت ایستگاه، هم تأمین تجهیزات با فناوری بالا و هم تأمین قطار را شامل می‌شود، باید برنامه‌ریزی دقیق و هدف‌گذاری قابل اجرا وجود داشته باشد.
بابایی‌زاده ادامه داد: وقتی برخلاف برنامه و زمان‌بندی واقعی به مردم وعده داده شود، نتیجه آن ایجاد نارضایتی است و حتی ارزش کار انجام‌شده نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد، در حالی که اگر وعده‌ها درست و مبتنی بر برنامه واقعی باشد، تحقق آن برای مردم شیرین خواهد بود و مدیران بعدی نیز با مشکلات کمتری مواجه می‌شوند.
فاز نخست خط یک متروی قم که حدود ۶ کیلومتر طول دارد
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با اشاره به ساختار فنی پروژه مترو اظهار کرد: پروژه قطار شهری و مترو را می‌توان در سه ضلع اصلی بررسی کرد که نخست بخش عمرانی شامل حفاری تونل‌ها و ساخت ایستگاه‌ها است، بخش دوم تأمین تجهیزات با فناوری بالا و بخش سوم نیز تأمین قطار و واگن‌های مورد نیاز برای بهره‌برداری است.
وی افزود: در فاز نخست خط یک متروی قم که حدود ۶ کیلومتر طول دارد، در هر سه بخش با نواقصی مواجه بودیم و بنابراین نمی‌توان صرفاً با یک عدد مربوط به پیشرفت مالی، وضعیت واقعی پروژه را ارزیابی کرد.
بابایی‌زاده گفت: در پروژه‌های عمرانی معمولاً پیشرفت مالی و پیشرفت فیزیکی اعلام می‌شود اما در مترو علاوه بر این دو موضوع، پیشرفت فنی و مهندسی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد و ممکن است بخشی از پروژه از نظر مالی یا عمرانی درصد بالایی از پیشرفت را نشان دهد اما همچنان یک نقص فنی مانع بهره‌برداری شود.
وی ادامه داد: در مسیر حدفاصل چهارراه کشاورز تا قلعه کامکار، موضوعاتی مانند سیستم اطفای حریق و برخی الزامات فنی و ایمنی وجود داشت که باید تکمیل می‌شد تا امکان انجام تست گرم فراهم شود و در ادامه بتوان درباره بهره‌برداری آزمایشی تصمیم گرفت.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم بیان کرد: این نواقص به گونه‌ای بود که حتی اگر در آن مقطع قطار وارد قم می‌شد، امکان داشت صرفاً یک سیر آزمایشی محدود انجام شود و مانند اتفاقی که در سال ۱۳۹۵ برای واگن‌ها افتاد، قطار برای مدت محدودی حرکت کند اما امکان ادامه بهره‌برداری وجود نداشته باشد.
تشریح نواقص ایستگاه‌های متروی قم
وی با اشاره به وضعیت بخش حفاری پروژه گفت: حفاری در بخش اصلی خط یک انجام شده بود اما در ایستگاه چهارراه معصومیه که بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر قم مسافرگیری آن به پروژه اضافه شده بود، همچنان بخشی از عملیات عمرانی باقی مانده بود.
بابایی‌زاده افزود: وقتی قرار است بهره‌برداری آزمایشی انجام شود، فقط ورود قطار به تونل اهمیت ندارد بلکه باید الزامات ایمنی مربوط به ورود و خروج مسافر، تهویه، تجهیزات و سایر مسائل فنی نیز آماده باشد تا امکان استفاده آزمایشی از پروژه وجود داشته باشد.
وی ادامه داد: بخشی از این اقدامات در ماه‌های اخیر انجام شده و تلاش شده است نواقصی که مانع بهره‌برداری آزمایشی بود، برطرف شود و پروژه از حالت وعده‌محور به سمت یک برنامه اجرایی مشخص حرکت کند.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با قدردانی از مدیران و مجموعه‌هایی که در سال‌های گذشته برای پروژه زحمت کشیده‌اند گفت: لازم است از همه مدیران و زحمتکشانی که پروژه را تا این مرحله رسانده‌اند تشکر کنم و نمی‌توان زحمات انجام‌شده را نادیده گرفت اما در عین حال باید وضعیت واقعی پروژه و میزان پیشرفت قابل استفاده آن نیز به‌صورت دقیق مورد توجه قرار گیرد.
بابایی‌زاده خاطرنشان کرد: سال گذشته زمانی که برای پذیرش این مسئولیت دعوت شدم، شهردار قم نیز دغدغه اصلی خود را همین موضوع قرار داده بود و بر اساس آسیب‌شناسی‌هایی که صورت گرفته بود، مشخص شده بود که پروژه برای رسیدن به بهره‌برداری نیازمند یک تغییر رویکرد مدیریتی است.
ایجاد نظام جدید اجرایی در قطار شهری قم
وی اظهار کرد: نخستین اقدامی که در مدیریت جدید دنبال شد، ایجاد نظام‌مندی در تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری و اجرای پروژه بود تا بتوان با وجود محدودیت منابع مالی، شرایط خاص کشور و وضعیت ناشی از جنگ، حداکثر خروجی را برای مردم ایجاد کرد.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم افزود: در همین چارچوب، ارتباط با پیمانکاران نیز بر اساس یک فرآیند فنی، مهندسی و منطقی دنبال شد تا منابع محدود موجود در بخش‌هایی هزینه شود که بیشترین اثر را در آماده‌سازی پروژه برای بهره‌برداری دارد.
وی گفت: پس از انجام این آسیب‌شناسی و اقدامات اجرایی، ریل‌گذاری و بخش‌هایی از عملیات مرتبط نیز دنبال شد و اکنون پروژه وارد مرحله‌ای شده که اقدامات مستمر برای تکمیل آن در حال انجام است.
بابایی‌زاده ادامه داد: یکی از اقدامات مهمی که در ادامه همین روند دنبال می‌شود، آغاز عملیات اجرایی ایستگاه‌های ۷ و ۸ است که قرار است انجام شود و در این مرحله، فاز نخست خط یک حدود ۲ کیلومتر دیگر پس از حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها به سمت مسجد مقدس جمکران توسعه پیدا می‌کند.
تونل مترو به مسجد مقدس جمکران رسید
وی بیان کرد: حفاری سنتی تونل در خط یک متروی قم تا محدوده مسجد مقدس جمکران انجام شده و تونل مترو به مسجد مقدس جمکران رسیده است و این بخش از پروژه نیز در ادامه مسیر توسعه خط یک مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با اشاره به انتقادهایی که درباره اطلاع‌رسانی پروژه مطرح شده است، اظهار کرد: یکی از نقدهایی که وجود داشته این بوده که مردم از جزئیات اقدامات انجام‌شده اطلاع کافی نداشته‌اند و لازم است وضعیت پروژه و مراحل مختلف آن برای مردم شفاف‌تر بیان شود.
وی افزود: اینکه مسئولان در گذشته وعده‌هایی داده‌اند و بخشی از آن وعده‌ها محقق نشده است، موضوعی است که باید در چارچوب برنامه‌ریزی پروژه بررسی شود و اگر برنامه واقعی و قابل اجرا وجود نداشته باشد، طبیعتاً وعده نیز نمی‌تواند به نتیجه برسد.
بابایی‌زاده با اشاره به برخی وعده‌های گذشته درباره زمان بهره‌برداری گفت: در مقاطعی حتی موضوع ۱۰ سال مزاحمت برای کسبه مطرح شده بود اما وقتی تأمین مالی پروژه از ابتدا متناسب با برنامه‌ریزی انجام نشده باشد و از نظر مهندسی نیز ایرادهایی وجود داشته باشد، طبیعی است که رسیدن به زمان اعلام‌شده با مشکل مواجه شود.
وی ادامه داد: خوشبختانه بخش قابل توجهی از این مسائل در روند جدید بررسی و برطرف شده و نمونه آن نیز بازگشایی رسمی بخشی از مسیر و اقدامات عمرانی پروژه است که در روز گذشته انجام شد.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم اظهار کرد: ماشین‌آلات ریلی مورد نیاز نیز در حال انتقال است و هم‌اکنون ماشین‌آلات ریلی از مبدأ اروپایی به سمت ایران در حال حمل است تا برای مراحل مختلف پروژه و بهره‌برداری مورد استفاده قرار گیرد.
قرارداد واگن در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد پیشرفت دارد
وی افزود: در کنار تأمین ماشین‌آلات، موضوع امدادرسانی و تعمیرات ریلی نیز مورد توجه قرار گرفته است و ماشین‌های ریلی مورد نیاز برای زمانی که قطار در دوره بهره‌برداری دچار مشکل شود، پیش‌بینی شده تا امکان حرکت روی ریل و ارائه خدمات امدادی و تعمیراتی وجود داشته باشد.
بابایی‌زاده ادامه داد: در حوزه سیگنالینگ نیز برنامه‌ریزی انجام شده و این بخش در آبان‌ماه به پایان می‌رسد و موضوع تهویه نیز تا پایان سال جاری حل خواهد شد.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم درباره وضعیت قرارداد واگن‌ها گفت: قرارداد واگن در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد پیشرفت دارد و با وجود شرایط خاص کشور، روند ساخت تجهیزات داخلی نیز دنبال می‌شود.
وی تصریح کرد: تأمین تجهیزات کیلومتر مسیر، تجهیزات مربوط به مسجد مقدس جمکران و ایستگاه بیمارستان نیز در دستور کار قرار دارد و مجموعه اقدامات مربوط به تجهیز پروژه همزمان با پیشرفت بخش‌های عمرانی دنبال می‌شود.
بابایی‌زاده با اشاره به شرایط دشوار تأمین تجهیزات در کشور گفت: بخشی از تجهیزات مترو به فناوری‌های خاص نیاز دارد و شرایط بین‌المللی و محدودیت‌های موجود باعث شده تأمین برخی اقلام با دشواری همراه باشد اما تلاش شده با استفاده از ظرفیت داخلی و برنامه‌ریزی انجام‌شده، پروژه متوقف نشود.
وی اظهار کرد: قرارداد واگن با یک شرکت داخلی منعقد شده و با وجود شرایط سخت کشور و محدودیت‌های بین‌المللی، روند ساخت واگن در حال پیشرفت است.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم افزود:امیدواریم با ادامه این روند و در صورت فراهم شدن شرایط لازم، تا پیش از پایان سال جاری و در ایام‌الله دهه فجر قطار را در قم داشته باشیم.
وی گفت: پس از اینکه قطار از سوی پیمانکار ساخته و تحویل شود، فرآیندهای مربوط به راه‌اندازی بر اساس قواعد و الزامات تعیین‌شده انجام خواهد شد و پروژه وارد مرحله تست و آماده‌سازی برای بهره‌برداری می‌شود.
بابایی‌زاده ادامه داد: وعده‌ای که به مردم می‌دهیم این است که کارهای پروژه مترو در قم تا قبل از ورود قطار به پایان برسد تا پس از رسیدن قطار، زمان صرف تکمیل کارهای عمرانی و فنی نشود و فرآیندهای مربوط به تست و راه‌اندازی در مسیر خود دنبال شود.
وی با اشاره به زمان‌بندی جدید پروژه اظهار کرد: در گذشته وعده بهره‌برداری در ابتدای سال جاری مطرح شده بود اما با توجه به شرایط موجود، این زمان‌بندی به انتهای سال منتقل شده است و امیدواریم بهره‌برداری در همین بازه محقق شود.
برای شروع بهره‌برداری آزمایشی حداقل سه قطار نیاز داریم
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم با اشاره به تعداد قطارهای مورد نیاز برای آغاز بهره‌برداری آزمایشی گفت: برای شروع بهره‌برداری آزمایشی حداقل سه قطار نیاز داریم و این تعداد باید بر اساس ظرفیت حمل‌ونقل مورد نیاز در زمان آغاز کار فراهم شود.
وی افزود: قرارداد قطار بر اساس برنامه موجود پیش می‌رود و اگر شرایط قرارداد مطابق برنامه دنبال شود، فرآیند تولید قطار حدود ۸ تا ۹ ماه زمان نیاز دارد.
بابایی‌زاده تصریح کرد: در بخش تأمین و تخصیص منابع نیز وزارت کشور در حال انجام اقدامات مربوطه است و پیش‌تر نیز بخشی از فرآیندهای مرتبط در دولت انجام شده است اما در تأمین اعتبار و مسائل بروکراسی مرتبط با قراردادهای خارجی، موضوعات مختلفی وجود دارد که باید طی شود.
وی ادامه داد: اگر روند تأمین منابع و اجرای قرارداد مطابق برنامه پیش برود، امیدواریم امکان انجام تست‌های لازم فراهم شود و پس از تأمین قطارهای مورد نیاز، بهره‌برداری آزمایشی آغاز شود.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم بیان کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد این است که زمان‌بندی پروژه بر اساس یک برنامه واقعی دنبال شود و دوباره وعده‌ای داده نشود که در ادامه امکان تحقق آن وجود نداشته باشد.
وی با اشاره به وعده‌های مختلفی که طی سال‌های گذشته درباره پروژه مطرح شده است، گفت: در آبان‌ماه سال ۱۴۰۰ نیز وعده‌هایی درباره زمان بهره‌برداری داده شده بود و در سال‌های مختلف زمان‌های متفاوتی برای تکمیل پروژه اعلام شد اما باید میان وعده و برنامه عملیاتی تفاوت قائل شد.
بابایی‌زاده افزود: وعده زمانی ارزش دارد که پشت آن برنامه اجرایی، تأمین مالی، تجهیزات، قطار و الزامات فنی وجود داشته باشد و همه این اجزا باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا بهره‌برداری واقعی شکل بگیرد.
وی گفت: برای شروع بهره‌برداری آزمایشی باید ظرفیت لازم از نظر تعداد قطار فراهم باشد و پس از ورود قطار نیز تست‌های مربوط به سیستم‌های مختلف انجام شود تا امکان بهره‌برداری برای مسافران فراهم شود.
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری قم اظهار کرد: بر اساس برنامه موجود، اگر روند تأمین و ساخت قطار بدون مشکل پیش برود، امکان حرکت به سمت بهره‌برداری آزمایشی وجود دارد و امیدواریم این فرآیند در سال ۱۴۰۶ به بهره‌برداری مورد استفاده مردم منجر شود.
وی تأکید کرد: امیدواریم زمان بهره‌برداری به سال ۱۴۰۷ کشیده نشود و برنامه‌ای که اکنون برای پروژه تعیین شده، به صورت عملیاتی اجرا شود تا دوباره با توقف یا تغییر زمان‌بندی مواجه نشویم.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.