مدرسه و خانواده؛ دو رکن فرهنگ‌سازی محیط زیستی

به گزارش پايگاه خبری تحليلی قم فردا؛ محیط زیست، بستر اصلی زندگی انسان و سرمایه‌ای ارزشمند برای نسل‌های امروز و آینده است؛ سرمایه‌ای که سلامت، آرامش و کیفیت زندگی جوامع به حفظ و پایداری آن وابسته است. با این حال، گسترش شهرنشینی، افزایش تولید زباله، مصرف بی‌رویه منابع طبیعی، آلودگی هوا و آب و تخریب پوشش گیاهی، طبیعت را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است؛ چالش‌هایی که پیامدهای آن به‌تدریج در زندگی روزمره مردم نمایان می‌شود.
در چنین شرایطی، حفاظت از محیط زیست دیگر تنها وظیفه سازمان‌ها و نهادهای مسئول نیست، بلکه ضرورتی اجتماعی است که مشارکت آحاد جامعه را می‌طلبد. از نحوه مصرف آب و انرژی گرفته تا مدیریت پسماند، پرهیز از رهاسازی زباله در طبیعت و احترام به حیات جانوری، همگی رفتارهایی هستند که می‌توانند در حفظ منابع طبیعی و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی نقش مؤثری داشته باشند.
با وجود اهمیت اقدامات اجرایی و نظارتی، شکل‌گیری فرهنگ حفاظت از محیط زیست نیازمند آگاهی‌بخشی مستمر، آموزش از دوران کودکی و تبدیل رفتارهای مسئولانه به عادت‌های روزمره است. خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی در این مسیر نقش مهمی بر عهده دارند.



فرهنگ حفاظت از محیط زیست در جامعه با آموزش در مدارس نهادینه می‌شود
از همین رو سیده مریم محمدی در آیین اختتامیه نخستین مسابقه داستان‌نویسی محیط‌زیستی «مأموریت ماکان» با گرامیداشت یاد و خاطره دانش‌آموزان شهید میناب، اظهار کرد: جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی بار دیگر چهره واقعی دشمنان ملت ایران را آشکار کرد و شهادت کودکان و مردم بی‌دفاع، سندی روشن از بی‌توجهی آنان به ابتدایی‌ترین اصول انسانی و حقوق بشر است.
مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان قم در ادامه با بیان اینکه امروز دفاع از سرزمین تنها در میدان‌های نظامی معنا ندارد، بلکه حفاظت از آب، خاک، هوا و زیست‌بوم کشورمان نیز بخشی از مسئولیت ما در دفاع از کشورمان است، تصریح کرد: فرهنگ حفاظت از محیط زیست زمانی می‌تواند در جامعه نهادینه شود که آموزش آن از سال‌های نخست زندگی و از مدرسه آغاز شود.

نقش مهم و موثر خانواده و مدرسه در آموزش فرهنگ حفاظت از محیط زیست
همان گونه که گفته شد آموزش فرهنگ حفاظت از محیط زیست باید از دوران کودکی آغاز شود؛ زیرا بسیاری از عادت‌ها و رفتارهای اجتماعی در سال‌های نخست زندگی شکل می‌گیرند. کودکانی که از همان ابتدا با اهمیت حفظ طبیعت، صرفه‌جویی در مصرف آب و انرژی، تفکیک زباله و مراقبت از گیاهان و حیوانات آشنا می‌شوند، در آینده مسئولیت‌پذیری بیشتری در قبال محیط زندگی خود خواهند داشت.
در این مسیر، خانواده و مدرسه نقش مهمی ایفا می‌کنند. والدین می‌توانند با رفتارهای روزمره خود، مانند پرهیز از رها کردن زباله در طبیعت و استفاده صحیح از منابع، الگوی مناسبی برای فرزندان باشند. مدارس نیز با برگزاری برنامه‌های آموزشی، فعالیت‌های گروهی، کاشت درخت و آشنایی عملی دانش‌آموزان با طبیعت، می‌توانند این فرهنگ را تقویت کنند.
همچنین رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی با آگاهی‌بخشی مستمر می‌توانند زمینه مشارکت عمومی را فراهم سازند. نهادینه شدن این فرهنگ از کودکی، گامی مؤثر برای حفاظت از طبیعت و تضمین آینده‌ای سالم‌تر برای نسل‌های بعدی است.

فرهنگ حفاظت از محیط زیست را باید از کودکی آموخت
از همین رو سید سیروس علوی در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به اهمیت فرهنگ‌سازی در حوزه محیط زیست اظهار کرد: طبیعت یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های زندگی انسان است و حفظ آن نیازمند مشارکت همگانی است. اگر قرار باشد مشکلات زیست‌محیطی کاهش پیدا کند، باید در کنار برنامه‌ریزی‌های اجرایی، نگرش و رفتار مردم نیز اصلاح شود.
وی افزود: بسیاری از رفتارهایی که به محیط زیست آسیب می‌زنند، از عادت‌های روزمره و بی‌توجهی به پیامدهای اقدامات فردی ناشی می‌شوند. رها کردن زباله در طبیعت، مصرف بی‌رویه آب، استفاده غیرضروری از منابع و بی‌توجهی به فضای سبز، نمونه‌هایی از رفتارهایی هستند که با آموزش و افزایش آگاهی عمومی می‌توان از گسترش آن‌ها جلوگیری کرد.
آموزش محیط زیست باید از دوران کودکی آغاز شود
علوی با تأکید بر ضرورت آموزش مفاهیم زیست‌محیطی از سنین پایین بیان کرد: دوران کودکی بهترین فرصت برای شکل‌گیری عادت‌ها و نگرش‌های پایدار است. کودکانی که از همان سال‌های نخست زندگی با اهمیت پاکیزگی محیط، مراقبت از گیاهان و حیوانات و استفاده صحیح از منابع طبیعی آشنا می‌شوند، در آینده آمادگی بیشتری برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی خواهند داشت.
وی افزود: آموزش محیط زیست نباید صرفاً به بیان مطالب نظری و توصیه‌های کلامی محدود شود، بلکه لازم است کودکان فرصت تجربه عملی این مفاهیم را داشته باشند. برای مثال، مشارکت در کاشت و نگهداری از گیاهان، تفکیک زباله، جمع‌آوری پسماند در محیط‌های عمومی و یادگیری روش‌های صرفه‌جویی در مصرف آب می‌تواند تأثیر بیشتری از آموزش‌های صرفاً تئوری داشته باشد.
خانواده؛ نخستین مدرسه حفاظت از طبیعت
این کارشناس با اشاره به نقش خانواده در شکل‌گیری رفتارهای زیست‌محیطی کودکان تصریح کرد: خانواده نخستین محیطی است که کودک در آن با الگوهای رفتاری آشنا می‌شود. زمانی که والدین در مصرف آب و برق دقت می‌کنند، زباله را در محیط رها نمی‌کنند و برای حفظ پاکیزگی فضای عمومی اهمیت قائل هستند، این رفتارها به‌صورت غیرمستقیم به فرزندان منتقل می‌شود.
وی افزود: نمی‌توان از کودکان انتظار داشت رفتارهایی را رعایت کنند که در محیط خانواده نمونه عملی آن را نمی‌بینند. بنابراین، والدین باید پیش از هر چیز خود به اصول حفاظت از محیط زیست پایبند باشند و با مشارکت دادن فرزندان در فعالیت‌های ساده روزمره، مسئولیت‌پذیری را به آن‌ها آموزش دهند.


مدارس؛ بستری برای ترویج فرهنگ زیست‌محیطی
علوی همچنین با اشاره به نقش مدارس در گسترش فرهنگ حفاظت از محیط زیست گفت: مدرسه در کنار خانواده، یکی از مهم‌ترین محیط‌های تربیتی است و می‌تواند با برنامه‌های آموزشی مستمر، زمینه آشنایی دانش‌آموزان با مسائل زیست‌محیطی را فراهم کند.
وی افزود: برگزاری برنامه‌های عملی، تشکیل گروه‌های دانش‌آموزی دوستدار محیط زیست، آموزش مدیریت پسماند، نگهداری از فضای سبز مدرسه و برگزاری بازدیدهای آموزشی از طبیعت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند مشارکت دانش‌آموزان را افزایش دهد.
فرهنگ‌سازی مستمر، راهکار حفاظت از محیط زیست
علوی در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی و دستگاه‌های مسئول خاطرنشان کرد: حفاظت از محیط زیست نیازمند آموزش مستمر و مشارکت همه اقشار جامعه است. رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی درباره پیامدهای تخریب طبیعت و معرفی رفتارهای صحیح، آگاهی عمومی را افزایش دهند.
وی افزود: اگر آموزش از کودکی آغاز شود و خانواده و مدرسه در کنار یکدیگر الگوهای صحیح رفتاری را تقویت کنند، می‌توان امیدوار بود که حفاظت از محیط زیست به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود؛ فرهنگی که نتیجه آن، کاهش آسیب به طبیعت و فراهم شدن شرایط زندگی سالم‌تر برای نسل‌های آینده خواهد بود.

در نهایت، حفاظت از محیط زیست بیش از آنکه به اقدامات مقطعی وابسته باشد، نیازمند تغییر نگرش و اصلاح رفتارهای روزمره در جامعه است. آموزش از دوران کودکی، همراهی خانواده‌ها، مشارکت مدارس و نقش‌آفرینی رسانه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی آگاه و مسئولیت‌پذیر باشد. نسلی که ارزش منابع طبیعی را می‌شناسد و حفظ آن را وظیفه‌ای همگانی می‌داند.
بی‌تردید، نهادینه شدن فرهنگ حفاظت از محیط زیست به زمان، آموزش مستمر و همکاری همه بخش‌های جامعه نیاز دارد؛ اما هر قدم کوچک در این مسیر، می‌تواند آینده‌ای پاک‌تر، سالم‌تر و پایدارتر برای نسل‌های امروز و فردا رقم بزند.

انتهای خبر/160