اکبرزاده: مدیریت مشترک حوضه ارس برای کاهش پیامدهای سدسازی ضروری است

یونس اکبرزاده در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به توسعه طرح‌های سدسازی در بالادست رودخانه ارس اظهار کرد: هرگونه تغییر در نحوه تنظیم و رهاسازی آب سدها می‌تواند بر الگوی جریان فصلی رودخانه و میزان آب ورودی به پایین‌دست تأثیر بگذارد؛ ازاین‌رو بررسی این طرح‌ها باید با در نظر گرفتن شرایط کل حوضه آبریز و آثار احتمالی آن بر مناطق پایین‌دست انجام شود.

وی افزود: رودخانه ارس یکی از منابع مهم آب در مناطق هم‌جوار آن در آذربایجان‌شرقی است و تغییرات احتمالی در کمیت و کیفیت آب این رودخانه می‌تواند بر وضعیت منابع آبی و شرایط زیست‌محیطی مناطق وابسته به آن اثرگذار باشد. با این حال، ارزیابی دقیق میزان و ابعاد این آثار به داده‌های مستمر و مطالعات علمی نیاز دارد.

تغییر جریان فصلی و پیامدهای زیست‌محیطی

رئیس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه سدسازی می‌تواند الگوی طبیعی جریان رودخانه‌ها را تغییر دهد، گفت: نحوه ذخیره‌سازی و رهاسازی آب در سدها ممکن است زمان‌بندی جریان‌های فصلی را دستخوش تغییر کند و بر انتقال رسوبات، فرایندهای فرسایشی و شرایط زیستگاه‌های وابسته به رودخانه اثر بگذارد.

اکبرزاده ادامه داد: این تغییرات در صورت وقوع، باید در کنار سایر عوامل مؤثر از جمله تغییرات اقلیمی، وضعیت بارش‌ها، میزان رواناب و الگوی مصرف آب بررسی شوند؛ زیرا نمی‌توان همه تغییرات احتمالی در منابع آب را صرفاً به یک عامل نسبت داد.

وی تأکید کرد: برای شناخت دقیق پیامدهای احتمالی سدسازی در بالادست ارس، لازم است وضعیت جریان رودخانه در دوره‌های مختلف سال بررسی و تغییرات آن با داده‌های سال‌های گذشته مقایسه شود.

ضرورت پایش کیفیت آب رودخانه ارس

رئیس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی با اشاره به اهمیت کیفیت آب در کنار کمیت آن بیان کرد: تغییر در میزان و الگوی جریان رودخانه ممکن است بر رقیق‌شدن آلاینده‌ها، ظرفیت خودپالایی آب و انتقال مواد محلول و رسوبات تأثیر بگذارد؛ به همین دلیل پایش مستمر شاخص‌های کیفی آب در مناطق مرتبط با ارس در آذربایجان‌شرقی اهمیت دارد.

وی افزود: اندازه‌گیری منظم شاخص‌هایی مانند شوری، هدایت الکتریکی و سایر مؤلفه‌های کیفی آب، در کنار ثبت دبی رودخانه، می‌تواند به شناسایی تغییرات و بررسی روندهای احتمالی کمک کند.

اکبرزاده خاطرنشان کرد: اتکا به مشاهدات مقطعی برای ارزیابی وضعیت رودخانه کافی نیست و لازم است داده‌ها در بازه‌های زمانی منظم گردآوری و تحلیل شوند تا امکان تشخیص تغییرات پایدار از نوسانات طبیعی فراهم شود.

همکاری ایران و ترکیه برای مدیریت حوضه آبریز ارس

وی با تأکید بر ضرورت همکاری میان کشورهای واقع در حوضه آبریز ارس گفت: منابع آب رودخانه‌های مشترک باید با نگاهی فرامرزی مدیریت شوند؛ زیرا تصمیم‌ها و اقدامات انجام‌شده در بالادست می‌تواند بر شرایط پایین‌دست اثر بگذارد.

رئیس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی اضافه کرد: تبادل داده‌های هیدرولوژیک و اقلیمی، اطلاع‌رسانی درباره برنامه‌های بهره‌برداری از سدها و استفاده از مدل‌های مشترک برای پیش‌بینی جریان آب می‌تواند به شناخت بهتر وضعیت حوضه و کاهش پیامدهای احتمالی کمک کند.

اکبرزاده تصریح کرد: ارزیابی اثرات سدسازی باید بر پایه اطلاعات قابل‌مقایسه و مستند انجام شود تا تصمیم‌گیری‌ها به برداشت‌های مقطعی یا پیش‌بینی‌های فاقد پشتوانه علمی متکی نباشد.

نقش فناوری در رصد تغییرات رودخانه

وی استفاده از فناوری‌های نوین در پایش منابع آب را ضروری دانست و گفت: تصاویر ماهواره‌ای، ایستگاه‌های زمینی، حسگرهای هوشمند و سامانه‌های ثبت برخط داده‌ها می‌توانند در بررسی تغییرات سطح آب، وضعیت جریان و شرایط محیطی حوضه ارس نقش مؤثری داشته باشند.

رئیس گروه تحقیقات هواشناسی کاربردی آذربایجان‌شرقی افزود: تلفیق داده‌های ماهواره‌ای با اندازه‌گیری‌های میدانی، امکان مقایسه دقیق‌تر تغییرات در طول زمان و شناسایی مناطق نیازمند بررسی بیشتر را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی و مدیریت بهتر منابع آب باشد.

اکبرزاده در پایان تأکید کرد: برای کاهش پیامدهای احتمالی سدسازی در بالادست ارس، باید پایش مستمر کمی و کیفی آب، تبادل اطلاعات، ارزیابی علمی آثار تجمعی طرح‌ها و همکاری میان کشورهای حوضه آبریز به‌صورت هم‌زمان دنبال شود؛ چراکه مدیریت پایدار این رودخانه به تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های معتبر و توجه به منافع مشترک مناطق بالادست و پایین‌دست وابسته است.