هم‌آوایی بال‌ها و معیشت در خوزستان؛ فرصتی برای شکوفایی گردشگری سبز

خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: پهنه‌های آبی و نی‌زارهای گسترده در جنوب‌غرب ایران همواره نمادی از تپش حیات در دل اقلیم گرم و پرماجرای خوزستان بوده‌اند. سرزمینی که در امتداد رودهای پرخروش و جلگه‌های آبرفتی، بستر شکل‌گیری تمدن‌های دیرین گشته و امروز نیز با گستره‌های تالابی خویش، پناهگاهی امن برای هزاران بال پرنده خسته از سفرهای دوردست به شمار می‌آید. این پهنه‌ها کانون‌هایی ارزشمند از زیبایی، تنوع زیستی و میراث ناملموس مردمان سخت‌کوش و نجیبی هستند که زندگی‌شان قرن‌ها با صدای موج و نیزار پیوند خورده است.

در میان این ثروت‌های خدادادی، اکوتوریسم و گردشگری پایدار دریچه‌ای نو به‌سوی کشف ناشناخته‌ها و بهره‌برداری خردمندانه از مواهب طبیعی می‌گشاید. تالاب‌های بزرگ استان از هورالعظیم تا شادگان و بامدژ، چشم‌اندازی شگفت‌انگیز از تلاقی آب، پرواز و فرهنگ محلی خلق کرده‌اند که می‌تواند هر بیننده‌ای را مجذوب شکوه و آرامش خود سازد. این ظرفیت طبیعی کم‌نظیر، بستری فاخر برای پرنده‌نگری و اکوتوریسم فراهم آورده و پیام‌آور روزهایی سرشار از پویایی برای صنعت گردشگری استان است.

حرکت هدفمند به‌سوی توسعه طبیعت‌گردی مسئولانه ضمن معرفی جاذبه‌های بکر جنوب را به جهانیان به مثابه پلی میان حفاظت از زیست‌بوم و ارتقای معیشت جوامع محلی عمل خواهد کرد. وقتی بومیان منطقه رونق اقتصاد خانواده خود را در گرو پرواز امن پرندگان و سلامت نیزارها ببینند، خود به استوارترین مدافعان حریم تالاب تبدیل می‌شوند. از این رو، نگاه جامع و مثبت به صنعت سبز گردشگری در تالاب‌ها، بارقه‌ای از امید و چشم‌اندازی روشن برای آینده زیست‌محیطی و اقتصادی خوزستان به همراه دارد.

فرصت‌های بی‌بدیل هورالعظیم در تراز اکوتوریسم منطقه

محمد جوروند مدیرکل میراث فرهنگی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه ارزشمند تالاب هورالعظیم در زیست‌بوم منطقه اظهار کرد: این تالاب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی خوزستان، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای توسعه طبیعت‌گردی، پرنده‌نگری و جذب گردشگران علاقه‌مند به محیط‌زیست دارد و می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی، زمینه‌ساز اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی پایدار در جوامع محلی باشد.

وی افزود: توسعه گردشگری در مناطق تالابی مستلزم رعایت دقیق ضوابط زیست‌محیطی و صیانت از منابع طبیعی است و رویکرد اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان، حمایت از طرح‌هایی است که ضمن حفاظت از هویت طبیعی و زیست‌بوم منطقه، زمینه بهره‌برداری مسئولانه از ظرفیت‌های گردشگری را فراهم کنند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان با تأکید بر ضرورت مشارکت بخش خصوصی و جوامع بومی تصریح کرد: ظرفیت‌های هورالعظیم تنها به جاذبه‌های طبیعی محدود نمی‌شود؛ بلکه تلفیق طبیعت‌گردی با معرفی فرهنگ، آداب‌ورسوم و سبک زندگی بومیان منطقه می‌تواند به شکل‌گیری تجربه‌ای متمایز برای گردشگران و تقویت جایگاه این تالاب در گردشگری جنوب‌غرب کشور کمک کند.

میزبانی از کاروان پرندگان مهاجر

محمدجواد اشرفی مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: براساس سرشماری انجام شده تالاب هورالعظیم با ۷۱ هزار و ۵۸۴ قطعه، تالاب شادگان با ۲۷ هزار و ۴۱۴ قطعه و تالاب بامدژ با ۱۱ هزار و ۲۸۱ قطعه، بیشترین تعداد پرندگان شمارش‌شده را به خود اختصاص داده‌اند.

وی افزود: در سال گذشته ۸۸ هزار و ۵۸۵ قطعه پرنده در تالاب هورالعظیم، ۲۸ هزار و ۳۳۵ قطعه در تالاب شادگان و ۱۲ هزار و ۴۸۰ قطعه در تالاب بامدژ شمارش شده بود که مقایسه این آمار، ضرورت توجه بیشتر به وضعیت زیستگاه‌های تالابی و تأمین حقابه آنها را نشان می‌دهد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان یکی از عوامل مؤثر بر کاهش جمعیت برخی پرندگان مهاجر را خشکسالی، تامین نشدن کامل حقابه تالاب‌ها و تخریب زیستگاه‌ها دانست و اظهار کرد: خانواده مرغابیان با ۸۶ هزار و ۶۸۰ قطعه، بیش از ۶۰ درصد پرندگان شمارش‌شده را به خود اختصاص داده‌اند و خانواده پلیکانان با ۲۵ قطعه کمترین تعداد را داشته است.

وی گفت: در میان گونه‌های مشاهده‌شده، اردک مرمری با یک هزار و ۶۴۳ قطعه، پلیکان پاخاکستری با ۱۱ قطعه، پلیکان سفید با ۱۱ قطعه و عقاب دریایی دم‌سفید نیز مشاهده شدند که برخی از این گونه‌ها دارای اهمیت حفاظتی هستند.

اشرفی بیان کرد: در این سرشماری برای شناسایی و شمارش گونه‌هایی که دسترسی مستقیم به آنها دشوار بود، از پهپاد تصویربرداری استفاده شد که بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند دقت پایش و شناخت بهتر وضعیت جمعیت پرندگان و زیستگاه‌های آنها را افزایش دهد.

وی، مشارکت عمومی در پایش و جمع‌آوری داده‌های مربوط به پرندگان مهاجر و زیستگاه‌های آنها را از عوامل مؤثر در شناخت روند جمعیتی و برنامه‌ریزی برای حفاظت از این گونه‌ها عنوان کرد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان با اشاره به شعار روز جهانی پرندگان مهاجر در سال ۲۰۲۶ با عنوان هر پرنده‌ای مهم است، نظارت شما مهم است گفت: مشارکت مردم و جوامع محلی در سرشماری و پایش پرندگان مهاجر، علاوه بر کمک به جمع‌آوری داده‌های علمی، موجب افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت پرندگان و زیستگاه‌های آنها و تقویت ارتباط جامعه با طبیعت می‌شود.

وی افزود: داده‌های حاصل از پایش‌های مردمی و برنامه‌های منظم سرشماری، اطلاعات ارزشمندی درباره پراکنش گونه‌ها، روند تغییرات جمعیتی، زمان مهاجرت و وضعیت زیستگاه‌ها در اختیار برنامه‌ریزان قرار می‌دهد و می‌تواند در تعیین اولویت‌های حفاظتی و تدوین برنامه‌های مؤثر حفاظت از پرندگان مهاجر مورد استفاده قرار گیرد.

اشرفی تاکید کرد: حفاظت از پرندگان مهاجر تنها وظیفه دستگاه‌های متولی نیست و مشارکت مردم، جوامع محلی، تشکل‌های محیط زیستی و علاقه‌مندان به طبیعت در پایش و گزارش وضعیت پرندگان می‌تواند به شناسایی سریع‌تر تهدیدها و اجرای اقدامات حفاظتی مؤثر کمک کند.

وی از اجرای سرشماری تابستانه پرندگان در خرداد و تیرماه امسال خبر داد و گفت: در جریان پایش کلونی‌های جوجه‌آوری و آشیانه‌سازی، بیش از ۳۵ هزار قطعه جوجه فلامینگوی بزرگ در تالاب بین‌المللی شادگان شمارش و مستندسازی شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان خاطرنشان کرد: این سرشماری از سوی اداره تالاب‌ها، اداره حیات وحش و همکاران معاونت محیط زیست طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان انجام شده است و تداوم آنها در کنار مشارکت مردم، تشکل‌های محیط زیستی و جوامع محلی می‌تواند به شناسایی سریع‌تر تهدیدها و حفاظت موثرتر از پرندگان مهاجر و زیستگاه‌های طبیعی استان کمک کند.

پرنده‌نگری موتور محرک اقتصاد محلی

علی عسکری کارشناس گردشگری حوزه تالاب‌ها در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: صنعت پرنده‌نگری یکی از تخصصی‌ترین، درآمدزاترین و کم‌خسارت‌ترین شاخه‌های اکوتوریسم در سراسر جهان به شمار می‌رود و خوزستان با دارا بودن کانون‌های پرتراکم حیات‌وحش نظیر هورالعظیم و شادگان از مزیتی ممتاز در سطح ملی و منطقه‌ای برخوردار است. حضور ده‌ها هزار پرنده آبزی و کنارآبزی، از مرغابیان گوناگون گرفته تا گونه‌های ارزشمندی مانند اردک مرمری و فلامینگوهای باشکوه، تابلویی بی‌همتا خلق کرده که شوق هر مسافر طبیعت‌دوستی را برای سفر به این دیار برمی‌انگیزد.

وی افزود: برای تبدیل این موقعیت کم‌نظیر به جریانی اقتصادی و پایدار، ایجاد زیرساخت‌های متناسب با محیط‌زیست نظیر برجک‌های چوبی دیدبانی، اسکله‌های قایق‌سواری سنتی، تربیت راهنمایان محلی پرنده‌نگری و توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی با سبک معماری بومی مضیف ضرورتی انکارناپذیر است. هنگامی که گردشگران در بطن جامعه بومی حضور می‌یابند، غذاهای سنتی مصرف می‌کنند و از صنایع‌دستی حصیری خرید می‌نمایند، چرخ‌های اقتصاد محلی شتابی تازه می‌گیرد.

عسکری تصریح کرد: ارزش اکولوژیک ثبت بیش از ۳۵ هزار جوجه فلامینگو در شادگان یا میزبانی هورالعظیم از ده‌ها هزار بال پرنده مهاجر، گویای قدرت بازآفرینی زیست‌بوم خوزستان است. تقویت زیرساخت‌های اکوتوریسم در این مناطق، نه تنها منبع درآمدی مستمر برای روستاییان پیرامون تالاب‌ها ایجاد می‌کند، بلکه زمینه‌ساز تحول سیمای گردشگری خوزستان از مقصدی فصلی به قطب پایدار طبیعت‌گردی کشور خواهد بود.

امتداد نغمه بال‌ها در افق تمدنی خوزستان

طبیعت سرزنده خوزستان با تکیه بر نگین‌های آبی و حضور باشکوه کاروان‌های پرندگان مهاجر، پیام‌آور امیدی تازه برای گشودن درهای گردشگری پایدار و آشتی انسان با محیط‌زیست است. این تالاب‌های بیکران فراتر از جاذبه‌ای تماشایی، سرمایه‌هایی زنده و بی‌جایگزین هستند که با هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، ارتقای آموزش همگانی و پاسداشت حرمت آب، می‌توانند مشعل توسعه بومی و نشاط اجتماعی را در سراسر منطقه روشن نگه دارند. همگامی گردشگر آگاه با ساکنان بومی، ضامن تداوم این میراث طبیعی برای نسل‌های فردا خواهد بود.

پرواز هماهنگ فلامینگوها بر فراز شادگان و آوای مرغابیان در نی‌زارهای هورالعظیم، سرود امید و پیوند ناگسستنی مردمان جنوب با زیست‌بوم دیرینه‌شان را در گوش باد زمزمه می‌کند. با پاسداری مسئولانه از این گستره‌های حیاتی و گسترش هوشمندانه اکوتوریسم، خوزستان می‌تواند جایگاه والای خود را به‌عنوان پایتخت طبیعت‌گردی و پناهگاه گونه‌های نادر جهان تثبیت کند و نشان دهد که چگونه می‌توان در سایه‌سار حفظ محیط‌زیست، به اقتصادی شکوفا، پویا و افتخارآفرین دست یافت.