حافظ؛ هویت زنده فرهنگ کهن ایرانی اسلامی است

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- شهربانو رئیسی: حافظ شیرازی را نمی‌توان تنها در واژه‌ها و غزل‌های عاشقانه‌اش جست‌وجو کرد؛ او بخشی از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و جهان‌بینی ایرانیان است که قرن‌ها پس از روزگار خود، همچنان در خلوت و جمع، در شادی و اندوه و در جست‌وجوی انسان برای عشق، حقیقت و معنای زندگی حضور دارد.

کمتر شاعری را می‌توان یافت که شعرش تا این اندازه با لحظه‌های گوناگون زندگی مردم پیوند خورده باشد؛ از زمزمه غزل‌های عاشقانه تا گشودن دیوان در لحظه‌های تردید و امید، حافظ همواره هم‌نشین ایرانیان بوده است.

راز ماندگاری لسان‌الغیب را باید در چندلایگی اندیشه و شعر او جست‌وجو کرد؛ شاعری که در کلامش عشق و عرفان، امید و اندوه، رندی و حقیقت‌جویی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و هر خواننده می‌تواند متناسب با تجربه و نگاه خود، معنایی تازه از آن دریافت کند. حافظ تنها راوی احساسات انسانی نیست، بلکه با زبانی سرشار از ایهام، نماد و ظرافت‌های ادبی، مخاطب را به تأمل درباره خویشتن، جهان پیرامون و نسبت انسان با حقیقت فرامی‌خواند.

در شیراز، شهر حافظ و خاستگاه یکی از درخشان‌ترین فصل‌های تاریخ ادبیات فارسی، یادروز این شاعر بزرگ فرصتی برای بازخوانی چنین میراثی است؛ میراثی که ارزش آن تنها به گذشته تعلق ندارد و می‌تواند در شکل‌گیری نگاه فرهنگی نسل امروز نیز نقش‌آفرین باشد.

در همین زمینه، مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس، در گفتگو با خبرگزاری مهر، به تبیین جایگاه حافظ در فرهنگ و هویت ایرانی، ظرفیت‌های اندیشه و شعر او برای زندگی امروز، ضرورت ایجاد گفتمان میان‌نسلی و چگونگی آشنایی جوانان با مفاخر ادبی کشور پرداخت.

حافظ؛ پیوند عرفان، عشق و اندیشه در ادبیات فارسی

مهدی رنجبر با اشاره به ابعاد شخصیتی و فکری حافظ شیرازی این شاعر بزرگ کشور گفت: حافظ را نمی‌توان صرفاً در محدوده شعر و ادبیات بررسی کرد؛ چراکه آثار او در کنار زیبایی‌های زبانی، از معنا، مفهوم و محتوایی برخوردار است که می‌تواند در فهم زندگی و جهان پیرامون انسان اثرگذار باشد.

وی با بیان اینکه برای شناخت حافظ باید از سطح ظاهری اشعار عبور کرد، افزود: در مواجهه با آثار حافظ، بخشی از زیبایی و مفهوم شعر در نگاه نخست دریافت می‌شود، اما در لایه‌های عمیق‌تر، معانی و مفاهیمی نهفته است که درک آن‌ها به تأمل و شناخت بیشتر نیاز دارد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس با اشاره به ابعاد شخصیتی حافظ بیان کرد: حافظ شخصیتی عارف، عاشق، شاعر و ادیب است که آثارش ظرفیت‌های گسترده‌ای برای شناخت انسان، زندگی و حقیقت در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.

رنجبر با تأکید بر ضرورت خوانش عمیق‌تر اشعار حافظ اظهار کرد: ارزش آثار این شاعر بزرگ تنها به زیبایی واژگان و ظرافت‌های ادبی محدود نمی‌شود، بلکه معنا و محتوای اشعار او نیز بخش مهمی از جایگاه ماندگار حافظ در فرهنگ ایرانی را شکل می‌دهد.

وی با اشاره به ضرورت پرهیز از برداشت‌های سطحی از متون ادبی، به اهمیت شناخت لایه‌های معنایی آثار بزرگان ادب فارسی پرداخت و افزود: برای بهره‌گیری از ظرفیت اندیشه و ادبیات، باید زمینه مواجهه دقیق‌تر مخاطبان با مفاهیم و پیام‌های نهفته در آثار آنان فراهم شود.

چرا حافظ همچنان برای انسان امروز حرف دارد؟

رنجبر در پاسخ به پرسشی درباره نسبت حافظ با زندگی امروز و نسل جدید گفت: حافظ از سرمایه‌های بزرگ فرهنگی ایران است و آثار او ظرفیت آن را دارد که در روزگار معاصر نیز مورد توجه قرار گیرد؛ اما بهره‌گیری از این ظرفیت، به شناخت درست و معرفی شایسته اندیشه‌های او وابسته است.

وی با تأکید بر ضرورت برقراری ارتباط میان میراث ادبی و نیازهای فرهنگی جامعه افزود: آشنایی با حافظ نباید صرفاً به خواندن چند بیت یا آشنایی با نام و آثار او محدود شود، بلکه باید زمینه شناخت عمیق‌تر شعر، اندیشه و مفاهیم فرهنگی نهفته در آثار این شاعر فراهم شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس ادامه داد: معرفی مفاخر ادبی به نسل جدید زمانی اثربخش خواهد بود که ارتباط آنان با این میراث از سطح آشنایی عمومی فراتر برود و به شناختی ماندگار از فرهنگ و هویت ایرانی منجر شود.

گفتمان میان‌نسلی؛ ضرورتی برای بازشناسی هویت ایرانی اسلامی

رنجبر با اشاره به طرح پیشنهادی خود برای ایجاد گفتمان میان‌نسلی اظهار کرد: در ابتدای دوره مدیریتی خود، طرحی را با هدف ایجاد ارتباط مؤثرتر میان نسل جوان و حوزه‌های ادبیات، شعر، نثر و هویت ملی ارائه کردم.

وی با بیان اینکه معرفی بزرگان ادبی و فرهنگی کشور به نسل جدید با چالش‌هایی روبه‌رو بوده است، افزود: در حوزه‌های آموزش، فرهنگ و ادبیات، آن‌گونه که باید نتوانسته‌ایم سرمایه‌های تمدنی خود را به نسل جوان معرفی کنیم.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس با اشاره به گستردگی فضای تبلیغاتی و محتوایی در شبکه‌های اجتماعی تصریح کرد: جوانان امروز با حجم وسیعی از محتوا و آموزه‌های گوناگون مواجه‌اند و در چنین شرایطی، معرفی درست مفاخر فرهنگی و ادبی ایران و فراهم‌کردن زمینه شناخت هویت ایرانی اسلامی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

رنجبر تأکید کرد: باید برای آشنایی نسل جدید با ادبیات و فرهنگ کشور برنامه‌ریزی مؤثرتری انجام شود تا جوانان بتوانند ارتباط عمیق‌تری با میراث ارزشمند سرزمین خود برقرار کنند.

حافظ، سعدی و فردوسی؛ گنجینه‌ای برای پیوند نسل‌ها

وی با اشاره به جایگاه مفاخر علمی، ادبی و فلسفی ایران گفت: کشور ما از شخصیت‌های بزرگی همچون حافظ، سعدی، ملاصدرا، خیام، عطار و فردوسی برخوردار است که هرکدام بخشی از ظرفیت تمدنی و فرهنگی ایران را نمایندگی می‌کنند.

رنجبر با تأکید بر ضرورت معرفی این چهره‌ها به نسل جدید افزود: این سرمایه‌های فرهنگی و فکری می‌توانند زمینه شناخت عمیق‌تر جوانان از هویت ایرانی اسلامی را فراهم کنند و ارتباط نسل امروز با پیشینه تمدنی کشور را تقویت کنند.

وی خاطرنشان کرد: تلاش برای آشنایی نسل جدید با ادبیات، فرهنگ و هویت غنی ایرانی اسلامی باید به برنامه‌ای مستمر تبدیل شود تا میراث بزرگان ادب فارسی در زندگی فرهنگی جامعه حضوری زنده و اثرگذار داشته باشد.

گرامیداشت حافظ در ۲۰ روز برنامه فرهنگی

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در بخش پایانی سخنان خود به برنامه‌های یادروز حافظ اشاره کرد و گفت:یادروز حافظ فرصتی برای بازخوانی میراث شاعری است که جایگاه او در فرهنگ ایرانی، تنها به غزل‌های ماندگارش محدود نمی‌شود؛ بلکه شناخت اندیشه‌ها و لایه‌های معنایی آثار او می‌تواند زمینه‌ای برای پیوند عمیق‌تر نسل امروز با ادبیات فارسی و هویت فرهنگی ایران باشد.

وی ادامه داد: در همین راستا امسال با همکاری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، استانداری، شهرداری، میراث فرهنگی و گردشگری و دیگر نهادهای فرهنگی، برنامه‌های گسترده‌ای در قالب «مهر شیراز» برگزار شد.

رنجبر افزود: امسال برای نخستین بار، برنامه‌های گرامیداشت حافظ از قالب یک روز، هفته و دهه فراتر رفت و به ۲۰ روز فعالیت فرهنگی و هنری در نقاط مختلف شیراز تبدیل شد.

وی با اشاره به اجرای برنامه‌های هنری در آرامگاه حافظ، آرامگاه سعدی و دیگر نقاط شهر بیان کرد: هنرمندان و فعالان فرهنگی در این برنامه‌ها مشارکت داشتند و مجموعه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی و هنری برای گرامیداشت مفاخر ادبی ایران برگزار شد.

رنجبر همچنین از برگزاری آیین بزرگداشت حافظ در ۲۰ مهرماه با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، خبر داد و گفت: در این آیین، سخنرانان، شاعران و مسئولان کشوری و استانی حضور دارند.