پشت‌پرده اختلاف ویتکاف و روبیو؛ دوگانگی در واشنگتن چگونه مذاکرات با تهران را مختل کرد؟

فرارو- منابع دیپلماتیک آمریکایی به «ارم‌نیوز» (Erem News) از وجود اختلافات داخلی در دولت دونالد ترامپ پیرامون نحوه رسیدگی به پرونده ایران خبر دادند. این اختلافات عمدتاً ناشی از شکاف میان استیو ویتکاف، و مارکو روبیو بر سر اولویت‌بندی مسیر مذاکره در برابر سیاست «فشار حداکثری» و همچنین احتمال استفاده از گزینه نظامی است. 

به گزارش فرارو به نقل از ارم نیوز، این منابع اظهار داشتند که گزارشی از سوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، برخی از این تفاوت دیدگاه‌ها را برجسته کرده است؛ به‌ویژه در خصوص تفسیر پیام‌های غیرمستقیمی که از طریق واسطه‌ها از تهران دریافت شده و تعیین واکنش‌های مناسب. این وضعیت در شرایطی است که منابع مذکور از آن به عنوان تداخل نقش‌ها و رقابت در مدیریت ارتباطات مربوط به پرونده ایران یاد کرده‌اند. 

به گفته منابع، این اختلاف‌نظر باعث می‌شود رئیس‌جمهور آمریکا با ارزیابی‌های متناقضی از سوی دستیاران نزدیک خود مواجه شود؛ وضعیتی که گاه در ماهیت تصمیمات و اظهارات مربوط به ایران بازتاب می‌یابد و میان چشم‌انداز دیپلماسی و مذاکره از یک سو، و تشدید تحریم‌ها یا توسل به نیروی نظامی از سوی دیگر، در نوسان است. 

چالش بر سر مدیریت پرونده

منابع آگاه اعلام کردند گزارشی که در چارچوب وظایف «شورای امنیت ملی» به دفتر رئیس‌جمهور ارائه شده، حاکی از آن است که اختلافات اداری داخلی بر طرحی که «ویتکاف» در رابطه با تهران دنبال می‌کرد، تأثیر منفی گذاشته است. هدف این طرح، تلفیق فشار اقتصادی با تلاش‌هایی برای سوق دادن ایران به سمت مذاکره جهت دستیابی به توافقی جدید پیرامون برنامه هسته‌ای‌اش بود. 

با این حال، به گفته این منابع، توسل به عملیات نظامی و حملات علیه تأسیسات وابسته به سپاه پاسداران، این رویکرد را تضعیف کرد. 

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که ویتکاف به همراه جرد کوشنر هدایت تماس‌های مستقیم با عباس عراقچی و سایر دیپلمات‌های ایرانی را در حاشیه نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بر عهده داشته است. 

یک دیپلمات مطلع از فضای داخلی کاخ سفید اظهار داشت که اختلاف میان ویتکاف و روبیو فراتر از شکاف سنتی میان جناح طرفدار مذاکره و جناح متمایل به تشدید تنش است؛ این اختلاف همچنین ناشی از رقابت بر سر مدیریت پرونده ایران و تداخل اختیارات در زمینه ارتباط با واسطه‌ها و نیز تدوین پیام‌ها و پیشنهادهای ارسالی به تهران است. 

توقف تلاش‌های میانجی‌گری

به گفته این منبع، گزارش شورای امنیت ملی فاش کرد که برخی ارزیابی‌های ارائه‌شده توسط «روبیو» که متعاقباً مورد پذیرش دولت قرار گرفت دقیقاً با زمان فعالیت کانال‌های میانجی‌گری و هم‌زمان با اقدامات نظامی یا اعمال تحریم‌های جدید، تلاقی داشته است. این امر موجب اختلال در مسیرهای دیپلماتیک مربوط به قطر شد؛ مسیری که «ویتکاف» بخشی از هماهنگی‌های آن را بر عهده داشت. 

در مقابل، این گزارش حاکی از آن است که ویتکاف در جریان نشست‌ها و ارتباطات متعدد، برای تدوین پیشنهادهای مذاکراتی با میانجی‌گران همکاری می‌کرد، بی‌آنکه روبیو یا برخی از مقامات وزارت امور خارجه که مسئولیت مستقیم پرونده ایران را بر عهده داشتند، در این روند دخیل باشند. 

منابع معتقدند که این رویکرد دوگانه در مدیریت پرونده، تدوین سیاستی باثبات از سوی ایالات متحده در قبال تهران را دشوار می‌سازد؛ به‌ویژه با توجه به هم‌زمانی سه مسیر مختلف: مذاکرات، فشار اقتصادی و عملیات نظامی. 

این منبع دیپلماتیک اظهار می‌دارد که «ویتکاف» مدیریت بحران را از طریق رویکردی مرحله‌بندی‌شده پیش می‌برد؛ رویکردی که در آن، پیش از ارائه مشوق‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای و تلاش برای دستیابی به توافقی فراگیرتر با تهران، اولویت به مسائل فوری‌تر و در رأس آن‌ها بحران تنگه هرمز و تأثیر آن بر کشتیرانی و بازارهای انرژی داده می‌شود. 

در مقابل، بر اساس همان منبع، روبیو برای تشدید سیاست «فشار حداکثری» و رساندن محاصره اقتصادی به بالاترین حد ممکن تلاش می‌کند. 

پیشنهاد ایران

این تحول هم‌زمان با گزارش‌هایی بود که از احتمال ازسرگیری مذاکرات جداگانۀ میانجی‌ها با طرف‌های آمریکایی و ایرانی حکایت داشت. در همین حال، عراقچی در نیویورک ماند؛ آن هم در شرایطی که گزارش‌هایی در رسانه‌های ایران منتشر می‌شد مبنی بر اینکه تهران در حال آماده‌سازی نسخه‌ای اصلاح‌شدۀ از «طرح هفت‌روزه» است. 

پاتریک تروس، دیپلمات پیشین آمریکایی، جنبه مثبت رویکرد ویتکو را تلاش برای باز نگه داشتن کانال‌های گفتگو در کنار تداوم فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها می‌داند؛ اقداماتی که دامنۀ آن‌ها به‌طور فزاینده‌ای گسترده‌تر و اجرایشان تأثیرگذارتر شده است. 

تروس به «ارم‌نیوز» گفت که تشدید تورم، انگیزه دولت ترامپ را برای دستیابی به تفاهم افزایش می‌دهد؛ با این حال، او خاطرنشان کرد که محاسبات داخلی در درون نظام ایران از جمله ملاحظات مربوط به اقدامات تلافی‌جویانه و انتقام‌گیری همچنان عاملی پیچیده‌کننده برای هرگونه روند مذاکره محسوب می‌شود. 

وی افزود که ازسرگیری تماس‌ها در نیویورک با حضور ویتکاف و میانجی‌ها، می‌تواند فرصتی برای احیای روند دیپلماتیک ایجاد کند و به‌طور بالقوه زمینه را برای بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به برخی از تأسیسات هسته‌ای ایران فراهم سازد. 

با این وجود، به گفته تروس، تهران برعدم حضور کارشناسان آمریکایی در هرگونه مأموریت احتمالی بازرسی آژانس اصرار دارد؛ چرا که نگران است اطلاعات گردآوری‌شده درباره تأسیسات هسته‌ای، برای شناسایی اهداف عملیات نظامی احتمالی در آینده مورد استفاده قرار گیرد.