حضرت زینب(س) در برابر تحریف حقیقت ایستاد؛ بهای وجود انسان بهشت است

به گزارش خبرنگار مهر، آیت‌الله عبدالله جوادی آملی پیش از ظهر چهارشنبه در جلسه هفتگی درس اخلاق که با حضور اقشار مختلف مردم در مسجد اعظم قم برگزار شد، با اشاره به سالروز میلاد حضرت زینب کبری(س)، به تبیین ابعاد معرفتی و علمی سخنان آن بانوی بزرگ اسلام پرداخت و جایگاه کلامی و اعتقادی مواضع ایشان در برابر دستگاه حاکم اموی را تشریح کرد.

وی با بررسی گفت‌وگوی حضرت زینب(س) با عبیدالله بن زیاد در کوفه، این مواجهه را فراتر از یک پاسخ عاطفی به مصائب کربلا دانست و بر اهمیت آن در تبیین اختیار انسان و رد اندیشه جبرگرایی تأکید کرد.

این مرجع تقلید با اشاره به اینکه اهل‌بیت(ع) در کنار تبیین معارف دینی، در برابر انحراف‌های فکری و اعتقادی نیز موضع‌گیری می‌کردند، اظهار کرد: سخنان حضرت زینب کبری(س) در کوفه، بیانگر معرفتی عمیق و ناظر به یکی از مسائل مهم اعتقادی و کلامی بود و نباید آن را صرفاً در چارچوب بیان مصیبت و اندوه ارزیابی کرد.

آیت‌الله جوادی آملی در ادامه با اشاره به تلاش حاکمان اموی برای ترویج اندیشه جبر، این رویکرد را ابزاری برای توجیه عملکرد حکومت و گریز از پذیرش مسئولیت رفتارها دانست و توضیح داد که در چنین نگرشی، دستاوردها و خیرات به نام حاکمان ثبت می‌شد، اما مشکلات و رفتارهای نادرست به قضا و قدر الهی نسبت داده می‌شد.

حضرت زینب(س) مسئولیت انسان را تبیین کرد

وی با اشاره به تداوم این رویکرد در دوره‌های بعدی تاریخ اسلام افزود: بنی‌امیه و پس از آنان بنی‌عباس و دیگر حاکمان، برای توجیه ستم‌ها و حفظ قدرت خود، گاهی حوادث را به قضا و قدر الهی نسبت می‌دادند تا از پذیرش مسئولیت رفتارهایشان فاصله بگیرند، در حالی که آموزه اهل‌بیت(ع) بر حقیقتی فراتر از جبر مطلق و تفویض کامل استوار است.

این مرجع تقلید خاطرنشان کرد: بر اساس این آموزه های اعتقادی انسان در انجام اعمال خود مسئول است و نمی‌تواند رفتارهایش را به اراده الهی نسبت دهد و از پاسخ‌گویی درباره آنها شانه خالی کند.

آیت‌الله جوادی آملی با بیان اینکه ائمه اطهار(ع) در بالاترین مراتب معرفت، مسائل دقیق عقلی و علمی را برای جامعه تبیین می‌کردند، تصریح کرد: مقابله با انحراف‌های اعتقادی و روشن کردن حقیقت مسئولیت انسان، از ابعاد مهم تعالیم اهل‌بیت(ع) به شمار می‌رود.

وی در تبیین این موضوع به مواجهه عبیدالله بن زیاد با حضرت زینب کبری(س) اشاره کرد و گفت: هنگامی که عبیدالله بن زیاد درباره آنچه در کربلا بر امام حسین(ع) و خاندان ایشان گذشت، سخن گفت و در پی آن بود که این حوادث را به خداوند نسبت دهد، حضرت زینب(س) با پاسخی دقیق، مرز میان اراده الهی و مسئولیت عاملان جنایت را روشن ساخت.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به پاسخ مشهور حضرت زینب(س) با عبارت «ما رأیتُ إلا جمیلاً» بیان کرد: معنای این سخن آن نیست که جنایت عاملان واقعه کربلا نادیده گرفته شود، بلکه حضرت زینب(س) با این پاسخ، زیبایی فعل الهی را از جنایت انسان‌های ستمگر جدا کرد و نشان داد که مسئولیت کشتار و ظلم بر عهده کسانی است که مرتکب آن شده‌اند.

انسان آزاد، ارزش خود را با بهشت می‌سنجد

آیت‌الله جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود، با شرح فرازهایی از نهج‌البلاغه، به تبیین ارزش حقیقی انسان و مفهوم آزادگی پرداخت و بر ضرورت پرهیز از دل‌بستگی به جایگاه‌ها و موقعیت‌های زودگذر تأکید کرد.

وی با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) درباره ارزش وجودی انسان اظهار کرد: در نهج‌البلاغه آمده است بدانید که وجود شما بهایی جز بهشت ندارد، پس آن را جز به بهشت نفروشید.

آیت‌الله جوادی آملی با تأکید بر اینکه انسان باید ارزش وجودی خود را بشناسد، خاطرنشان کرد: آزادگی در این است که انسان خود را درگیر امور زودگذر نکند و جایگاه حقیقی خویش را با معیارهای متعالی بسنجد، زیرا ارزش انسان کمتر از بهشت نیست و نباید خود را به بهایی پایین‌تر از آن بفروشد.

انسان با شناخت حقیقت خود به کمال نزدیک می‌شود

این استاد حوزه علمیه با اشاره به آثار شناخت ارزش حقیقی انسان اظهار کرد: کسی که از دل‌بستگی به امور کم‌ارزش فاصله بگیرد و وجود خود را با بهشت بسنجد، در اندیشه و رفتار نیز مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند و در چنین نگرشی، خیرخواهی برای خود و دیگران جایگاه پیدا می‌کند.

وی افزود: انسان هنگامی که هدف زندگی خود را در مسیر کمال قرار دهد، نه به دیگران آسیب می‌رساند و نه خود را از خیر و برکت محروم می‌کند، بلکه تلاش می‌کند رفتار و تصمیم‌هایش با ارزش‌های والای انسانی و معنوی هماهنگ باشد.

وی با بیان اینکه انسان باید به خواسته‌ها و گرایش‌های قلب خود توجه داشته باشد، گفت: هر فرد باید کتاب دل خویش را مطالعه کند و ببیند قلب او به چه چیزی گرایش دارد و چه مسیری را دنبال می‌کند، زیرا شناخت حقیقت درونی می‌تواند زمینه توجه بیشتر به مسیر زندگی و حرکت به سوی کمال را فراهم کند.

این مرجع تقلید با اشاره به اهمیت یاد خداوند و مناجات با پروردگار خاطرنشان کرد: قلب انسان ظرفیت ارتباط و مناجات با خداوند را دارد و یاد و نام پروردگار می‌تواند زمینه عبور از فاصله‌های معنوی و تقویت پیوند انسان با مبدأ هستی را فراهم کند.

قرب الهی با دل‌کندن از تعلقات تقویت می‌شود

آیت‌الله جوادی آملی با پیوند دادن موضوع شناخت قلب به بحث آزادگی و رهایی از تعلقات دنیوی، بر ضرورت کنار گذاشتن دل‌بستگی‌هایی تأکید کرد که مانع حرکت انسان در مسیر تعالی می‌شوند.

وی با اشاره به اینکه فاصله‌های معنوی انسان با ترک تعلقات کم‌ارزش کاهش می‌یابد، بیان کرد: هر اندازه انسان در مسیر قرب الهی پیش‌تر برود، ارتباط او با خداوند عمیق‌تر می‌شود و در این مسیر، توجه انسان از الفاظ و صورت‌های ظاهری به سوی درک عمیق‌تر حقیقت الهی حرکت می‌کند.

این استاد حوزه علمیه در ادامه، با اشاره به جایگاه روح در نظام آفرینش، به تبیین تفاوت میان ویژگی‌های جسمانی و حقیقت انسانی پرداخت و اظهار کرد: زن و مرد بودن به بُعد بدنی انسان مربوط است، اما روح از حیث حقیقت خود، مذکر یا مؤنث نیست.

وی با تأکید بر اینکه ویژگی‌های جسمانی نباید با حقیقت روح یکسان تلقی شوند، افزود: بدن وسیله و پله‌ای برای پرواز روح است و نباید ویژگی‌های مربوط به جسم را به حقیقت روح و ظرفیت‌های معنوی انسان تعمیم داد.

روح انسان به جنسیت محدود نمی‌شود

آیت‌الله جوادی آملی با اشاره به آیات قرآن کریم درباره صفات مؤمنان و صالحان، بر ظرفیت مشترک انسان‌ها برای حرکت در مسیر کمال تأکید کرد و گفت: حقیقت انسانی به زن یا مرد بودن محدود نمی‌شود و همه انسان‌ها می‌توانند با پیمودن مسیر تعالی، به مراتب والای معنوی دست یابند.

وی با بیان اینکه روح انسان در مسیر کمال و تجرد حرکت می‌کند، خاطرنشان کرد: آنچه در مسیر تعالی اهمیت دارد، حقیقت انسانی و حرکت به سوی کمال است و انسان‌ها می‌توانند با پرورش ظرفیت‌های معنوی خود به مقام انسان ملکوتی برسند.