عالمی: مقابله با پیمان‌شکنی دشمن، تقویت توان دفاعی را ضروری می‌کند

به گزارش خبرنگار مهر، آبت الله حسن عالمی شامگاه یکشنبه در دومین پیش‌همایش هشتمین دوره کتاب سال حکومت اسلامی که با موضوع فقه نقض عهد و بررسی سازوکارهای شرعی و حقوقی خروج از معاهدات در صورت پیمان‌شکنی دشمن در مؤسسه امام خمینی (ره) برگزار شد، به تشریح دیدگاه قرآن کریم و سیره امیرالمؤمنین (ع) درباره نحوه مواجهه با پیمان‌شکنان پرداخت.

وی با تأکید بر اینکه نقض عهد در صورتی محقق می‌شود که یکی از طرف‌های توافق به‌صورت آشکار از تعهدات خود سرپیچی کند، اظهار کرد: در آموزه‌های اسلامی، پایبندی به پیمان از اصول مهم روابط میان طرفین است، اما هنگامی که یک طرف به تعهدات خود عمل نمی‌کند، نحوه مواجهه با این وضعیت باید بر اساس مبانی شرعی و ضوابط مربوط به نقض عهد بررسی شود.

نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به ضرورت هوشیاری در برابر دشمن افزود: قرآن کریم در مواجهه با پیمان‌شکنی، بر روشن شدن وضعیت تعهدات، جلوگیری از سوءاستفاده طرف مقابل و فراهم کردن آمادگی لازم برای دفاع تأکید دارد و در همین چارچوب، تقویت توان بازدارندگی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

عالمی با اشاره به سیره حکومتی امیرالمؤمنین علی (ع) بیان کرد: در نگاه علوی، انعقاد صلح به معنای پایان یافتن ضرورت مراقبت از رفتار دشمن نیست و جامعه اسلامی باید در مناسبات خود، احتمال فریب و غافلگیری را در نظر داشته باشد.

قرآن بر تعیین تکلیف پیمان‌های نقض‌شده تأکید دارد

وی در تبیین مفهوم نقض عهد گفت: پیمان‌شکنی زمانی مصداق پیدا می‌کند که یکی از طرف‌های توافق، تعهدات مکتوب و الزام‌آور خود را آشکارا نادیده بگیرد و برخلاف مفاد توافق عمل کند.

نماینده مجلس خبرگان رهبری برای تبیین این موضوع به نمونه‌هایی از تاریخ صدر اسلام اشاره کرد و افزود: در برخی پیمان‌ها، طرف مقابل متعهد شده بود از تعرض به مسلمانان خودداری کند، اما با وجود این تعهد، به کشتار مسلمانان اقدام کرد و توافق پیشین را زیر پا گذاشت.

عالمی همچنین با اشاره به پیمان‌های پیامبر اکرم (ص) با قبایل بنی‌قریظه و بنی‌نضیر اظهار کرد: این توافق‌ها بر خودداری از تعرض و همراهی نکردن با مشرکان قریش استوار بود، اما نقض تعهدات و همکاری با جبهه مقابل، نمونه‌ای از پیمان‌شکنی در تاریخ صدر اسلام به شمار می‌رود.

وی با بیان اینکه نمونه‌های دیگری از این رفتار در دوران حکومت امیرالمؤمنین علی (ع) نیز وجود دارد، افزود: بررسی این وقایع تاریخی در شناخت ابعاد فقهی نقض عهد اهمیت دارد و نشان می‌دهد که رفتار طرف مقابل در ارزیابی وضعیت یک پیمان، موضوعی اساسی است.

عالمی در ادامه به آیه ۱۰۰ سوره بقره اشاره کرد و گفت: قرآن کریم در این آیه، کنار گذاشتن عهد و پیمان از سوی گروهی از افراد را مورد نکوهش قرار می‌دهد و علامه طبرسی نیز در تفسیر مجمع‌البیان، واژه به‌کاررفته در این آیه را به معنای افکندن و رها کردن عهد دانسته است.

توان دفاعی باید متناسب با ظرفیت جامعه ارتقا یابد

نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری با استناد به آیات ۵۸ تا ۶۰ سوره انفال اظهار کرد: قرآن کریم در مواجهه با احتمال خیانت طرف مقابل، بر لزوم تعیین تکلیف روشن پیمان تأکید می‌کند تا وضعیت روابط و تعهدات برای دو طرف مشخص باشد و امکان سوءاستفاده از توافق پیشین از میان برود.

وی افزود: بر اساس آموزه‌های قرآنی، هنگامی که نشانه‌های خیانت آشکار شود، نباید اجازه داد طرف مقابل تصور کند جامعه اسلامی از توان لازم برای جلوگیری از اقدامات خصمانه برخوردار نیست.

عالمی با اشاره به تأکید قرآن بر آمادگی دفاعی تصریح کرد: مسلمانان موظف‌اند متناسب با میزان توان و امکانات خود، تجهیزات و ظرفیت‌های لازم برای دفاع را فراهم کنند تا قدرت بازدارندگی افزایش یابد و دشمن از تعرض به جامعه اسلامی و قلمرو آن مأیوس شود.

وی با بیان اینکه تقویت بنیه دفاعی مستلزم اختصاص امکانات و سرمایه است، ادامه داد: قرآن کریم برای هزینه‌کرد در این مسیر وعده پاداش الهی داده است و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت آمادگی دفاعی در آموزه‌های اسلامی است.

نماینده مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد: هدف از ایجاد آمادگی دفاعی، جلوگیری از شکل‌گیری تهدید و فراهم کردن توان لازم برای مقابله با اقدامات خصمانه است تا جامعه اسلامی در برابر خطرهای احتمالی از ظرفیت کافی برخوردار باشد.

آیات سوره توبه بر مقابله با پیمان‌شکنان دلالت دارد

عالمی در ادامه سخنان خود به آیات ۱۳ و ۱۴ سوره توبه اشاره کرد و گفت: قرآن کریم در این آیات، وضعیت گروه‌هایی را مطرح می‌کند که پس از انعقاد پیمان، سوگندهای خود را نقض کرده و در برابر دین موضع خصمانه گرفته‌اند.

وی افزود: در این آیات، مسلمانان به دلیل کوتاهی در مقابله با گروهی که پیمان‌های خود را شکسته و برای بیرون راندن پیامبر اکرم (ص) اقدام کرده بودند، مورد پرسش قرار می‌گیرند و بر ضرورت مواجهه با این رفتار تأکید می‌شود.

نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به آیه ۱۴ سوره توبه اظهار کرد: قرآن کریم برای مقابله با این گروه، از مجازات آنان به دست مؤمنان، خوار شدن دشمن، یاری الهی و آرامش یافتن دل‌های مؤمنان سخن گفته است.

وی ادامه داد: این آیات، نقض پیمان و اقدامات خصمانه را از موضوعات مهم در تعیین نحوه مواجهه با دشمن می‌دانند و بر ضرورت جلوگیری از تداوم رفتارهای تجاوزکارانه تأکید دارند.

عالمی خاطرنشان کرد: در بررسی این آموزه‌ها باید به ارتباط میان پیمان‌شکنی، اقدامات خصمانه و ضرورت دفاع توجه کرد و مبانی قرآنی را در کنار سایر شواهد دینی مورد بررسی قرار داد.

امیرالمؤمنین نسبت به فریب دشمن پس از صلح هشدار داد

نماینده مجلس خبرگان رهبری در بخش دیگری از سخنان خود به نامه ۵۳ نهج‌البلاغه اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین علی (ع) در توصیه به مالک اشتر، نسبت به احتمال فریب و غافلگیری از سوی دشمن پس از برقراری صلح هشدار داده‌اند.

وی افزود: بر اساس این توصیه، حاکم اسلامی باید حتی پس از توافق و برقراری صلح نیز مراقب رفتار طرف مقابل باشد، زیرا ممکن است دشمن از نزدیک شدن و ایجاد روابط برای غافلگیر کردن طرف دیگر استفاده کند.

عالمی با تأکید بر ضرورت حفظ آمادگی در مناسبات با دشمن اظهار کرد: برقراری صلح نباید موجب غفلت از تهدیدهای احتمالی شود و تصمیم‌گیری در این زمینه باید با توجه به رفتار واقعی طرف مقابل صورت گیرد.

وی ادامه داد: در سیره حکومتی امیرالمؤمنین (ع)، مراقبت از توطئه‌های احتمالی و پرهیز از اعتماد بی‌پشتوانه مورد توجه قرار گرفته است و این رویکرد بر ضرورت شناخت دقیق شرایط و حفظ آمادگی برای دفاع تأکید دارد.

وفاداری به پیمان‌شکنان در منطق علوی خیانت است

عالمی در بخش پایانی سخنان خود با استناد به حکمت ۲۵۹ نهج‌البلاغه اظهار کرد: امیرالمؤمنین علی (ع) وفاداری به پیمان‌شکنان را خیانت دانسته‌اند و بر این اساس، پایبندی به تعهدات در برابر کسانی که عهد خود را آشکارا زیر پا گذاشته‌اند، نباید به نادیده گرفتن حقیقت رفتار آنان منجر شود.

نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری افزود: در منطق علوی، مقابله با پیمان‌شکنی در چارچوب موازین دینی، اقدامی در راستای وفاداری به اصول اسلامی است و نمی‌توان رفتار طرفی را که تعهدات خود را نقض کرده، بدون توجه به اقداماتش مبنای تصمیم‌گیری قرار داد.

وی با اشاره به اهمیت این دیدگاه در بررسی فقهی معاهدات گفت: آموزه‌های قرآن کریم و سیره امیرالمؤمنین (ع) ضمن تأکید بر اهمیت وفای به عهد، درباره چگونگی مواجهه با پیمان‌شکنی نیز رهنمودهایی ارائه می‌کنند.

عالمی تأکید کرد: تشخیص نقض عهد، تعیین روشن وضعیت پیمان، حفظ هوشیاری در برابر رفتار دشمن و ارتقای توان دفاعی متناسب با ظرفیت جامعه، از محورهای مهمی است که در بررسی مبانی دینی مواجهه با پیمان‌شکنان باید مورد توجه قرار گیرد.