جرقویه؛ نگین کویر اصفهان، از گیوه دوزی تا شیرینی مالک

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان شهرستان جرقویه در 52 کیلومتری جنوب شرقی اصفهان، با وجود آب و هوای گرم و خشک کویری، یکی از غنی ترین مناطق ایران در زمینه صنایع دستی و سوغات به شمار می رود. از گیوه دوزی و قالی بافی گرفته تا شیرینی سنتی مالک و حلوا سوهانی، این خطه با دست پر به استقبال گردشگران می رود و هر سلیقه ای را راضی به خانه می فرستد.

موقعیت و پیشینه تاریخی

شهرستان جرقویه که مرکز آن شهر نیک آباد است، در سال 1388 از شهرستان اصفهان جدا و به شهرستانی مستقل تبدیل شد. این منطقه از غرب به شهرضا، از شمال به ورزنه و هرند، از شرق به اردکان و میبد و از جنوب به آباده فارس محدود می شود. مردم این دیار به گویش بومی گرگویه سخن می گویند و لهجه شان سرشار از واژه های کهن فارسی است.

اقتصاد منطقه بر پایه کشاورزی، دامداری، قالی بافی و فعالیت در معادن سنگ نمک و سنگ ساختمانی استوار است؛ اما آنچه جرقویه را در میان گردشگران محبوب کرده، تنوع چشمگیر سوغات و هنرهای دستی آن است. جرقویه از دیرباز به دلیل قرار گرفتن در مسیر راه ابریشم و راه کاروانی اصفهان به یزد، محل تبادل کالا و فرهنگ بوده و این پیشینه تاریخی در هنر و صنایع دستی این منطقه به وضوح دیده می شود. وجود قنات ها و چشمه های آب در این منطقه کویری، امکان کشاورزی و دامداری را فراهم کرده و مواد اولیه بسیاری از صنایع دستی را تامین می کند.

صنایع دستی؛ هنر دستان کویرنشینان

گیوه دوزی

گیوه دوزی را باید یکی از مشهورترین و اصیل ترین صنایع دستی جرقویه دانست. این پاپوش سنتی که با نخ ابریشم و نخ قالی به صورت کاملا دستی بافته می شود، سبک و بادوام است و برای پیاده روی های طولانی در زمین های کویری و کوهستانی بسیار مناسب. گیوه های جرقویه در رنگ ها و طرح های متنوع تولید می شوند و هر جفت آن حاصل ساعت ها کار دقیق دستان هنرمند است. گیوه دوزی نه تنها در جرقویه بلکه در بسیاری از مناطق استان اصفهان رواج دارد، اما گیوه های جرقویه به دلیل کیفیت بالای بافت و استفاده از مواد اولیه مرغوب، شهرت ویژه ای دارند.

قالی بافی

قالی بافی از دیرباز در این منطقه رونق داشته و قالی های جرقویه به دوام و ظرافت شهرت دارند. در بافت این قالی ها از طرح های متنوعی چون نائینی، ترنجی، بوته ای، لچکی، افشان و نجف آبادی استفاده می شود. قالی های جرقویه بیشتر با پشم طبیعی رنگ شده با رنگ های گیاهی بافته می شوند و به دلیل دوام و زیبایی، در بازارهای داخلی و خارجی مشتریان فراوانی دارند. قالی بافی در بسیاری از روستاهای جرقویه چون محمدآباد، نیک آباد و پیکان رواج دارد و منبع درآمد بسیاری از خانواده های این منطقه است.

گلیم بافی

گلیم بافی، دیگر هنر اصیل این خطه است که با پنبه و پشم طبیعی مرغوب بافته می شود و طرح های آن برگرفته از گل، کاج، سرو و طبیعت است. گلیم های جرقویه در رنگ های شاد و طرح های هندسی و گلدار تولید می شوند و برای تزیین خانه ها و مجالس بسیار مناسب. گلیم بافی در جرقویه به صورت سنتی و با استفاده از دارهای چوبی دستی انجام می شود و هر قطعه گلیم حاصل هفته ها کار مداوم بافنده است.

چادر بافی

چادر بافی که بیشتر میان روستاییان و عشایر رواج دارد، از موی بز بافته می شود و در برابر باد و باران بسیار مقاوم است. چادرهای جرقویه به دلیل استفاده از موی بز مرغوب منطقه، بسیار بادوام و سبک هستند و در بازارهای محلی مشتریان فراوانی دارند. چادر بافی یکی از هنرهای در حال فراموشی است و تلاش های بسیاری برای احیای این هنر اصیل در جرقویه صورت گرفته است.

مینا کاری و قلم زنی

مینا کاری و قلم زنی، دو هنر باشکوه دیگر جرقویه هستند که روی زمینه های طلا، نقره و مس اجرا می شوند. طرح های فیروزه ای مینا و نقوش برجسته قلم زنی، چشم هر بیننده ای را خیره می کند. این دو هنر در جرقویه به صورت خانوادگی و استاد-شاگردی انتقال یافته اند و هر قطعه از آنها حاصل روزها کار دقیق و پرحوصله هنرمند است. ظرف های مینا، قاب های قلم زنی و زیورات دست ساز از جمله محصولات معروف این دو هنر در جرقویه هستند.

خورجین بافی

خورجین بافی نیز که بیشتر به دست هنرمندان روستایی و عشایری تولید می شود، در طرح ها و رنگ های متنوع بافته می شود و یادگاری زیبا از این شهرستان است. خورجین های جرقویه برای حمل کالا و لوازم سفر در گذشته کاربرد داشتند و امروزه به عنوان تزیینات منزل و یادگاری های فرهنگی مورد استفاده قرار می گیرند.

نمک دوزی

جرقویه به دلیل وجود معادن سنگ نمک، یکی از مراکز مهم نمک دوزی در استان اصفهان است. هنرمندان این منطقه با استفاده از سنگ نمک، مجسمه ها و تزیینات زیبایی می سازند که به عنوان سوغات و یادگاری از این شهرستان فروخته می شوند. چراغ های نمکی، مجسمه های حیوانات و ظرف های تزیینی از جمله محصولات نمک دوزی در جرقویه هستند.

سوغات خوراکی؛ طعمی از اصالت

شیرینی سنتی مالک

شیرینی سنتی مالک، یکی از معروف ترین سوغات جرقویه است که از آرد، شکر، زعفران، تخم مرغ و روغن حیوانی تهیه می شود و از دیرباز تزیینگر سفره های مجالس مردم این منطقه بوده است. این شیرینی در دو نوع ساده و مغزدار تولید می شود و طعم و عطر آن به دلیل استفاده از زعفران مرغوب و روغن حیوانی طبیعی، بسیار دلپذیر است. شیرینی مالک در بسته بندی های زیبا و بهداشتی به فروش می رود و یکی از محبوب ترین سوغات جرقویه برای گردشگران است.

حلوا سوهانی

حلوا سوهانی نیز با ترکیب آرد، شکر، جوانه گندم، زعفران، روغن حیوانی و گلاب، طعمی دلپذیر دارد و در کنار سینی چای، گرمابخش محافل مردم این منطقه است. این حلوا در جرقویه به صورت سنتی و با دستورالعملی که از نسل به نسل انتقال یافته، تهیه می شود و به دلیل استفاده از مواد طبیعی و مرغوب، بسیار مقوی و خوشمزه است.

محصولات کشاورزی

محصولات کشاورزی مانند انگور، انار، گندم، جو و ذرت بو داده نیز به دلیل وجود چشمه ها و قنات ها و شرایط آب و هوایی مناسب، از دیگر سوغات خوراکی این شهرستان به شمار می آیند. انگور جرقویه به دلیل شیرینی و آبدار بودن معروف است و از آن کشمش و شیره انگور نیز تهیه می شود. انار جرقویه نیز به دلیل رنگ و طعم خاص خود، مشتریان فراوانی دارد.

شیره انگور و دوشاب

شیره انگور و دوشاب (شیره انگور غلیظ شده) از دیگر سوغات خوراکی جرقویه هستند که به صورت سنتی و بدون افزودنی های شیمیایی تهیه می شوند. این محصولات به دلیل استفاده از انگور مرغوب منطقه و روش تهیه سنتی، طعم و کیفیت بسیار بالایی دارند و به عنوان سوغات سالم و طبیعی به فروش می روند.

غذاهای محلی؛ سفره ای پربرکت

آش ماست

آش ماست، یکی از غذاهای معروف نه تنها جرقویه بلکه کل استان اصفهان است که با برنج نیم دانه، لوبیا قرمز، عدس، بلغور گندم، ماست و سبزی های معطر تهیه می شود. این آش در جرقویه به صورت سنتی و با استفاده از ماست محلی و سبزی های تازه باغچه ای تهیه می شود و طعمی ترش و دلپذیر دارد. آش ماست در مجالس و مهمانی های جرقویه یکی از غذاهای اصلی است.

آش ترشی

آش ترشی که بیشتر در روز آخر ماه رمضان طبخ می شود، با سیرابی، حبوبات و سبزی آش، غذایی مقوی و خوشمزه است. این آش در جرقویه به صورت سنتی و با دستورالعملی خاص تهیه می شود و طعم ترش و تند آن، روزه داران را بعد از یک ماه روزه داری تقویت می کند.

گندم پلو

گندم پلو، غذای سنتی دیگری است که به ثبت ملی نیز رسیده و در شهر نیک آباد طبخ می شود. این غذا با گندم، گوشت، پیاز، زردچوبه و ادویه معطر تهیه می شود و طعمی بسیار لذیذ و مقوی دارد. گندم پلو در مجالس عروسی و مهمانی های بزرگ جرقویه سرو می شود و یکی از نمادهای هویت غذایی این منطقه است.

نان کپ چی

نان کپ چی که پخت آن در روستای پیکان رایج است، عطر و طعم دلنشینی دارد و به عنوان سوغات معروف این شهر شناخته می شود. این نان با آرد، شیر، تخم مرغ، روغن حیوانی و زعفران تهیه می شود و در تنور سنتی پخته می شود. نان کپ چی به دلیل دوام و طعم خوب، یکی از محبوب ترین سوغات جرقویه برای گردشگران است.

کوفته جرقویه

کوفته جرقویه نیز یکی از غذاهای محلی این منطقه است که با گوشت چرخ کرده، برنج، سبزی های معطر و ادویه تهیه می شود و در سس گوجه فرنگی و رب انار سرو می شود. این کوفته به دلیل طعم ترش و شیرین و استفاده از رب انار محلی، طعمی منحصر به فرد دارد.

نمایشگاه ها و رویدادهای فرهنگی

نمایشگاه های صنایع دستی که در ارگ تاریخی شهر محمدآباد برگزار می شود، فرصتی مغتنم برای آشنایی با این هنرها و خرید سوغات است. این نمایشگاه ها هر ساله در فصل بهار و پایز برگزار می شوند و هنرمندان از تمام روستاهای جرقویه در آنها شرکت می کنند. در این نمایشگاه ها، علاوه بر فروش صنایع دستی و سوغات، کارگاه های آموزشی نیز برگزار می شود که گردشگران می توانند از نزدیک با فرایند تولید این هنرها آشنایی یابند.

جشنواره انگور جرقویه نیز هر ساله در فصل پایز برگزار می شود و گردشگران از سراسر کشور به این منطقه سفر می کنند تا از طعم انگور مرغوب جرقویه لذت یابند و از صنایع دستی و سوغات این شهرستان خرید کنند.

جرقویه با این همه تنوع در صنایع دستی، سوغات و غذاهای محلی، مقصدی بی نظیر برای گردشگرانی است که به دنبال تجربه ای اصیل و به یادماندنی هستند. از گیوه دوزی و قالی بافی گرفته تا شیرینی مالک و حلوا سوهانی، از آش ماست و گندم پلو تا نان کپ چی و کوفته جرقویه، هر سلیقه ای در این شهرستان چیزی برای خود می یابد. بازدید از کارگاه های صنایع دستی، شرکت در جشنواره ها و چشیدن غذاهای محلی، تجربه ای فراموش نشدنی برای هر گردشگری خواهد بود.