منتقد تئاتر:هنر را از سبد تربیت کودکان حذف نکنیم

به گزارش خبرنگار مهر، نمایش «آواز توکا» به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی مارال رحیمی، این روزها در تالار فرشچیان اصفهان روی صحنه رفته است؛ اثری که به گفته ماندانا شیروانیان، منتقد و پژوهشگر هنر، با بهره‌گیری از عناصر بصری، موسیقی، طراحی صحنه و روایت داستانی، تلاش می‌کند مخاطبان کودک و نوجوان را با دنیایی از تخیل، حرکت، امید و تلاش همراه کند.

شیروانیان در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این نمایش، با اشاره به اهمیت تئاتر در شکل‌گیری جهان فکری و زیستی نسل جدید، معتقد است آثار نمایشی ویژه کودکان و نوجوانان، در صورت برخورداری از ساختار هنری مناسب و محتوای متناسب با روحیه این گروه سنی، می‌توانند در کنار سرگرمی، زمینه‌ساز رشد ذهنی، تقویت خلاقیت و پرورش ارزش‌های انسانی باشند.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به کیفیت هنری آثار کودک و نوجوان، نمایش «آواز توکا» را از منظر طراحی صحنه، ترکیب‌بندی، انتخاب رنگ، نورپردازی، موسیقی و هماهنگی بازیگران مورد بررسی قرار داده و این عناصر را از عوامل مؤثر در شکل‌گیری ارتباط میان مخاطب و جهان داستان دانسته است.

هماهنگی عناصر بصری؛ عاملی برای تمرکز مخاطب بر روایت

این منتقد و پژوهشگر هنر با اشاره به طراحی صحنه نمایش «آواز توکا» اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته این اثر، استفاده از معماری صحیح در صحنه، انتخاب مناسب رنگ‌ها، اشیا و بافت‌ها و ایجاد هارمونی میان عناصر مختلف است؛ هماهنگی‌ای که یکپارچگی فضای نمایشی و ارتباط میان قصه و شخصیت‌ها را به مخاطب منتقل می‌کند.

به گفته شیروانیان، طراحی صحنه با جزئیات مناسب، ترکیب‌بندی درست فضا و هدایت خطوط دید به سمت بازیگر، زمینه‌ای فراهم کرده است تا تماشاگر بر کنش اصلی داستان متمرکز بماند و از مسیر روایت منحرف نشود.

وی افزود: استفاده هدفمند از دکور، نورپردازی و چیدمان بازیگران در ارتباط با فضای صحنه، به ایجاد جهانی نمایشی کمک می‌کند که مخاطب می‌تواند خود را در آن غوطه‌ور ببیند و با موقعیت‌ها و شخصیت‌های داستان ارتباط برقرار کند.

این منتقد با اشاره به اهمیت میزانسن در شکل‌گیری ساختار اجرایی نمایش، انتخاب موسیقی متناسب با ریتم و تمپو را از دیگر ویژگی‌های اثر برشمرد و تأکید کرد که هماهنگی میان حرکت، موسیقی و روایت، به جذابیت اجرا افزوده است.

شیروانیان همچنین با اشاره به حضور بازیگرانی از گروه‌های سنی مختلف در این نمایش، هماهنگی حرکات بدن، انعطاف‌پذیری و توجه به فرم اجرایی را از عواملی دانست که به خلق تصاویر تازه و تقویت کیفیت بصری اثر کمک کرده است.

موسیقی و ادبیات؛ پلی برای ارتباط عمیق‌تر با کودکان و نوجوانان

وی با اشاره به بهره‌گیری نمایش از شعر، موسیقی و عناصر ادبی گفت: استفاده از ابیات و موسیقی طنین‌انداز، در کنار روایت داستانی، به ایجاد ارتباط عاطفی عمیق‌تر میان مخاطب و اثر کمک می‌کند و می‌تواند زمینه همذات‌پنداری تماشاگر با شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستان را فراهم سازد.

به گفته این منتقد، پیوند نمایش با جهان ادبی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های داستانی، از جمله عواملی است که می‌تواند تخیل مخاطب را فعال کند و او را به مشارکت ذهنی در جریان روایت دعوت کند.

شیروانیان با اشاره به اقتباس نمایشی مرتبط با فضای ادبی «توکایی» استاد نیما یوشیج و نیز کتاب «آواز توکا» به نویسندگی اسدالله شعبانی، به اهمیت بهره‌گیری از ادبیات کودک در شکل‌گیری آثار نمایشی اشاره کرد.

وی افزود: طراحی انتزاعی و خلاقانه در نمایش، هنگامی که با فرم مناسب شخصیت‌ها و هماهنگی دکور همراه شود، می‌تواند موقعیت‌های داستانی را برای مخاطب ملموس‌تر کند و امکان تصویرسازی ذهنی را افزایش دهد.

این پژوهشگر هنر تأکید کرد که توجه به روحیه، ذهنیت و ویژگی‌های شناختی کودکان و نوجوانان در طراحی شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستانی اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا مخاطب این گروه سنی از طریق بازی، حرکت، تصویر و تجربه عاطفی، با مفاهیم و پیام‌های اثر ارتباط برقرار می‌کند.

وی همچنین نورپردازی را یکی از زبان‌های مهم بصری در تئاتر دانست و اظهار کرد: نورپردازی اصولی می‌تواند علاوه بر ایجاد فضا، در انتقال احساسات، برجسته‌سازی کنش‌ها و همراه کردن مخاطب با مسیر داستان نقش مؤثری ایفا کند.

تئاتر کودک و نوجوان در برابر چالش‌های جهان دیجیتال

شیروانیان با تأکید بر نقش تربیتی تئاتر کودک و نوجوان، معتقد است که آثار این حوزه باید ضمن برخورداری از جذابیت‌های هنری و سرگرم‌کننده، زمینه رشد فکری، تقویت خلاقیت و شکل‌گیری نگرش‌های مثبت را نیز فراهم کنند.

وی در این زمینه اظهار کرد: ساختار روایی تئاتر و روحیه بازی‌محور کودکان و نوجوانان از دیرباز با یکدیگر پیوند داشته‌اند و تحرک، جنب‌وجوش، هیجان و مشارکت ذهنی از نیازهایی است که یک اثر نمایشی می‌تواند به آن پاسخ دهد.

این منتقد و پژوهشگر هنر با اشاره به گسترش فناوری‌های نوین و حضور پررنگ رسانه‌های دیجیتال در زندگی نسل جدید، بر ضرورت افزایش تولید آثار نمایشی باکیفیت تأکید کرد.

وی با بیان اینکه فضای مجازی و رسانه‌های نوین، در کنار فرصت‌های آموزشی و ارتباطی، می‌توانند مخاطبان را در معرض محتوای نامناسب نیز قرار دهند، افزود: دسترسی گسترده به ابزارهای دیجیتال نباید به تضعیف خلاقیت، ذوق هنری، قدرت تفکر مستقل و توانایی تحلیل در کودکان و نوجوانان منجر شود.

شیروانیان همچنین درباره گسترش استفاده از هوش مصنوعی گفت: بهره‌گیری از فناوری‌های نوین باید به‌گونه‌ای باشد که زمینه پرورش استعدادها و تقویت توانایی‌های فکری را فراهم کند، نه اینکه جایگزین تجربه، تفکر، خلاقیت و تلاش فردی شود.

وی با تأکید بر ضرورت تولید و اجرای نمایشنامه‌هایی متناسب با نیازهای نسل امروز خاطرنشان کرد: تئاتر کودک و نوجوان زمانی می‌تواند در حوزه تعلیم و تربیت مؤثر باشد که پیام‌های اخلاقی و انسانی را با زبانی نرم، سنجیده و غیرمستقیم منتقل کند و از شیوه‌های شعاری و مستقیم فاصله بگیرد.

به گفته این منتقد، همذات‌پنداری کودکان و نوجوانان با شخصیت‌ها و رویدادهای نمایشی، فرصتی برای شناخت بهتر خود، تجربه موقعیت‌های گوناگون و درک پیامدهای انتخاب‌ها فراهم می‌کند؛ ظرفیتی که می‌تواند در کنار آموزش رسمی، به رشد اجتماعی و فکری آنان کمک کند.

شیروانیان با اشاره به اهمیت حمایت از گروه‌های نمایشی فعال در حوزه کودک و نوجوان، از پیشکسوتان تئاتر، آموزش و پرورش، مسئولان فرهنگی و خانواده‌ها خواست برای گسترش فعالیت این گروه‌ها همکاری بیشتری داشته باشند.

وی تأکید کرد: حمایت از نویسندگان، کارگردانان، تهیه‌کنندگان و سایر عوامل تولید آثار نمایشی، تنها به فراهم کردن امکان اجرای یک نمایش محدود نمی‌شود، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده فرهنگی و اجتماعی کودکان و نوجوانان به شمار می‌رود.

این پژوهشگر هنر همچنین از استاد غلامرضا چیتسازان به دلیل توجه به آموزش، کشف استعدادها و پیشرفت هنری کودکان و نوجوانان در اصفهان قدردانی کرد و نقش آموزشگاه‌های هنری را در شناسایی و پرورش ظرفیت‌های نسل جوان مهم دانست.

شیروانیان ابراز امیدواری کرد که کودکان و نوجوانان در مسیر تحصیل و فعالیت‌های هنری خود فرصت بیشتری برای شکوفایی استعدادهایشان داشته باشند و بتوانند در آینده، افزون بر درخشش در عرصه تئاتر و سینمای ایران، در توسعه و آبادانی کشور نیز نقش‌آفرینی کنند.

به اعتقاد این منتقد، نمایش‌هایی همچون «آواز توکا» زمانی می‌توانند به رسالت فرهنگی خود نزدیک‌تر شوند که در کنار کیفیت هنری، از حمایت مستمر خانواده‌ها، نهادهای آموزشی و مسئولان فرهنگی برخوردار باشند؛ حمایتی که می‌تواند امید، تلاش، خلاقیت و تفکر را در نسل آینده تقویت کند.