سبحانی:حکمرانی نیازمند پیوند اندیشه الهیاتی با واقعیت‌های میدان است
قم- استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت بازخوانی تجربه حکمرانی در جمهوری اسلامی گفت: تحقق الگوی مطلوب اداره جامعه در گرو پیوند مبانی الهیاتی و تجربه‌های میدانی است.
به گزارش خبرنگار مهر، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی در مراسم رونمایی از پوستر نخستین همایش ملی مسائل الهیاتی حکمرانی در ایران که بعدازظهر دوشنبه در سالن جلسات مرکز همایش‌های غدیر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برگزار شد، با تشریح ضرورت توجه به بنیان‌های فکری حکمرانی اظهار کرد: دستیابی به الگوی متناسب با مبانی اسلامی برای اداره جامعه، نیازمند نگاهی جامع است که در آن، مباحث نظری و فلسفی در کنار واقعیت‌های اجتماعی و تجربه‌های عملی مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: بررسی تجربه مدیریت و کارگزاری در جمهوری اسلامی طی چهار تا پنج دهه گذشته می‌تواند زمینه مناسبی برای شناخت ظرفیت‌ها، بررسی چالش‌ها و طراحی الگوهای کارآمدتر در حوزه حکمرانی فراهم کند، زیرا بخش مهمی از دانش مورد نیاز برای اداره جامعه از مواجهه مستقیم با مسائل و تحلیل تجربه‌های واقعی به دست می‌آید.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: تجربه حکمرانی در ایران با فراز و نشیب‌ها و مسائل متعددی همراه بوده است و بازخوانی دقیق این تجربه‌ها می‌تواند در شناخت بهتر مسائل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و دستیابی به راهکارهای متناسب با شرایط جامعه مؤثر باشد.
وی با اشاره به ضرورت پرهیز از نگاه سطحی به مفهوم حکمرانی بیان کرد: یکی از انگیزه‌های اصلی برگزاری همایش ملی مسائل الهیاتی حکمرانی در ایران، توجه به کاستی‌هایی است که در برخی رویکردهای رایج به این موضوع دیده می‌شود و گاهی حکمرانی صرفاً به مجموعه‌ای از روش‌ها و سازوکارهای اجرایی برای اداره جامعه تقلیل پیدا می‌کند.
سبحانی تأکید کرد: حکمرانی تنها به شیوه مدیریت نهادها و تنظیم روابط اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه مبانی عمیق‌تری در حوزه شناخت انسان، جامعه و جهان دارد که باید در تدوین الگوهای اداره جامعه مورد توجه قرار گیرند.
حکمرانی از مدیریت اجرایی فراتر می‌رود
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به شکل‌گیری مفهوم حکمرانی در ادبیات علمی جهان اظهار کرد: اصطلاح حکمرانی در دهه‌های گذشته به‌تدریج گسترش یافت و از دهه ۱۹۸۰ میلادی به‌صورت جدی وارد ادبیات دانشگاهی شد، به‌گونه‌ای که مطالعات گسترده‌ای درباره ابعاد و کارکردهای آن شکل گرفت.
وی افزود: گسترش این مفهوم با آشکار شدن محدودیت‌های الگوهای سنتی حکومت‌داری و شیوه‌های اداره جامعه در دوران مدرن ارتباط دارد، زیرا تجربه‌های مدیریتی نشان داد که اداره انسان و جامعه با تکیه بر ساختارهای رسمی دولت، به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی همه پیچیدگی‌های اجتماعی باشد.
سبحانی ادامه داد: در برداشت مدرن از حکومت، دولت نهادی تلقی می‌شد که می‌توانست با قرار دادن افراد و گروه‌ها در چارچوب‌های مدیریتی مشخص، مسیر حرکت جامعه را تنظیم کند، اما به‌تدریج روشن شد که مسائل انسانی و اجتماعی از پیچیدگی بیشتری برخوردارند و نمی‌توان آن‌ها را صرفاً با سازوکارهای محدود اداری مدیریت کرد.
وی تصریح کرد: همین دشواری‌ها موجب شد اندیشمندان به سمت فهم گسترده‌تری از اداره جامعه حرکت کنند و به جای تمرکز صرف بر دولت و ساختارهای رسمی، ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و روابط میان نهادها و افراد را نیز در مطالعات حکمرانی مورد توجه قرار دهند.
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی خاطرنشان کرد: مفهوم حکمرانی در طول چند دهه گذشته دچار تحول شده و از برداشت‌های صرفاً فنی و اجرایی فاصله گرفته است، به‌گونه‌ای که امروزه نقش مبانی فلسفی و الهیاتی در شکل‌دهی به نگرش انسان و جامعه و تعیین جهت‌گیری‌های مدیریتی بیش از گذشته مورد بحث قرار می‌گیرد.
مبانی الهیاتی باید در الگوی حکمرانی جایگاه داشته باشد
وی با بیان اینکه مکاتب فکری مختلف بر اساس مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی خود الگوهای متفاوتی برای اداره جامعه ارائه می‌کنند، گفت: هر دیدگاه درباره انسان و جهان می‌تواند به شکل‌گیری چارچوبی خاص برای حکمرانی منجر شود و به همین دلیل، بررسی مبانی فکری این الگوها برای شناخت تفاوت‌های آن‌ها اهمیت دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: در جامعه ایران نیز لازم است مسئله حکمرانی با عمق بیشتری بررسی شود، زیرا جامعه اسلامی از مبانی متفاوتی در شناخت انسان و نحوه اداره جامعه برخوردار است و انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی نیز مدعی ارائه نگرشی متفاوت به انسان و ابعاد وجودی او هستند.
سبحانی اظهار کرد: در بررسی‌های انجام‌شده درباره مطالعات حکمرانی و نحوه مواجهه سیاستمداران با این مفهوم، دو رویکرد عمده قابل مشاهده است که هر یک با وجود برخورداری از ظرفیت‌هایی، با محدودیت‌هایی نیز روبه‌رو هستند.
وی توضیح داد: گروه نخست بیشتر از میان کارگزاران و سیاستمداران هستند که حکمرانی را به‌عنوان یک فن، فرایند یا الگوی مدیریتی در نظر می‌گیرند و آن را عمدتاً در چارچوب مناسبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بررسی می‌کنند.
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی ادامه داد: گروه دوم تلاش می‌کنند از منظری ارزشی و مکتبی به حکمرانی نگاه کنند، اما گاهی تصور می‌شود که برای تحقق حکمرانی اسلامی، کافی است فقه حکومتی یا مجموعه‌ای از نظام‌های فقهی وارد ساختار اداره کشور شود، در حالی که حکمرانی مسئله‌ای گسترده‌تر است و بررسی آن به مباحث عمیق الهیاتی و فلسفی نیاز دارد.
وی تأکید کرد: اگر مبانی فکری و الهیاتی به‌درستی شناخته نشوند و جایگاه مشخصی در ساختار نظری حکمرانی پیدا نکنند، دستیابی به الگویی متناسب با مبانی اسلامی برای اداره جامعه با دشواری روبه‌رو خواهد شد.
نقد الگوهای غربی بدون شناخت مبانی آن‌ها کافی نیست
سبحانی با اشاره به ضرورت تدوین چارچوب نظری حکمرانی در نظام اسلامی گفت: حل مسائل مربوط به اداره دولت و ارائه الگوهای جدید برای مدیریت مؤسسات، بنگاه‌ها و نهادهای اجتماعی به بنیان‌گذاری نظری دقیق نیاز دارد و نمی‌توان این موضوع را صرفاً به اصلاح روش‌های اجرایی محدود کرد.
وی افزود: در نقد نظام دیوان‌سالاری غربی و رویکرد سکولار به اداره جامعه، باید به مبانی فکری و فلسفی شکل‌گیری این ساختارها نیز توجه شود، زیرا شیوه نگاه به انسان و جامعه در نحوه طراحی نظام‌های مدیریتی و تعیین اهداف آن‌ها تأثیرگذار است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد: یکی از مسائل اساسی در طراحی الگوی حکمرانی اسلامی، شناخت جایگاه الهیات در کنار سایر ابعاد نظری و اجرایی است و بدون توجه به این مؤلفه، نمی‌توان به چارچوبی جامع برای اداره جامعه دست یافت.
وی با اشاره به انتخاب تجربه جمهوری اسلامی به‌عنوان محور اصلی این همایش گفت: تجربه مدیریت و کارگزاری در جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته، مجموعه‌ای از تجربه‌های ارزشمند و در عین حال دشوار را در بر می‌گیرد که بررسی آن‌ها می‌تواند به شناخت بهتر مسائل و چالش‌های اداره کشور کمک کند.
سبحانی افزود: امروز بیش از گذشته نیاز است تجربه‌های میدانی حکمرانی در جمهوری اسلامی با رویکردی دقیق و نقادانه بررسی شوند تا امکان استفاده از دستاوردها و شناخت کاستی‌ها برای طراحی الگوهای متناسب با شرایط جامعه فراهم شود.
وی تأکید کرد: علوم و الگوهای مدیریتی تنها در محیط‌های دانشگاهی و کتابخانه‌ای شکل نمی‌گیرند، بلکه بخش مهمی از آن‌ها حاصل تحلیل واقعیت‌های اجتماعی و بازخوانی تجربه‌های عملی است، ازاین‌رو مطالعه تجربه‌های حکمرانی در ایران می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه دانش در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایجاد کند.
تحولات جهانی فرصتی برای عرضه اندیشه اسلامی فراهم می‌کند
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به تحولات جهان معاصر اظهار کرد: شرایط کنونی جهان از تغییرات مهم تاریخی حکایت دارد و این وضعیت، ضرورت نقش‌آفرینی اندیشه اسلامی در مباحث مربوط به انسان، جامعه و شیوه‌های اداره آن را افزایش داده است.
وی افزود: الگوهای حاکم بر نظام بین‌الملل با تحولات و پرسش‌های تازه‌ای مواجه شده‌اند و این شرایط می‌تواند فرصتی برای طرح دیدگاه‌های جدید درباره نسبت انسان، دین و حکمرانی فراهم کند.
سبحانی ادامه داد: این تحولات در کنار فرصت‌های موجود، مسئولیت‌هایی نیز ایجاد می‌کنند، زیرا اگر نظام اسلامی نتواند الگویی روشن و مبتنی بر ارزش‌ها و اصول اسلامی و انسانی برای اداره جامعه ارائه دهد، ممکن است در برابر جریان‌های گسترده تحولات فکری و اجتماعی معاصر با چالش‌های بیشتری مواجه شود.
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فرصت‌های موجود تصریح کرد: باید از ظرفیت شرایط کنونی جهان برای تبیین و عرضه دیدگاه‌های مبتنی بر اندیشه اسلامی در زمینه مدیریت انسان و جامعه استفاده کرد و در این مسیر، تدوین الگوی حکمرانی متناسب با مبانی فکری و ارزشی جامعه اسلامی اهمیت دارد.
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی خاطرنشان کرد: همایش ملی مسائل الهیاتی حکمرانی در ایران می‌تواند زمینه آغاز حرکتی علمی برای بررسی ابعاد مختلف این موضوع باشد و در کنار آن، فرصتی برای تأمل دوباره در تجربه‌های گذشته و آسیب‌شناسی شیوه‌های مدیریت در جمهوری اسلامی فراهم آورد.
محورهای همایش بر مسائل واقعی حکمرانی متمرکز است
سبحانی با اشاره به روند تدوین محورهای نخستین همایش ملی مسائل الهیاتی حکمرانی در ایران گفت: عناوین و موضوعات این رویداد حاصل یک سال بحث و بررسی و اندیشه‌ورزی جمعی از استادان و فضلای این حوزه است و تلاش شده است محورهایی انتخاب شوند که با مسائل واقعی و ملموس جامعه ارتباط داشته باشند.
وی افزود: موضوعات همایش صرفاً به مباحث انتزاعی محدود نیستند، بلکه چالش‌هایی را در بر می‌گیرند که مدیران و مجموعه‌های مختلف در داخل و خارج از کشور طی دهه‌های گذشته با آن‌ها مواجه بوده‌اند و حوزه‌هایی مانند اقتصاد، مدیریت سیاسی و مسائل فرهنگی را شامل می‌شوند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: بازسازی و بازخوانی الگوی حکمرانی در ایران نیازمند تلفیق دو رویکرد مکمل است، از یک سو باید مبانی کلان فلسفی و الهیاتی مورد توجه قرار گیرند و از سوی دیگر، مسائل جزئی، روزمره و میدانی جامعه به‌صورت دقیق بررسی شوند.
وی گفت: پیوند میان نگاه کلان و مبنایی با شناخت واقعیت‌های عینی جامعه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مطالعات حکمرانی در ایران بگشاید و زمینه طراحی الگوهایی را فراهم کند که هم از پشتوانه فکری برخوردار باشند و هم به مسائل واقعی جامعه پاسخ دهند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.