حفاظت ازمسجد جامع عتیق اصفهان درانتظار۷۰۰ میلیون تومان اعتبارمطالعاتی

به گزارش خبرنگار مهر، امیدعلی صادقی، صبح پنجشنبه ۲۲ مهرماه در نشست بررسی مشکلات پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان و مسجد سید که با حضور نمایندگان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در اتاق بازرگانی اصفهان برگزار شد، با اشاره به گستردگی مسائل حفاظتی این مجموعه اظهار کرد: مسجد جامع عتیق اصفهان مجموعه‌ای کم‌نظیر از تحولات معماری ایران در دوره‌های مختلف تاریخی است و حفاظت از آن باید با رعایت کاربری مذهبی بنا و بالاترین استانداردهای حفاظتی و فرهنگی انجام شود.

وی با بیان اینکه آثار معماری مسجد جامع عتیق از قرن دوم تا قرن چهاردهم هجری در این مجموعه قابل شناسایی است، افزود: این مسجد در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و در سال ۱۳۹۱ نیز در قالب پرونده میراث جهانی میدان امام اصفهان در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. ارزش این مجموعه تنها به یک دوره تاریخی محدود نیست، بلکه لایه‌های گوناگون معماری آن، سیر تحول معماری مسجد در ایران را به نمایش می‌گذارد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با تأکید بر ضرورت تأمین اعتبار برای حفاظت مستمر از این اثر تاریخی تصریح کرد: مأموریت پایگاه، حفاظت مستمر از بنا، مدیریت کاربری، ساماندهی فعالیت‌های پیرامونی و ارتقای کیفیت حضور در مجموعه است و برای تحقق این اهداف، باید مطالعات حفاظتی متناسب با وضعیت امروز مسجد به‌روزرسانی شود.

صادقی با اشاره به اقدامات حفاظتی انجام‌شده در مسجد جامع عتیق اظهار کرد: بهسازی کوچه پشتی مسجد و جلوگیری از ورود موتورسیکلت‌ها، ساماندهی ورودی و مسیر گردشگری، مرمت بخش‌هایی از مجموعه و به‌روزرسانی سامانه دوربین‌های نظارتی از جمله اقداماتی است که در دوره اخیر پیگیری شده است.

وی با اشاره به مرمت گنبد نظام‌الملک افزود: عملیات مرمت این گنبد در بخش‌هایی از داخل بنا انجام شده، اما هنوز حدود ۳۰ درصد از کار باقی مانده است. پس از گذشت چند سال، داربست‌های مورد استفاده در عملیات مرمت نیز در مرحله جمع‌آوری قرار گرفته‌اند، با این حال تکمیل اقدامات حفاظتی و رفع آسیب‌های باقی‌مانده همچنان ضرورت دارد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با هشدار نسبت به وضعیت برخی سنگ‌های تاریخی مجموعه بیان کرد: بخش قابل توجهی از سنگ‌های تاریخی مسجد، به‌ویژه در محدوده‌هایی که در معرض رطوبت قرار گرفته‌اند، دچار آسیب شده‌اند و در برخی قسمت‌ها حدود ۸۰ درصد سنگ‌ها با مشکلات مشابه مواجه‌اند. این سنگ‌ها باید به‌صورت اصولی شماره‌گذاری، برداشت و پس از انجام اقدامات حفاظتی لازم با استفاده از مصالح سازگار در جای خود نصب شوند.

وی ادامه داد: برای ترمیم این بخش‌ها، هماهنگی‌هایی با هدف تأمین ملات متناسب با ویژگی‌های مصالح تاریخی انجام شده است؛ زیرا هرگونه مداخله در این مجموعه باید بر پایه مطالعات فنی و با رعایت اصول حفاظت از اصالت بنا صورت گیرد.

صادقی با اشاره به یکی از مشکلات زیرساختی مسجد جامع عتیق اظهار کرد: نشت آب از یک لوله چهاراینچی در محدوده زیر مسجد، برای دست‌کم سه ماه ادامه داشته و بخش عمده آب در زیر این مجموعه جریان یافته است. پراکندگی مسیرهای انتقال آب و فاضلاب در محدوده مسجد موجب شد آب در بخش‌های مختلف پخش شود و خطر آسیب به بخش‌های تاریخی بنا افزایش یابد.

وی با اشاره به نگرانی‌های ایجادشده درباره پیامدهای این اتفاق افزود: چنین رخدادهایی ضرورت بررسی دقیق زیرساخت‌های تأسیساتی پیرامون و زیر مسجد و هماهنگی جدی دستگاه‌های مسئول برای پیشگیری از تکرار آسیب‌ها را نشان می‌دهد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان همچنین با اشاره به مسائل مرتبط با عبور خط دوم متروی اصفهان در محدوده تاریخی مسجد گفت: در این زمینه جلساتی برگزار شده و ادامه بررسی‌های تخصصی و پیگیری مطالعات مرتبط برای ارزیابی مخاطرات احتمالی و حفاظت از بنا ضروری است.

صادقی، تکمیل و به‌روزرسانی نقشه آسیب‌شناسی و آسیب‌نگاری مسجد، پایش ترک‌ها با ابزار دقیق و انجام مرمت‌های اضطراری را از مهم‌ترین نیازهای حفاظتی مجموعه برشمرد و اظهار کرد: اگرچه نقشه آسیب‌شناسی مسجد تهیه شده است، این مطالعات باید متناسب با شرایط کنونی بنا به‌روزرسانی شود و پایش ترک‌ها نیز از روش‌های سنتی به روش‌های دقیق‌تر و ابزارمحور ارتقا یابد.

وی افزود: تکمیل مرمت‌های باقی‌مانده، اصلاح و تعویض بندکشی‌های آسیب‌دیده، تکمیل روشنایی داخلی و نورپردازی و رسیدگی به وضعیت گنبد نظام‌الملک از دیگر اقداماتی است که باید در برنامه حفاظتی مسجد مورد توجه قرار گیرد.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان با تأکید بر اهمیت اقدامات پیشگیرانه خاطرنشان کرد: تأخیر در رسیدگی به بخش‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه قسمت‌هایی که در معرض بارندگی و نفوذ رطوبت قرار دارند، می‌تواند روند تخریب را تشدید کند؛ ازاین‌رو تعیین اولویت‌های مرمتی و تأمین اعتبار متناسب با میزان خطر ضرورت دارد.

صادقی با اشاره به ضرورت ساماندهی اشیای تاریخی و تجهیزات موجود در مجموعه اظهار کرد: مخزن و محل نگهداری آثار تاریخی، از جمله اشیای مرتبط با مدرسه مظفری، به ساماندهی اصولی نیاز دارد. در این محدوده حدود هشت تا ۱۰ شیء تاریخی با قدمتی در حدود ۳۰۰ تا ۸۰۰ سال وجود دارد که باید حفاظت، مستندسازی و نگهداری مناسبی برای آن‌ها در نظر گرفته شود.

وی افزود: حفاظت از این آثار ارزشمند، مستلزم فراهم کردن شرایط استاندارد نگهداری و تعیین تکلیف نحوه نمایش یا انتقال آن‌ها به فضای مناسب موزه‌ای است تا از خطر آسیب‌دیدگی و از بین رفتن بخشی از شواهد تاریخی مجموعه جلوگیری شود.

مدیر پایگاه جهانی مسجد جامع عتیق اصفهان همچنین با اشاره به برخی تجهیزات و عناصر نامتناسب با سیمای تاریخی مسجد گفت: ساماندهی تجهیزات صوتی، از جمله بلندگوهای نصب‌شده در مجموعه، و بهبود وضعیت پیشخوان‌ها و عناصر قابل مشاهده در فضای مسجد باید با توجه به هویت تاریخی و معماری این اثر انجام شود.

صادقی در پایان بر ضرورت تأمین اعتبار، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و پیگیری مستمر مصوبات تخصصی تأکید کرد و خواستار توجه جدی به نیازهای حفاظتی مسجد جامع عتیق اصفهان برای جلوگیری از گسترش آسیب‌ها و صیانت از ارزش‌های تاریخی و معماری این اثر جهانی شد.