یک هفته تمام آفتابی؛ نگاهی به برنامه‌های هفته ایران جان، مرکزی ایران

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، در هفته‌ موسوم به ایران جان، مرکزی ایران، ساعات زیادی از برنامه‌های شبکه‌های سراسری رادیو و تلویزیون به پخش برنامه‌هایی برای معرفی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های متنوع استان و همچنین آشنایی با مشاهیر نقاط مختلف استان مرکزی اختصاص یافت. همزمان به مناسبت هفته فرهنگی اراک برنامه‌های میدانی نیز در نقاطی از شهر اجرا شد. در این یادداشت فهرست‌وار به اقدامات قابل تحسین، اشتباهات و کارهای فراموش شده پرداخته شده است.

آفتاب تابان 

در سپهر رسانه‌ای موجود، تلویزیون فقط یکی از گزینه‌های انتخابی مردم در بین انواع رسانه‌های دیداری است. با این حال سهولت دسترسی به تلویزیون و رایگان بودن آن، باعث شده است تا مخاطبان زیادی داشته باشد. صداوسیمای استان موسوم به سیمای آفتاب، در مقایسه با استان‌هایی که پیش از این میزبان «ایران‌جان»بودند، کاری کارستان کرد و دوربین برنامه‌های شبکه‌های سراسری سیما به اغلب شهرهای استان برده شد. اجرای زنده برنامه‌های صبحگاهی و عصرگاهی برخی از شبکه‌ها در شهرهای استان، پخش مستقیم برنامه‌های ثریا، پایش، زمانه، ایران ما و... کاری بود که با این وسعت در استانهای قبلی دیده نشده بود.‌

جدا از نگرش سیاسی و تک‌صدایی حاکم بر رسانه ملی، تلاش ریاست مرکز صداوسیمای استان و همکاران او برای معرفی توانمندی‌های استان و پیشینه پرافتخارش، به یادگار خواهد ماند. ناگفته نماند که استاندار مرکزی نقش محوری و کلیدی در حمایت، هماهنگی و همراهی موثر دستگاه‌های اجرایی در این طرح داشته است.

عددی که کذب نبود

سازندگان برنامه «ثریا» به عنوان یک ناظر بیطرف بیرونی، به بازخوانی چالش آلودگی هوای اراک و شازند و نیز مشکل مسکن مهر هزاران خانوار، پرداختند. داده‌های آماری و مستند برنامه در خصوص روند کُند ساخت پروژه 8000 واحدی مسکن در اراک، واکنش زندیه وکیلی استاندار را باعث شد. استاندار افشای 800 مرگ سالانه ناشی از آلودگی هوا را تکذیب نکرد.

بهترین برنامه هنری میدانی

به صحنه آوردن نمایش قائم‌مقام در حیاط دبیرستان تاریخی صمصامیه بیات اراک بمدت 3 شب به کارگردانی اردشیر صالح‌پور و حضور هنرمندان کاظم هژیرآزاد، ایرج راد، آتش تقی‌پور، اصغر همت و... بار دیگر خاطرات دور اجرای گروه‌های حرفه‌ای دعوت شده به اراک در دهه‌های چهل و پنجاه را زنده کرد. استفاده هنرمندانه کارگردان از فضای بیرونی عمارت دبیرستان، ترکیبی از تئاتر خیابانی و صحنه‌ای را پدیدآورد.

بی سلیقگی

تخریب خانه حاجباشی در خیابان جنت اراک در بدترین زمان ممکن صورت گرفت. بدتر از آن در یک ویدیو دو مقام مسئول پس از تخریب مکان، در محل واقعه به اطلاع‌رسانی و توجیه کار پرداختند!

کار ناقص

در دو پوستری که حاوی عکس مشاهیر استان بود، غفلتا نام بزرگان پای عکس آنها نوشته نشده بود. طراح پوستر بدون توجه به تغییر نسل‌ها، بنا را بر آن گذاشته بود که نسل جوان و نوجوان، چهره‌های درون پوستر را می‌شناسند و نیازی به درج نام آنها نیست.

مستندهای کارمندی 

منتخبی از مستندهای سیمای آفتاب در پنج سال گذشته، یک به یک به نمایش درآمدند اما مستندهای ساخته شده توسط فیلمسازانی که کارمند صداوسیما نبودند، مورد توجه قرار نگرفت. در بین مستندهای پخش شده «بالهای تالاب» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی حامد پاکپور به گونه‌شناسی پرندگان تالاب میقان پرداخت. «بالهای تالاب» یکی از بهترین تولیدات سالهای اخیر سیمای مرکزی در حوزه مستند حیات وحش است که زاویه دیدی نو، تصویربرداری، تدوین و کارگردانی قابل تاملی دارد.

شخصیت‌هایی که دیده نشدند

در بین مشاهیر استان جای خالی، محمد بن حسن کرجی، دکتر محمد خزائلی، دکتر فتح‌الله مجتبایی‌ و خانواده قریب گرکانی در بسته‌‌های رسانه‌ای صداوسیما بویژه مستند، خالی بود.

کپی برابر اصل

مجموعه مستند «سیاحت‌نامه» به کارگردانی فیلمساز پرکار سیمای آفتاب محمد طالبی، با ساختاری مشابه مستند «ایرانگرد» به روایت و کارگردانی جواد قارایی پخش شد. سرعت عمل محمد طالبی به عنوان رکورددار تولید فیلم‌های مستند در استان، نشان از موضوعات متعدد و بکر در پهنه استان و شور و اشتیاق طالبی برای ساخت فیلم پشت فیلم دارد.

نقل قول اشتباهی

در مستند تلویزیونی «سراسر مهر» ساخته بهمن ورمزیار خدمات مرحوم فهمیه محبی انجدانی حامی مالی و مدیر پروژه دائره‌المعارف تشیع، به تصویر کشیده شده است. در دو نمای کوتاه خانم نوش‌آفرین انصاری دبیر شورای کتاب کودک، بی آنکه نامی از خانم انجدانی بیاورد، مطلبی را به زبان می‌آورد که به احتمال قوی او آن مطالب را در باره توران میرهادی گفته است. مشخص نیست که چرا کارگردان مستند، این سخنان تقطیع شده خانم انصاری را برای مستند خانم محبی مورد استفاده قرار داده است.

هیچ نسبت و رابطه‌ای در زمینه‌های کاری خانم انصاری و محبی وجود ندارد. فقط نام هر دو نفر به فرهنگنامه گره خورده است. فرهنگنامه کودک و نوجوان و دیگری فرهنگنامه تشیع و البته شادروانان محبی و میرهادی داغ جوان دیده‌‌بودند. امیدوارم سازنده اثر با ارائه مستندات این تردید را از بین ببرد.

کاری که شبکه نمایش نکرد

فیلم‌و‌سریال‌های سینمایی متعددی در باره شخصیت‌های استان مرکزی از جمله امام خمینی، قائم‌مقام پدر و پسر، امیرکبیر، دکتر محمدقریب‌ و مصطفی چمران تاکنون ساخته شده است. هفته استان مرکزی فرصت خوبی برای نمایش آن آثار در جدول پخش فیلم‌های سینمایی شبکه نمایش سیما بود. شبکه نمایش همچنین می‌توانست منتخبی از آثار سینماگران استان از جمله غلامرضا رمضانی، واروژ کریم مسیحی، پناه‌برخدا رضایی و یا فیلم‌هایی با حضور بازیگران شاخص استان را در جدول پخش قرار دهد. بازیگرانی مانند گلچهره سجادیه، بهزاد فراهانی، محمد صالح علا و...

شبکه مستند از یاد برد 

در باره چهره‌های برجسته استان مرکزی مستندهای زیادی تولید شده است که اغلب آنها در آرشیو تلویزیون موجود است. پرفسور حسابی، فتح‌الله مجتبایی، بدرالزمان قریب گرکانی، احمد عبادی، علی‌اکبر شهنازی، عباس سحاب، سعید کاظمی آشتیانی از این جمله هستند. بازپخش آثار مستند پرتره شخصیت‌های یادشده، قدم دیگری برای نکوداشت آنها در قاب سیما بود.

باقیات الصالحات

افتتاح مدرسه اوتیسم در اراک به همت نیکوکار اراکی حاج محمد مهدی همتی، یکی از زیباترین طرح‌هایی بود که درهفته استان به بهره‌برداری رسید.

هوش مصنوعی یار دوازدهم

محمدعلی یزدان پرست در باره 10 شخصیت استان از جمله، سردار پاکپور، پرفسور حسابی، کربلایی کاظم و میرزاتقی خان امیرکبیر با استفاده از هوش مصنوعی انیمیشن‌های کوتاهی را آماده نمایش کرد که تنوع بهتری را به برنامه‌های عموما عادی و قابل پیش‌بینی تلویزیون داده بود. تهیه ‌کننده این آثار صداوسیمای مرکزی است. یزدان پرست پیش از این مستند٫داستانی دو قسمتی «خاموشی و فراموشی» را در باره پیشینه تاریخی قوم سلحشور خلج و منطقه خلجستان تولید کرده بود. عنصر پژوهش در آثار تولید شده و در حال ساخت یزدان پرست برجسته است.

غرورانگیز، افتخارآفرین 

از جمله برنامه‌های شبکه‌های سراسری که در اراک بصورت زنده پخش شد، برنامه معارفی «زمانه» شبکه دوم سیما بود. در اولین برنامه، سید مبین حجازی روایت پیشرفت صنعت در استان مرکزی از گذشته تاکنون را به خوبی ارائه کرد. او گفت دستاوردهای صنایع سنگین اراک در غرب آسیا جایگاهی بی‌بدیل دارد و توانسته است تمام نیازهای لازم برای احداث واحد‌های نیروگاهی، پالایشگاهی، پتروشیمی، سیمان و دهها مجتمع‌ «بزرگ مقیاس» صنعتی را تامین کند. در شب دوم برنامه سید مجید کمالی نیز برخی از نام‌آوران استان را به خوبی معرفی کرد. 

کجاست هنرهای نمایشی 

تماشای مستندهای استان در طول هفته ایران جان، این حسرت را به دل نشاند که چرا تاکنون سرمایه‌گذاری برای تولید آثار سینمایی و سریالهای تلویزیونی به تناسب وقایع و رخدادهای استان صورت نگرفته است. نگاهی به کارنامه 30 ساله راه‌اندازی تلویزیون اراک نشانگر فقر محتوای نمایش حرفه‌ای و همچنین تداوم وضعیت پیشاحرفه‌ای در تئاتر و سینمای استان است. هنرهای نمایشی به اندازه هنرهای آئینی در استان شکوفایی نداشته و سی سال تربیت دانشجوی تئاتر در دانشگاه آزاد اراک هم نتوانست به رشد و بلوغ سینما٫ تئاتر در این دیار کمک کند.

پهنه استان مرکزی سرشار از قصه‌های پر رمز و راز، حکایت‌های تلخ و شیرین و داستان شورانگیز مردان و زنانی است که برای مخاطب امروزی حرف‌های زیادی برای گفتن دارند. کافی است که این ذخایر ادبی و تاریخی به روایت‌های دراماتیک تاریخی، ملودرام عاشقانه و اجتماعی ترجمان هنری شوند. سیر نزولی فعالیت در زمینه فیلمسازی طی سالیان اخیر، محدود شدن تئاتر به جشنواره‌های استانی، نبود سرمایه‌گذار، ضرورت حمایت و پشتیبانی صنایع بزرگ از تشکیل هسته‌های تئاتری با حضور مشاوران برجسته تئاتر کشور را جلوه‌گر می‌سازد. حمایت از گروه‌های نمایشی در میان مدت می‌تواند، موجبات شناسایی و معرفی بازیگران و کارگردانان با استعداد برای ورود به اجراهای صحنه‌ای همچنین ساخت فیلم و سریال در تراز حرفه‌ای شود.

ویدیوهای ترند شده

ترانه و سرودهای پخش شده در هفته مرکزی ایران، بیشتر از سنخ موسیقی ردیف دستگاهی بودند. در کنار موسیقی رسمی، جوان‌ها هفته فرهنگی اراک را فرصت مناسبی برای انتشار چند ویدیو موزیک در فضای مجازی دانستند. آثار اجرا شده با سبک رپ به دلیل تازگی و علاقه نسل جوان بیشتر دیده شدند. اجرای رپ در مراسم جان‌فدایان اراک، نقطه عطفی در این آیین بود. در مجموع فضای مجازی تجلی همراهی مردم در هفته فرهنگی اراک بود.

در یک جمع‌بندی طرح «ایران‌جان»از سوی صداوسیما نیازمند آن است که نمایندگان تشکل‌های مردمی و صنفی در اجرای آن به مشارکت دعوت شوند. حضور فعالان صنفی و مردم‌نهاد در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی

ضمن معرفی توانمندی‌ها به ترسیم دقیق موانع موجود در مسیر توسعه متوازن استان یاری می‌رساند. بی‌تردید در کنار مدیران و مسئولان استان، نمایندگان کارگران، فعالان محیط زیست، گردشگری و میراث فرهنگی می‌توانند مسائل بغرنج را تبیین کارشناسانه کنند و حسب مورد پیشنهادات خود را به اشتراک گذارند. 
پرواضح است برنامه‌هایی نظیر ایران‌جان، اگر با گشایش‌هایی در زندگی مردم و برداشتن بار سنگین تورم و گرانی از دوش آنها ادامه یابد، سبب دل‌خوشی عموم ملت و انسجام ملی خواهدشد.

یادداشت از: سعید رجبی فروتن