گذر از شهر هوشمند به حکمرانی دیجیتال
آیا هوش مصنوعی قرار است شهرها را کارآمدتر کند؟ پاسخ در ظاهر ساده است، اما سنجش آن به این سادگی نیست؛ چه کسی می‌تواند ثابت کند که این فناوری هزینه‌ها را کاهش داده و خدمات را عادلانه‌تر کرده است؟ اصفهان با تدوین سند جامع هوش مصنوعی و تکیه بر شرکت‌های دانش‌بنیان، در پی پاسخ به این پرسش است.
به گزارش خبرگزاری ایمنا، توسعه شهرنشینی معاصر و پیچیدگی روزافزون مسائل کلان‌شهرها، نظام‌های مدیریت شهری را ناگزیر به بازنگری بنیادین در الگوهای سنتی اداره شهر کرده است. در این میان، کلان‌شهر اصفهان به‌عنوان یکی از پیشران‌های توسعه فناورانه در کشور، گام‌های جدی و ساختاری را در مسیر پیاده‌سازی فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی برداشته است.
گذار از مدیریت کالبدی و اتکا به روش‌های دستی، به سمت تصمیم‌گیری‌های داده‌محور و الگوریتم‌پایه، دیگر یک انتخاب تشریفاتی نیست، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای صیانت از منابع رو به پایان شهری، بهینه‌سازی مصرف انرژی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان به‌شمار می‌رود.
با این همه، ورود فناوری‌های هوشمند به عرصه مدیریت شهری مستلزم ایجاد زیرساخت‌های متوازن، تغییر پارادایم از هزینه‌های سخت‌افزاری به سمت راهبردهای نرم و فراهم‌سازی بسترهای قانونی و اطلاعاتی است. تجربه زیسته کلان‌شهرها نشان می‌دهد که فناوری به‌خودی‌خود غایت نیست، بلکه ابزاری قدرتمند برای تحقق عدالت دیجیتال، شفافیت عملکردی و توزیع عادلانه خدمات در پهنه شهر است.
در این چارچوب، دسترسی همگانی به بسترهای ارتباطی نوین، بازطراحی خدمات الکترونیک متناسب با نیازهای گروه‌های گوناگون و حاکمیت داده‌های پاک و قابل اتکا، ارکان اصلی پایداری این تحول بنیادین را تشکیل می‌دهند.
امروز اصفهان در نقطه‌عطف مهمی از این مسیر قرار دارد؛ جایی که هم‌افزایی میان نهادهای اجرایی مدیریت شهری، اکوسیستم نوآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌تواند پنجره‌ای تازه برای حل معضلات مزمن نظیر ترافیک، آلودگی، مدیریت پسماند و مصرف بهینه آب و انرژی بگشاید. دستیابی به این چشم‌انداز، نیازمند ارزیابی دقیق فرایندها در تمام سطوح، از ورودی‌ها گرفته تا پیامدهای بلندمدت اجتماعی است تا اطمینان حاصل شود که فناوری در خدمت ارتقای سرمایه اجتماعی و عدالت توزیعی قرار می‌گیرد.
هوش مصنوعی؛ کلید عدالت دیجیتال و مدیریت بهینه در اصفهان
سعید فردانی، دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداری در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا اظهار می‌کند: سندی با عنوان «کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت شهری» از دو سال پیش با هدف ایجاد حرکتی هماهنگ و در به‌کارگیری این فناوری نوین در حوزه مدیریت شهری تدوین شد.
وی با بیان اینکه این سند ابتدا در سطح شهر و سپس در میز هوش مصنوعی استان با حضور کارشناسان و مدیران ذی‌ربط بررسی شد و به تصویب رسید، می‌افزاید: برنامه دارای دو محور اساسی شامل «مصادیق هوش مصنوعی در مدیریت شهری» و «پروژه‌های مرتبط با هر بخش» است.
دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداریج ادامه می‌دهد: حوزه‌هایی همچون دستیار هوشمند، سنجش از دور (Remote Sensing) و تحلیل متن و محتوا از طریق هوش مصنوعی در قالب هشت تا ۹ سرفصل تعریف و ذیل هر حوزه پروژه‌های اجرایی مشخص شد.
فردانی خاطرنشان می‌کند: پروژه‌های احصاشده بر پایه دو شاخص کلیدی «میزان اثرگذاری در مدیریت شهری» و «هزینه مورد نیاز» ارزیابی و اولویت‌بندی شدند تا به هدف اصلی یعنی کاهش اتلاف و هدرفت منابع شهری دست پیدا کنیم.
وی می‌افزاید: در پاسخ به امکان نقش‌آفرینی هوش مصنوعی در پروژه‌های عمرانی و توزیع بودجه مناطق پانزده‌گانه، پاسخ مثبت است، اما تحقق آن پیش‌فرضی اساسی دارد و نیازمند مشخص بودن اهداف، شاخص‌ها، محدوده‌ها و موضوعات اولویت‌بندی است، چرا که هر کجا قواعد و چارچوب‌ها با دقت و تمامیت تعیین شوند، هوش مصنوعی عملکردی بسیار منسجم و مسئولیت‌پذیر در فرایندها ارائه می‌دهد.
دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداری تصریح می‌کند: اگر مقصود از توزیع عادلانه، بعد مکانی و جغرافیایی باشد، هم‌اکنون نیز اقدامات مؤثری در شهرداری در حال اجرا است؛ به این صورت که پروژه‌ها و محدوده اثر آن‌ها مکان‌مند شده است و کمبودهای پهنه شهر شناسایی می‌شود.
فردانی می‌گوید: به‌عنوان نمونه، در صورت مکان‌مندی فضاهای ورزشی روباز و سرپوشیده با سطوح پوشش متفاوت، به‌روشنی مشخص خواهد شد کدام نقاط شهر از دسترسی محروم هستند و چه میزان جمعیت جوان در آن سکونت دارند؛ بدین ترتیب نیازسنجی کالبدی دقیقی شکل می‌گیرد، اما در حوزه فناوری‌های نوین، مفهوم عدالت با شاخص «عدالت دیجیتال» سنجیده می‌شود که فراتر از بعد مکانی، بر محور امکان‌پذیری و دسترسی همگانی تعریف می‌شود؛ از جمله فراهم‌سازی بسترهای اینترنت پرسرعت و ارائه خدمات الکترونیک متناسب با سطوح مختلف دانش و سواد کاربران.
وی ادامه می‌دهد: در همین راستا، بازطراحی اپلیکیشن «اصفهان من» بر پایه پژوهش تجربه شهروندان در دستور کار قرار گرفته است تا گروه‌های مختلف جمعیتی بر اساس سن، سواد و به‌ویژه محدودیت‌ها تفکیک شوند؛ نمونه بارز آن، مناسب‌سازی این بستر برای ناشنوایان است تا دسترسی عادلانه به خدمات برای عموم شهروندان فراهم شود.
دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداری با اشاره به سنجش میزان صرفه‌جویی ناشی از هوش مصنوعی، در «الگوی مرجع و پایه شهر هوشمند» که نخستین مدل بومی کشور در اصفهان است، خاطرنشان می‌کند: شاخص‌هایی در سطوح بهینه‌سازی عملیات شهری و بهره‌وری سازمانی در شهرداری تعریف شده است، دستیابی کامل به این ارقام منوط به پیاده‌سازی سازوکار ثبت هزینه‌ها بر پایه این رویکرد بوده و هنوز به‌طور کامل محاسبه نشده است.
فردانی تاکید می‌کند: در فرایند بودجه‌ریزی سالانه مصوب شده که تمامی پروژه‌های زیرساختی و سرویس‌ها ملزم به ارائه توجیهاتی در زمینه کاهش هزینه‌ها، ارتقای بهره‌وری یا بهینه‌سازی عملیات باشند؛ نظیر هوشمندسازی نگهداری و تعمیرات موتورهای آبیاری فضای سبز که باید کاهش نرخ استهلاک و هزینه‌های سالانه نگهداری را اثبات کند.
وی ادامه می‌دهد: این رویکرد به‌تدریج در بدنه مدیریت شهری نهادینه می‌شود؛ هرچند در بعد تخصصی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها نقشی کلیدی دارد و با وجود شتاب جهانی در توسعه زیرساخت، هزینه‌های فزاینده داخلی این بخش را تحت تأثیر قرار داده است، در حال حاضر شاخص مشخص ما «بهره‌وری سازمانی» است؛ همان‌گونه که با هوشمندسازی و یکپارچه‌سازی نظارت تصویری ساختمان‌ها و همکاری حوزه حراست، تعدیل و کاهش نیاز به نیروی نگهبان محقق شد.
دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداری می‌گوید: سرمایه‌گذاری در سامانه هوش مصنوعی تنها در شرایطی توجیه اقتصادی خواهد داشت که حرکت به سمت شهر هوشمند نه تنها یک پوسته اجرایی در مختصات فنی سازمان فاوا، بلکه یک راهبرد جامع برای دگرگونی بنیادین در تمام ساختارها و مراکز هزینه شهرداری باشد؛ مدیریت شهر و ترافیک باید با شیفت پارادایم از «هزینه‌های سخت» به سوی «هزینه‌کردهای نرم» حرکت کند تا ارزش اقتصادی واقعی ایجاد شود.
فردانی با اشاره به انتشار عمومی نتایج مالی و شفافیت عملکردی پروژه‌ها می‌افزاید: چارچوب ارزیابی در قالب الگوی بومی شهر هوشمند تدوین شده و بر رصد پروژه‌ها در امتداد نتایج متمرکز است؛ در این فرایند دو شاخص نهایی «کیفیت خدمات شهری، زندگی» و «تجربه دیجیتال شهروندان» در سطح اثرات و پیامدها قرار دارند که سنجش آن‌ها مسیری زمان‌بر است.
وی تاکید می‌کند: شهرداری اصفهان ارزیابی‌ها را در سه سطح نخست شامل «ورودی‌ها»، «کنش‌ها» و «خروجی‌ها» به داده‌ها و اعداد مشخص رسانده است، اما سنجش در دو سطح «نتایج» و «پیامدها» همچنان تکمیل نشده است.
دستیار ویژه شهردار اصفهان در امور هوشمندسازی و مدیرعامل سازمان فاوا شهرداری تصریح می‌کند: این موضوع دستور کار چهل‌وسومین نشست کمیسیون فاوا و شهر هوشمند در اراک طی هفته آینده است؛ با نهایی‌سازی شاخص‌های این دو سطح، همان‌طور که ۳۱ مرکز استان سنجش سه سطح نخست را عملیاتی کردند، سنجش نتایج و اثرات نیز به‌صورت منسجم و یکپارچه در سطح شهرداری اصفهان و سایر شهرها محقق خواهد شد.
نبود داده‌های قابل اتکا؛ مانع اصلی دانش‌بنیان‌های هوش مصنوعی
فرید نجات‌بخش آزادانی، رئیس انجمن شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور استان اصفهان به خبرنگار ایمنا می‌گوید: هوش مصنوعی یک ابزار فناورانه است که نظیر هر فناوری دیگری می‌تواند قابل اتکا باشد با این شرط که در هر حوزه ای که قراراست استفاده شود باید مراحل ایده،نمونه آزمایشگاهی(شبیه‌سازی)، پایلوت و عملیاتی را به ترتیب طی کند تا بتواند برای حل مسائل به ما کمک کند.
وی می‌افزاید: به نظر می‌رسد فصل مشترک همه مسائل ذکرشده بهره‌وری انرژی است و اگر بتوانیم با استفاده صحیح از این فناوری مصرف انرژی فعالیت‌های خود را بهینه کنیم ،می‌توانیم انتظار بهینه شدن حوزه‌هایی همچون مدیریت ترافیک، مصرف انرژی و آب، مدیریت پسماند و نگهداری زیرساخت‌های شهری را داشته باشیم.
رئیس انجمن شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور استان اصفهان تصریح می‌کند: شرکت‌های متعدد وبسیارخوبی در حوزه هوش مصنوعی داریم، در حوزه‌های ترافیک، کنترل ناوگان، نقشه‌های شهری، آتش‌نشانی و سایر خدمات شهری ظرفیت‌های بسیار زیادی در شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور وجود دارد، اما مهم‌ترین معضل این شرکت‌ها دسترسی نداشتن به داده‌ها و اطلاعات قابل اتکاست که لازمه کارآمدی سیستم‌های متکی بر هوش مصنوعی است.
نجات‌بخش با بیان اینکه پیش‌بینی کمترین انتظاری است که از هوش مصنوعی داریم، خاطرنشان می‌کند: هوش مصنوعی می‌تواند تا مراحل تصمیم‌سازی و در بعضی موارد، تصمیم‌گیری نیز به ما کمک کند،اما به شرط داشتن داده و اطلاعات تمیز قابل اتکا، الگوریتم صحیح، سخت‌افزار متناسب و پیاده‌سازی مرحله به مرحله می‌توانیم از حداکثر ظرفیت این ابزار فناورانه استفاده کنیم.
وی با اشاره به نمونه‌های موفق تصریح می‌کند: سیستم‌های پیش‌بینی مصرف آب چاه‌های کشاورزی که در حال حاضر موجب حذف کنتورهای آب بر سر چاه‌های کشاورزی شده، همچنین داشبورد مدیریت مصرف برق کشور توسط یکی دیگر از شرکت‌های هوش مصنوعی استان در حال انجام است، در تمام این حوزه‌ها کاهش هزینه‌های سربار، صرفه‌جویی در وقت و کاهش تعداد نیروی انسانی و افزایش دقت انجام کارها از شاخص‌های قابل ارزیابی است.
به گزارش ایمنا، هوش مصنوعی فراتر از یک ابزار فنی، کلید تحول ساختاری در حکمرانی شهری است؛ تحولی که با عبور از داده‌های ناقص و تمرکز بر شفافیت، بهره‌وری و عدالت دیجیتال، اصفهان را به سوی آینده‌ای پایدار و هوشمند رهنمون می‌شود.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.