هوش مصنوعی؛ فناوری تعیین‌کننده در آینده قدرت

به گزارش پايگاه خبری تحليلی قم فردا هوش مصنوعی در سال‌های اخیر از مرحله یک فناوری تخصصی و دانشگاهی عبور کرده و به بخش مهمی از زندگی روزمره و ساختارهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. سامانه‌های هوشمند اکنون در تشخیص بیماری‌ها، تحلیل داده‌های اقتصادی، مدیریت مصرف انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی، تولید صنعتی، آموزش، خدمات بانکی و بسیاری از فعالیت‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اهمیت این فناوری به اندازه‌ای است که رقابت کشورهای بزرگ جهان دیگر تنها بر سر منابع طبیعی و ظرفیت‌های سنتی قدرت نیست، بلکه دسترسی به داده، تراشه، زیرساخت محاسباتی، الگوریتم و مدل‌های هوش مصنوعی نیز به یکی از شاخص‌های قدرت ملی تبدیل شده است.

رهبر شهید انقلاب؛ هوش مصنوعی را فناوری آینده می‌دانست

رهبر شهید انقلاب در سال‌های گذشته بارها درباره اهمیت هوش مصنوعی هشدار داده و بر ضرورت حرکت جدی کشور در این عرصه تأکید کرده بودند. ایشان در دیدار با نخبگان و استعدادهای برتر علمی در آبان ۱۴۰۰، بر ضرورت قرار گرفتن ایران در جمع ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی تأکید کردند. 


یکی از مهم‌ترین نکات مطرح شده از سوی ایشان، تفاوت میان «استفاده از هوش مصنوعی» و «تسلط بر فناوری هوش مصنوعی» بود. رهبر شهید انقلاب در دیدار هیأت دولت چهاردهم در شهریور ۱۴۰۳ با اشاره به سرعت شگفت‌انگیز پیشرفت این فناوری تأکید کردند که «بهره‌بردار بودن امتیاز نیست» و کشور باید به لایه‌های عمیق و زیرساختی هوش مصنوعی دست پیدا کند. 

این نگاه یک پیام روشن برای سیاست‌گذاران، دانشگاه‌ها و فعالان اقتصادی دارد؛ اینکه آینده متعلق به کشورهایی نیست که صرفاً از ابزارهای آماده هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، بلکه کشورهایی موفق خواهند بود که توان طراحی، توسعه، آموزش و مدیریت مدل‌های هوشمند را در اختیار داشته باشند.

از این منظر، توسعه هوش مصنوعی در ایران باید از مصرف محصولات خارجی فراتر رود و به سمت تولید مدل‌های بومی، توسعه زیرساخت‌های پردازشی، تربیت نیروی انسانی متخصص، تأمین داده‌های باکیفیت و شکل‌دهی به یک زیست‌بوم قدرتمند فناوری حرکت کند.

کارشناس: هوش مصنوعی می‌تواند موتور تحول اقتصادی ایران باشد

محمدرضا قاسمی کارشناس حوزه هوش مصنوعی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ما اظهار داشت: هوش مصنوعی را نباید صرفاً یک فناوری جدید در کنار ده‌ها فناوری دیگر دانست، بلکه این فناوری می‌تواند به عنوان یک فناوری عمومی و تحول‌آفرین، بسیاری از بخش‌های اقتصاد و جامعه را دگرگون کند.

وی افزود: مهم‌ترین مزیت هوش مصنوعی برای کشورهایی مانند ایران، افزایش بهره‌وری است؛ به این معنا که با استفاده صحیح از ابزارهای هوشمند می‌توان با منابع کمتر، محصول و خدمات بیشتری تولید کرد و کیفیت تصمیم‌گیری را ارتقا داد.

این کارشناس ادامه داد: در بخش صنعت، هوش مصنوعی می‌تواند به پیش‌بینی خرابی تجهیزات، کاهش مصرف انرژی، افزایش کیفیت محصولات و مدیریت زنجیره تأمین کمک کند. در حوزه پزشکی نیز تحلیل تصاویر پزشکی، تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و کمک به پزشکان در تصمیم‌گیری از ظرفیت‌های مهم این فناوری است.


وی با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در آموزش گفت: آموزش شخصی‌سازی‌شده یکی از مهم‌ترین فرصت‌هاست؛ زیرا سامانه‌های هوشمند می‌توانند سطح علمی هر دانش‌آموز را بررسی کرده و محتوای آموزشی متناسب با نیاز او ارائه دهند.

قاسمی تأکید کرد: ایران از نظر نیروی انسانی تحصیلکرده و ظرفیت دانشگاهی، زمینه مناسبی برای توسعه هوش مصنوعی دارد، اما این ظرفیت زمانی به قدرت اقتصادی تبدیل می‌شود که ارتباط میان دانشگاه، صنعت، دولت و شرکت‌های دانش‌بنیان تقویت شود.

وی تصریح کرد: مهم‌ترین مسئله این است که توسعه هوش مصنوعی باید یک برنامه ملی و بلندمدت داشته باشد. سرمایه‌گذاری پراکنده، نبود داده‌های استاندارد، محدودیت زیرساخت‌های پردازشی و مهاجرت نیروی انسانی متخصص می‌تواند سرعت پیشرفت کشور را کاهش دهد.

ضرورت سرمایه‌گذاری و تربیت نیروی انسانی

یکی از پایه‌های اصلی توسعه هوش مصنوعی، نیروی انسانی است. بدون متخصصانی در حوزه‌های علوم رایانه، ریاضیات، مهندسی، علوم شناختی، داده و حتی علوم انسانی، امکان شکل‌گیری یک زیست‌بوم پایدار هوش مصنوعی وجود ندارد.
در همین زمینه، گزارش‌های کارشناسی نیز بر اهمیت نیروی انسانی، سرمایه‌گذاری، زیرساخت، زیست‌بوم نوآوری و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف تأکید دارند. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی، توسعه لایه‌های بنیادین هوش مصنوعی و گسترش کاربردهای آن در بخش‌های مختلف کشور را دو سطح اصلی توسعه این فناوری دانسته است. 

از سوی دیگر، آموزش عمومی استفاده صحیح از هوش مصنوعی نیز اهمیت فراوانی دارد. دانش‌آموزان، دانشجویان، کارکنان دستگاه‌های اجرایی، فعالان اقتصادی و حتی مدیران باید با فرصت‌ها و محدودیت‌های این فناوری آشنا شوند. استفاده نادرست از هوش مصنوعی می‌تواند به انتشار اطلاعات غلط، نقض حریم خصوصی و وابستگی فناورانه منجر شود.

هوش مصنوعی؛ فرصت یا تهدید؟

هوش مصنوعی مانند هر فناوری قدرتمند دیگری هم فرصت است و هم تهدید. اگر کشورها بتوانند آن را به شکل صحیح مدیریت کنند، می‌تواند موجب افزایش بهره‌وری، ایجاد مشاغل جدید، کاهش هزینه‌ها و ارتقای کیفیت خدمات شود؛ اما در صورت غفلت، فاصله فناوری میان کشورها افزایش خواهد یافت.

از نگاه رهبر شهید انقلاب نیز مسئله اصلی صرفاً استفاده از هوش مصنوعی نبود، بلکه «تسلط بر لایه‌های عمیق» این فناوری و برخورداری از زیرساخت‌های آن اهمیت داشت. ایشان حتی درباره احتمال شکل‌گیری سازوکارهای بین‌المللی محدودکننده در آینده هشدار داده بودند و بر ضرورت دستیابی کشور به فناوری‌های زیرساختی تأکید کردند. 


در چنین شرایطی، ایران باید از یک سو بر توسعه علمی و فناوری بومی تمرکز کند و از سوی دیگر زمینه استفاده گسترده بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی از هوش مصنوعی را فراهم سازد.

در نهایت، اهمیت هوش مصنوعی برای ایران تنها به افزایش سرعت و کیفیت فعالیت‌های اقتصادی محدود نمی‌شود، بلکه این فناوری می‌تواند بر استقلال فناورانه، قدرت ملی، امنیت، آموزش، سلامت و جایگاه کشور در نظم آینده جهان تأثیرگذار باشد.

بر همین اساس، تأکید رهبر شهید انقلاب بر حضور ایران در جمع کشورهای برتر هوش مصنوعی را می‌توان فراتر از یک هدف علمی، یک نگاه راهبردی به آینده کشور دانست؛ آینده‌ای که در آن میزان برخورداری از دانش، داده، زیرساخت و نیروی انسانی هوشمند، بخش مهمی از قدرت و ثروت ملی را تعیین خواهد کرد.

انتهای خبر/110