پشت پرده نامه محرمانه ونس به تهران

فرارو- فرناز فصیحی، خبرنگار بخش خاورمیانه روزنامه نیویورک تایمز.

به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، جی دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در نامه‌ای به یک مقام ارشد ایرانی، خواستار آغاز فوری مذاکرات جامع از جمله درباره برنامه هسته‌ای ایران شده است. این ابتکار در شرایطی مطرح می‌شود که واشنگتن هم‌زمان گزینه ازسرگیری حملات نظامی را بررسی می‌کند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با ارسال نامه‌ای به یکی از مقام‌های ارشد سیاسی و نظامی ایران، پیشنهاد کرده است مذاکرات جامع صلح میان دو کشور از سر گرفته شود. به گزارش نیویورک‌تایمز، این خبر را یک مقام ارشد آمریکایی و یک مقام ایرانی آگاه از محتوای مکاتبه تأیید کرده‌اند. بر اساس این گزارش، ونس نامه خود را هفته گذشته از طریق میانجی‌های قطری فرستاد و این نامه روز یکشنبه به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و فرمانده پیشین سپاه پاسداران تحویل داده شد. ونس در این نامه پیشنهاد کرده است مقام‌های دو کشور در آینده‌ای نزدیک دیدار کنند و تأکید کرده که شخصاً ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده خواهد گرفت.

به گفته مقام ایرانی، رهبران ایران از این پیشنهاد استقبال اولیه کرده‌اند؛ زیرا بسیاری از آنان ونس را چهره‌ای بانفوذ می‌دانند که می‌تواند به پایان درگیری‌ها کمک کند. انتظار می‌رفت رضایی تا روز پنجشنبه پاسخ رسمی تهران را ارائه کند. مقام آمریکایی گفته است دونالد ترامپ پیش از ارسال نامه، آن را مطالعه و تأیید کرده بود. دفتر معاون رئیس‌جمهور از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده است.

دیپلماسی در سایه تهدید حمله نظامی

این ابتکار در مقطعی حساس مطرح شده است. ترامپ در حال بررسی احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران است؛ حملاتی که ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سه‌شنبه آینده آمریکا انجام شوند. ارتش آمریکا فهرست گسترده‌تری از اهداف احتمالی را آماده کرده که زیرساخت‌های انرژی و دیگر مراکز حیاتی اقتصاد ایران را نیز شامل می‌شود.

تهران هشدار داده است که در صورت حمله با شدت پاسخ خواهد داد و زیرساخت‌ها و کابل‌های زیردریایی منطقه را هدف قرار خواهد داد. مقام‌های آمریکایی نیز هفته گذشته مدعی شدند ایران در مراحل پیشرفته برنامه‌ریزی برای حمله به آمریکایی‌ها در خاورمیانه و مناطق دیگر قرار دارد. با وجود این تهدیدها، نامه ونس بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات از طریق مذاکرات مستقیم تأکید می‌کند. به گفته دو مقام آگاه، ونس تصریح کرده است که موضوع هسته‌ای باید از همان ابتدای مذاکرات روی میز باشد و حل‌وفصل آن برای دستیابی به توافق ضروری است. این نامه زمان یا مکان مشخصی برای مذاکرات تعیین نکرده، اما به گفته مقام‌های آمریکایی و ایرانی، گفت‌وگوهای مستقیم ممکن است از هفته آینده در قطر یا ترکیه آغاز شود. اگر تهران پیشنهاد ونس را بپذیرد، مذاکرات از نظر رسمی بدون پیش‌شرط آغاز خواهد شد.

طرح هفت‌روزه ایران و نقش میانجی‌ها

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت: «نیروهای مسلح شجاع ما کاملاً آماده دفاع از میهن هستند، اما ایران همچنان به دیپلماسی فرصت موفقیت می‌دهد.» او تاکید کرد تهران برای بررسی پیشنهادهایی که اجرای «طرح هفت‌روزه» ایران را حتی در کمتر از یک هفته ممکن کند، ارتباط نزدیک و مستمری با میانجی‌ها دارد.

این طرح که آمریکا آن را رد کرده، مجموعه‌ای از اقدامات مورد مطالبه تهران یعنی رفع محاصره دریایی تنگه هرمز و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را شامل می شود. مقام‌های ایرانی گفته‌اند پس از انجام این اقدامات، ایران تنگه را بازگشایی خواهد کرد و مذاکرات را بلافاصله آغاز می‌کند.

فشار اقتصادی و محاسبات سیاسی واشنگتن

تلاش ونس برای آغاز مذاکرات، جدیدترین اقدام دولت آمریکا برای پایان دادن به جنگی است که اقتصاد جهانی را مختل کرده، حزب جمهوری‌خواه را دچار اختلاف ساخته و ممکن است به پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات هفته آینده کمک کند. نظرسنجی اخیر نیویورک‌تایمز و دانشگاه سینا نشان می‌دهد ۶۵ درصد رأی‌دهندگان از نحوه مدیریت جنگ ایران توسط ترامپ ناراضی هستند.

ترامپ پیش‌تر نیز ونس را مأمور هدایت مذاکرات کرده بود. ونس که بنا بر گزارش‌ها در محافل خصوصی با ورود آمریکا به جنگ با ایران مخالفت کرده بود، در ماه آوریل به پاکستان سفر کرد و در مذاکراتی طولانی با مقام‌های ایرانی شرکت داشت؛ مذاکراتی که بدون دستیابی به نتیجه پایان یافت.

در هفته‌های اخیر، مقام‌های ارشد قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز برای رایزنی درباره کاهش تنش به ایران سفر کرده‌اند. دو مقام ایرانی گفته‌اند میانجی‌ها در این دیدارها نسبت به احتمال سقوط منطقه در آشوب و ویرانی در صورت ازسرگیری جنگ هشدار داده‌اند و از تهران خواسته‌اند برای جلوگیری از درگیری تازه، در پرونده هسته‌ای انعطاف نشان دهد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا نامه ونس می‌تواند به آغاز دور تازه‌ای از مذاکرات منجر شود یا تهدیدهای نظامی و اختلاف بر سر شروط اولیه، بار دیگر مسیر دیپلماسی را مسدود خواهد کرد.