جی‌دی ونس؛ مأمور خروج ترامپ از جنگ با ایران؟

عصر ایران ؛ علی خیرآبادی - جنگ با ایران برای دونالد ترامپ به مسئله‌ای پرهزینه تبدیل شده است؛ هم در میدان نبرد و هم در سیاست داخلی آمریکا. حالا در میانه تهدیدهای نظامی و پیامدهای انتخاباتی جنگ، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا که پیش‌تر از مخالفان حمله نظامی به ایران بود، مأموریت تازه‌ای پیدا کرده است: زنده نگه داشتن مسیر مذاکره و پیدا کردن راهی برای پایان دادن به بحران.

جی‌دی ونس؛ مأمور دیپلماسی ترامپ در پرونده ایران؟

گزارش تازه آکسیوس از تحرکات دیپلماتیک دولت دونالد ترامپ نشان می‌دهد جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در هفته‌های اخیر نقش پررنگ‌تری در تلاش‌ها برای کاهش تنش با ایران پیدا کرده است؛ نقشی که می‌تواند نشانه‌ای از تمایل کاخ سفید به یافتن راهی برای خروج از بحران باشد. به نوشته آکسیوس، ونس در دو هفته گذشته به‌طور مستقیم در مذاکرات غیرمستقیم برای دستیابی به آتش‌بس جدید و ازسرگیری گفت‌وگوهای هسته‌ای مشارکت داشته است.

این تحرکات در شرایطی انجام می‌شود که جنگ با ایران برای دولت ترامپ هزینه‌های سیاسی و اقتصادی به همراه داشته و نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای نیز فشار بر جمهوری‌خواهان را افزایش داده است. ونس چهارشنبه گذشته در اظهاراتی، جنگ را یکی از دلایل اصلی مجازات جمهوری‌خواهان از سوی رأی‌دهندگان دانست. چنین موضعی نشان می‌دهد نگرانی از پیامدهای داخلی ادامه درگیری، به یکی از ملاحظات مهم دولت آمریکا تبدیل شده است.

ونس چگونه وارد مسیر مذاکره شد؟

ونس در هفته‌های گذشته تقریباً به‌صورت روزانه با محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و دیگر میانجی‌ها در تماس بوده است. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در این تلاش‌ها مشارکت داشته‌اند.

نقش ونس در پرونده ایران البته به هفته‌های اخیر محدود نمی‌شود. او پیش از آغاز جنگ نیز از مخالفان حمله نظامی و طرفدار پیگیری مسیر دیپلماتیک بود. همچنین ریاست هیئت آمریکایی در مذاکرات اسلام‌آباد در ماه آوریل را بر عهده داشت و در گفت‌وگوهای بعدی میان تهران و واشنگتن نیز نقش‌آفرینی کرد.

آکسیوس همچنین از ارسال نامه‌ای از سوی ونس به محسن رضایی، با هدف پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات مستقیم، خبر داده است. به نوشته این رسانه، مقام‌های ایرانی این نامه را عاملی برای ایجاد فضای مثبت در مسیر دیپلماسی ارزیابی کرده‌اند. با این حال، هنوز جزئیات رسمی و مستقلی درباره محتوای نامه و پاسخ احتمالی تهران منتشر نشده است.

قطر و پاکستان؛ کانال‌های ارتباطی تهران و واشنگتن

در شرایطی که روابط مستقیم تهران و واشنگتن با موانع جدی روبه‌روست، قطر و پاکستان بار دیگر به کانال‌های مهم ارتباطی میان دو طرف تبدیل شده‌اند. تماس‌های ونس با مقام‌های این دو کشور نشان می‌دهد واشنگتن برای زنده نگه داشتن مسیر مذاکره، از ظرفیت میانجی‌ها استفاده می‌کند.

به روایت آکسیوس، در جریان این تلاش‌ها حتی موضوع برگزاری یک نشست فنی در سطح کارشناسان ایران و آمریکا در روزهای آینده مطرح شده بود؛ نشستی که می‌توانست زمینه را برای ورود دوباره دو طرف به مذاکرات رسمی فراهم کند، اما تاکنون برگزار نشده است.

نخست‌وزیر قطر نیز جمعه اعلام کرد تلاش‌ها برای مهار تنش و کاهش درگیری‌ها ادامه دارد. او تأکید کرد که مذاکرات پس از انتخابات آمریکا نیز متوقف نشده، هرچند فعالیت‌ها در این مسیر کاهش یافته است. ترامپ هم در گفت‌وگو با امیر قطر درباره میانجی‌گری دوحه صحبت کرده و طرف قطری خواستار ادامه گفت‌وگوها، جلوگیری از تشدید تنش و حفظ امنیت کشتیرانی و عرضه انرژی شده است.

دیپلماسی در کنار تهدید نظامی

با وجود این تحرکات، نشانه‌های کاهش تنش هنوز چندان روشن نیست. آکسیوس گزارش داده که ارتش آمریکا همچنان برای انجام حملات سریع در صورت تغییر تصمیم ترامپ آماده است. از سوی دیگر، آمریکا روز جمعه به یک پرتابگر موشک ضدهوایی در جزیره قشم حمله کرد؛ اقدامی که به گفته ترامپ پس از شلیک موشک به سوی یک جنگنده آمریکایی انجام شده است.

این هم‌زمانی دیپلماسی و اقدام نظامی، یکی از ویژگی‌های سیاست ترامپ در قبال ایران است. کاخ سفید از یک سو می‌خواهد مسیر مذاکره را باز نگه دارد و از سوی دیگر با حفظ تهدید نظامی، تلاش می‌کند موقعیت خود را در هرگونه توافق احتمالی تقویت کند. به بیان دیگر، مذاکره در سیاست آمریکا لزوماً به معنای کنار گذاشتن فشار نظامی نیست.

آیا ونس می‌تواند مسیر جنگ را تغییر دهد؟

افزایش نقش ونس در پرونده ایران را می‌توان نشانه‌ای از جدی‌تر شدن تلاش‌های دیپلماتیک در دولت ترامپ دانست؛ به‌ویژه آنکه او از ابتدا نسبت به پیامدهای جنگ نگاه محتاطانه‌تری داشته است. با این حال، نباید نقش او را با اختیار تصمیم‌گیری نهایی اشتباه گرفت. تصمیم درباره ادامه جنگ یا توافق با ایران همچنان در اختیار ترامپ است.

از سوی دیگر، حتی در صورت تمایل سیاسی دو طرف به کاهش تنش، اختلافات اساسی همچنان پابرجاست؛ از برنامه هسته‌ای و سازوکار نظارت بر تأسیسات ایران گرفته تا تحریم‌ها، تضمین‌های امنیتی و وضعیت کشتیرانی در منطقه.

در نتیجه، تحرکات اخیر ونس را باید تلاشی برای باز کردن دوباره مسیر دیپلماسی دانست، نه نشانه‌ای قطعی از نزدیک بودن توافق. پرسش اصلی این است که آیا ترامپ حاضر خواهد شد برای پایان دادن به بحران، از بخشی از خواسته‌های خود عقب‌نشینی کند و آیا تهران نیز چنین مسیری را قابل قبول خواهد دانست. نقش ونس در نهایت به توانایی او برای تبدیل تمایل احتمالی دو طرف به توافقی عملی بستگی دارد.