قلعه بابک؛ روایت مقاومت در بلندای ارسباران

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- فرشته آتشین: در بلندای کوه‌های ارسباران، جایی که جنگل‌های انبوه و ارتفاعات قره‌داغ چشم‌اندازی کم‌نظیر از طبیعت آذربایجان شرقی را پیش روی گردشگران قرار می‌دهند، دژی تاریخی همچنان روایتگر روزگار مقاومت و پایداری است؛ قلعه بابک، بنایی که مسیر دشوار رسیدن به آن، چشم‌اندازهای گسترده کوهستان و پیوندش با نام بابک خرمدین، این اثر را به یکی از شاخص‌ترین جاذبه‌های تاریخی و طبیعی منطقه کلیبر تبدیل کرده است.

قلعه بابک که با نام‌های قلعه جمهور و قلعه بذ نیز شناخته می‌شود، بر فراز کوه جمهور و در نزدیکی شهرستان کلیبر قرار دارد. این دژ تاریخی علاوه بر جایگاه ویژه در روایت‌های مربوط به قیام بابک خرمدین، از ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه گردشگری تاریخی و طبیعت‌گردی برخوردار است؛ ظرفیتی که بهره‌برداری از آن، به حفاظت از بنا، صیانت از طبیعت و توجه به زیرساخت‌های گردشگری وابسته است.

قلعه بابک؛ از پایگاه مقاومت تا مقصد گردشگری

احمد حمزه‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به موقعیت جغرافیایی و پیشینه تاریخی قلعه بابک اظهار کرد: این اثر تاریخی در ارتفاعات رشته‌کوه قره‌داغ و در محدوده جنگل‌های ارسباران قرار گرفته و حدود پنج کیلومتر با جنوب شهرستان کلیبر فاصله دارد.

وی با بیان اینکه قلعه بابک در دوره‌های مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گرفته است، افزود: این بنا از استحکامات نظامی مهم منطقه به شمار می‌رود و موقعیت کوهستانی و مسیرهای دشوار دسترسی، نقش مؤثری در افزایش قابلیت دفاعی آن داشته است.

مدیرکل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی، پیوند این قلعه با قیام بابک خرمدین را از مهم‌ترین وجوه تاریخی آن دانست و گفت: این دژ در اوایل قرن سوم هجری به‌عنوان پایگاه فرماندهی و مقاومت بابک خرمدین در برابر خلافت عباسی مورد استفاده قرار گرفت و این مقاومت، بنا بر روایت‌های تاریخی، حدود ۲۲ سال ادامه داشت.

حمزه‌زاده درباره اقدامات حفاظتی و ساماندهی قلعه بابک نیز بیان کرد: مرمت و ساماندهی این اثر تاریخی در قالب برنامه‌های سالانه دنبال می‌شود و تلاش داریم ضمن حفظ اصالت بنا، شرایط مناسب‌تری برای بازدید گردشگران فراهم کنیم.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در مسیر دسترسی و محدوده قلعه افزود: مسیر سنگ‌فرش‌شده، سرویس‌های بهداشتی، پناهگاه‌ها، تابلوهای راهنما و حضور راهنمایان گردشگری از جمله امکاناتی است که برای رفاه و راهنمایی بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است.

حمزه‌زاده همچنین از فعالیت مرکز امداد و نجات کوهستان هلال‌احمر در منطقه خبر داد و اظهار کرد: روشنایی و برق‌رسانی قلعه نیز در سال گذشته انجام شده است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری محدوده قلعه‌دره‌سی گفت: این محدوده به‌عنوان یکی از مناطق نمونه گردشگری شناخته می‌شود و در حال حاضر حدود ۲۰ اقامتگاه بوم‌گردی، یک هتل سه‌ستاره، پنج مرکز پذیرایی و یک مجتمع گردشگری در آن فعالیت دارند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی ادامه داد: بیش از ۱۰ طرح گردشگری نیز در این محدوده در دست اجراست و یک سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای دریافت مجوز اجرای طرح تله‌کابین پیگیری‌هایی انجام داده است.

حمزه‌زاده برگزاری جشنواره‌های محلی را از دیگر ظرفیت‌های معرفی منطقه عنوان کرد و افزود: جشنواره زغال‌اخته، نان یوخا و جشنواره عشایری از جمله برنامه‌هایی هستند که در معرفی توانمندی‌های گردشگری و فرهنگی منطقه نقش دارند.

وی برگزاری تورهای آشناسازی برای فعالان گردشگری، خبرنگاران و رسانه‌ها و تولید برنامه‌های تلویزیونی و مجازی را نیز از اقدامات مؤثر در معرفی جاذبه‌های این محدوده دانست.

مدیرکل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی درباره برنامه‌های آینده قلعه بابک خاطرنشان کرد: تکمیل طرح‌های حفاظتی و مرمتی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری، ایجاد امکانات تفریحی متناسب با ظرفیت منطقه و پیگیری ثبت و معرفی ملی و بین‌المللی این اثر از جمله برنامه‌های پیش‌بینی‌شده است.

حمزه‌زاده همچنین از برنامه‌ریزی برای انجام مطالعات مربوط به قلعه‌های تاریخی ارسباران با محوریت قلعه بابک خبر داد و گفت: استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری اصولی از این مجموعه نیز در برنامه‌های آینده قرار دارد.

مسیر صعود؛ بخشی از تجربه بازدید از قلعه بابک

میلاد کریم‌پور، راهنمای گردشگری منطقه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه تاریخی قلعه بابک اظهار کرد: این دژ در تاریخ بیشتر به‌عنوان پایگاه مقاومت بابک خرمدین و یارانش در برابر خلافت عباسی شناخته می‌شود و مقاومت آنان در قرن سوم هجری، قلعه را به نمادی از پایداری و مبارزه تبدیل کرده است.

وی با اشاره به ارتفاع حدود ۲ هزار و ۳۰۰ متری قلعه افزود: موقعیت کوهستانی و مسیرهای دشوار دسترسی، ورود به این دژ را در گذشته با محدودیت مواجه می‌کرد و همین ویژگی، از نظر دفاعی اهمیت زیادی داشت.

این راهنمای گردشگری درباره مسیرهای دسترسی به قلعه بیان کرد: گردشگران می‌توانند از مسیر زاویه قلعه‌دره‌سی به سمت قلعه حرکت کنند و مسیر پشت هتل ال‌یوردی نیز از دیگر راه‌های رسیدن به این منطقه است.

کریم‌پور اردیبهشت‌ماه و فصل پاییز را از زمان‌های مناسب بازدید از قلعه بابک عنوان کرد و گفت: علاوه بر بازدید از دژ، برخی گردشگران مسیرهای جنگلی و آبشار اطراف قلعه را برای پیاده‌روی، طبیعت‌گردی و گذراندن اوقات فراغت انتخاب می‌کنند.

وی با اشاره به شرایط مسیر صعود خاطرنشان کرد: در بخش‌هایی از مسیر، راه باریک و در مجاورت پرتگاه قرار دارد و این شرایط، توجه به ایمنی گردشگران را ضروری می‌کند؛ هرچند چشم‌انداز جنگل‌ها و ارتفاعات اطراف، جذابیت مسیر را دوچندان می‌کند.

کریم‌پور با تأکید بر ظرفیت گردشگری قلعه بابک و محدوده پیرامونی آن، کمبود برخی امکانات رفاهی را از مسائل پیش روی این منطقه دانست و اظهار کرد: قلعه بابک از ظرفیت بالایی برای جذب گردشگر برخوردار است و توجه بیشتر به زیرساخت‌ها و خدمات گردشگری می‌تواند زمینه استقبال گسترده‌تر از این جاذبه را فراهم کند.

گردشگران؛ زیبایی طبیعت در کنار ضرورت ایمنی و امکانات بیشتر

لیندا اکبرزاده، یکی از گردشگران حاضر در قلعه بابک، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، تاریخ این دژ، ارتباط آن با بابک خرمدین و زیبایی‌های طبیعی منطقه را از مهم‌ترین دلایل جذابیت این مقصد گردشگری عنوان کرد.

وی با اشاره به تجربه بازدید خود اظهار کرد: پیش از حضور در این منطقه تصور نمی‌کردم چنین طبیعت زیبایی در ایران وجود داشته باشد و بازدید از قلعه بابک احساس بسیار خوبی برایم داشت؛ انگار در میان بهشت قرار گرفته‌ام.

این گردشگر، جنگل‌های اطراف و چشم‌انداز قله را از زیباترین بخش‌های قلعه بابک دانست و افزود: همه چیز در این منطقه تماشایی است، اما امکانات رفاهی چندان مناسب نیست و مسیر دسترسی نیز از نظر ایمنی به توجه بیشتری نیاز دارد.

اکبرزاده با تأکید بر ضرورت حفظ طبیعت در اجرای طرح‌های گردشگری خاطرنشان کرد: بهبود شرایط دسترسی و امکانات باید بدون آسیب به طبیعت و با پرهیز از ساخت‌وسازهای جدید انجام شود.

وی با اشاره به ظرفیت قلعه بابک برای جذب گردشگران گفت: این مکان را به دیگران نیز پیشنهاد می‌کنم؛ جایی با این میزان زیبایی طبیعی و اهمیت تاریخی، حیف است که گردشگران از دیدن آن محروم بمانند.

قلعه بابک؛ ضرورت توازن میان حفاظت و توسعه گردشگری

قلعه بابک را نمی‌توان صرفاً یک مقصد تاریخی یا طبیعت‌گردی دانست؛ این دژ در نقطه تلاقی میراث تاریخی، چشم‌اندازهای طبیعی ارسباران و ظرفیت‌های اقتصادی گردشگری قرار گرفته است. دشواری مسیر صعود، ارتفاع کوهستان و شرایط طبیعی پیرامون قلعه، بخشی از هویت این جاذبه را شکل می‌دهد و در عین حال، ضرورت توجه به ایمنی و خدمات گردشگری را برجسته می‌کند.

از سوی دیگر، توسعه اقامتگاه‌ها، طرح‌های گردشگری و برنامه‌های معرفی منطقه، فرصت‌هایی برای افزایش حضور گردشگران در کلیبر و ارسباران فراهم می‌کند؛ اما تحقق این ظرفیت، نیازمند هماهنگی میان حفاظت از میراث تاریخی، صیانت از طبیعت و تأمین امکانات متناسب با نیاز بازدیدکنندگان است.

قلعه بابک همچنان از فراز کوه‌های ارسباران روایتگر تاریخی است که با نام بابک خرمدین گره خورده و چشم‌اندازی از طبیعت آذربایجان شرقی را پیش روی گردشگران قرار می‌دهد؛ میراثی که حفظ اصالت آن و فراهم‌کردن شرایط بازدید ایمن و مسئولانه، می‌تواند زمینه معرفی گسترده‌تر این جاذبه و رونق پایدار گردشگری منطقه را فراهم سازد.