بحران صادرات فرش دستباف ایران؛ از کاهش درآمد تا رقابت جهانی

صادرات فرش دستباف ایران که در سال‌های اوج به بیش از دو میلیارد دلار می‌رسید، بر اساس برآوردهای منتشرشده به کمتر از ۵۰ میلیون دلار کاهش یافته است. تحریم‌ها، مشکلات نقل‌وانتقال ارز، افزایش هزینه تولید و رقابت کشورهای آسیایی از مهم‌ترین عوامل تضعیف جایگاه فرش ایرانی در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.

کاهش صادرات فرش دستباف و از دست رفتن بازارهای جهانی

فرش دستباف ایران با پیشینه‌ای طولانی و تنوع گسترده در طرح و بافت، همواره یکی از محصولات شاخص صادراتی کشور بوده است. فرش‌های تبریز، کاشان، کرمان، قم، اصفهان، نایین و شیراز هرکدام با ویژگی‌های هنری و فنی متفاوت در بازارهای بین‌المللی شناخته می‌شوند.

بااین‌حال، بازگشت تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۱۸، محدودیت‌های بانکی و دشواری انتقال پول، دسترسی صادرکنندگان ایرانی به برخی بازارهای مهم، به‌ویژه آمریکا، را محدود کرده است.

در کنار این مشکلات، افزایش هزینه حمل‌ونقل و موانع بازگشت ارز حاصل از صادرات نیز فعالیت تجاری تولیدکنندگان را دشوارتر کرده است.

رقابت هند و پاکستان با فرش ایرانی

در سال‌های اخیر، کشورهایی مانند هند، پاکستان، چین و ترکیه حضور خود را در بازار جهانی فرش تقویت کرده‌اند.

بر اساس آمار نقل‌شده در گزارش، صادرات فرش دستباف هند در سال ۲۰۲۲ حدود ۳۱۰ میلیون دلار بوده و این کشور نزدیک به ۳۰ درصد بازار جهانی را در اختیار داشته است.

دسترسی به شبکه‌های صادراتی، هزینه تولید رقابتی و عرضه محصولات متناسب با تقاضای مشتریان از عوامل مؤثر بر حضور این کشورها در بازارهای بین‌المللی عنوان شده است.

همچنین عرضه فرش‌هایی با نقشه‌های الهام‌گرفته از طرح‌های ایرانی، رقابت برای تولیدکنندگان داخلی را افزایش داده است.پ

افزایش هزینه تولید و کاهش اشتغال قالیبافان

مشکلات صنعت فرش دستباف تنها به صادرات محدود نمی‌شود. افزایش قیمت پشم، ابریشم و رنگ، کاهش قدرت خرید خانوارها و دشواری تأمین سرمایه در گردش، ادامه فعالیت کارگاه‌های تولیدی را تحت فشار قرار داده است.

در برخی قطب‌های قالیبافی از جمله تبریز، کاشان، کرمان و مراغه، کاهش سفارش‌ها و مشکلات فروش بر فعالیت تولیدکنندگان تأثیر گذاشته است.

از سوی دیگر، مشکلات بیمه قالیبافان و محدودیت حمایت از کارگاه‌های کوچک، نگرانی‌ها درباره حفظ اشتغال و انتقال مهارت‌های سنتی قالیبافی را افزایش داده است.

ضرورت بازاریابی و احیای صادرات فرش ایرانی

کارشناسان و فعالان صنعت بر ضرورت اصلاح مقررات صادراتی، تسهیل تأمین مواد اولیه، توسعه بازاریابی بین‌المللی و تقویت شبکه‌های فروش تأکید دارند.

همچنین توجه به تغییر سلیقه خریداران جهانی، استفاده از طراحی‌های متناسب با بازارهای هدف و معرفی هویت مستقل فرش هر منطقه می‌تواند به تقویت رقابت‌پذیری محصولات ایرانی کمک کند.

احیای صادرات فرش دستباف ایران نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه تولید، تجارت، حمایت از قالیبافان و توسعه بازارهای جدید است.