چه اتفاقی افتاد که ترامپ از توافق با تهران عقب نشست؟

فرارو- دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد واشنگتن دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد؛ موضعی که با اظهارات مکرر او پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای دربارهٔ امکان دستیابی به توافقی برای پایان جنگ در تضاد است. این تغییر موضع در شرایطی رخ داده که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، برای ازسرگیری مذاکرات با تهران تلاش می‌کرد و دولت آمریکا با فشارهای سیاسی ناشی از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان روبه‌روست. ترامپ در پیامی در شبکهٔ اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما به توافق با ایران نیاز نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته‌اند. پول آن‌ها، صدها میلیارد دلار، و تنگه‌شان را در اختیار داریم.»

توقف تلاش‌های دیپلماتیک ونس

به گزارش فرارو به نقل از ان‌بی‌سی نیوز،  ترامپ در همین پیام گفت از ونس خواسته است به‌جای پیگیری مذاکرات با ایران، تمام توجه خود را به آنچه «جرایم و فساد» در شهرها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها خواند، معطوف کند. این اظهارات در حالی مطرح شده که ونس چند روز پیش از انتخابات برای آغاز دوبارهٔ مذاکرات با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، تماس گرفته بود.

ونس که از او به‌عنوان یکی از چهره‌های احتمالی رقابت‌های ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نام برده می‌شود، یک روز پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای گفته بود نارضایتی رأی‌دهندگان از جنگ ایران، دلیل اصلی شکست حزب بوده است. هنوز مشخص نیست چه عاملی باعث تغییر موضع آشکار ترامپ شده است. او پیش از انتخابات بارها از احتمال دستیابی به توافقی نزدیک برای حل‌وفصل مناقشه با ایران سخن گفته بود.

وعده‌های پیش از انتخابات درباره توافق

ترامپ در آستانهٔ انتخابات در تروث سوشال نوشته بود قیمت نفت به‌شدت کاهش یافته، زیرا مردم انتظار ندارند جنگی با ایران رخ دهد. او همچنین مدعی شده بود ایران خواهان توافق در سریع‌ترین زمان ممکن است و دستیابی به آن امکان‌پذیر خواهد بود. رئیس‌جمهور آمریکا دو روز پیش از پیام تازهٔ خود نیز در یک نشست خبری غیرمنتظره در کاخ سفید گفته بود جنگ «به‌زودی پایان خواهد یافت.»

او روز دوشنبه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، در دفتر کاخ سفید دیدار کرده بود. ترامپ پس از این دیدار در شبکهٔ اجتماعی خود نوشت قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورها ادامهٔ وضعیت موجود، یعنی آنچه او «بزرگ‌ترین محاصرهٔ دریایی تاریخ» خواند، را ترجیح می‌دهند.

ترامپ همچنین تأکید کرده بود در صورت تغییر شرایط خاورمیانه، آمریکا برای اقدام نظامی آماده است؛ اما در آن مقطع احتمال چنین تغییری را اندک دانسته بود. او از حرکت مثبت به‌سوی پایان درگیری سخن گفته و مدعی شده بود منافع آمریکا و امنیت اسرائیل و دیگر کشورهای منطقه تأمین شده است.

ابهام درباره زمان پایان جنگ

ترامپ چند ساعت پس از انتشار پیام خود، در تماسی تلفنی با شبکهٔ سی‌اسپن نیز دربارهٔ مدت باقی‌ماندهٔ جنگ مورد پرسش قرار گرفت. او گفت آمریکا می‌تواند درگیری را به‌سرعت یا طی مدتی کوتاه پایان دهد. رئیس‌جمهور آمریکا در نشست مجمع عمومی سازمان ملل در ماه سپتامبر نیز گفته بود ایران احتمالاً منتظر نتیجهٔ انتخابات میان‌دوره‌ای است تا دربارهٔ توافق تصمیم بگیرد. او پیش‌بینی کرده بود پس از انتخابات توافقی حاصل شود، زیرا به گفتهٔ او، ادامهٔ مخالفت تهران با توافق منطقی نیست. با این حال، موضع تازهٔ ترامپ دربارهٔ بی‌نیازی از توافق، چشم‌انداز مذاکرات را مبهم‌تر کرده است.

شبکهٔ ان‌بی‌سی نیوز هفتهٔ گذشته به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد برخی مشاوران ترامپ به او گفته‌اند فرصت ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران در حال محدودشدن است و اگر قصد چنین اقدامی را دارد، باید پیش از بازگشت دموکرات‌ها به کنترل کنگره در ژانویه تصمیم بگیرد. بر اساس این گزارش، چنین جدول زمانی‌ای ممکن است ترامپ را وادار کند طی چند هفتهٔ آینده دربارهٔ مسیر بعدی جنگ تصمیم بگیرد.