از موانع ساخت خوابگاه جدید تا تعطیلی خوابگاههای خودگردان
دانشآموزان و خانوادههایشان با ورود به دانشگاه، نخستین تجربه دوری طولانیمدت از خانه و زندگی مستقل را پشت سر میگذارند. تجربهای که با نگرانی همراه است و امید به تأمین خوابگاه دولتی دارند.

در آستانه ورود دانشجویان کارشناسی جدیدالورود، وضعیت خوابگاههای دانشگاه شهید باهنر برای مقاطع کارشناسی و بالاتر چگونه است؟ آیا ظرفیت موجود پاسخگوی نیاز دانشجویان خواهد بود؟
در مقطع تحصیلات تکمیلی، یعنی کارشناسی ارشد و دکتری، در بخش خوابگاه پسران مشکل خاصی نداشتیم. در بخش دختران نیز با وجود محدودیت ظرفیت، تاکنون دانشجوی روزانه متقاضی خوابگاه نداشتهایم که به دلیل کمبود ظرفیت امکان اسکان او فراهم نشده باشد. در حال حاضر ۲۳۵ دانشجوی جدیدالورود کارشناسی ارشد دختر در خوابگاههای دانشگاه اسکان داده شدهاند.
البته مشکل اصلی ما از اینجا به بعد، پذیرش دانشجویان جدید کارشناسی است. برآورد ما این است که حدود ۷۰۰ دانشجوی دختر متقاضی خوابگاه باشند، در حالی که ظرفیتی که فعلاً میتوانیم برای آنها در نظر بگیریم، بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ نفر است. بنابراین اگر دانشجویان جدید بهصورت حضوری وارد دانشگاه شوند و همه متقاضی اسکان باشند، با کمبود جدی ظرفیت مواجه خواهیم شد.
این موضوع را به وزارت علوم و سازمان امور دانشجویان نیز اعلام کردهایم. در سطح کشور هم دانشگاههای مختلف نسبت به احتمال بروز بحران خوابگاه برای دانشجویان دختر هشدار دادهاند. مسئله فقط مربوط به دانشگاه باهنر نیست و بسیاری از دانشگاهها با شرایط مشابهی روبهرو هستند.
با توجه به این کمبود، چرا بخشی از ظرفیت خوابگاهها برای دانشجویان کارشناسی جدیدالورود حفظ نشد؟ آیا امکان اولویتبندی میان دانشجویان کارشناسی ارشد و کارشناسی وجود نداشت؟
ما از ابتدا درباره وضعیت پذیرش دانشجویان کارشناسی بلاتکلیف بودیم و نمیدانستیم چه زمانی وضعیت ورودیهای جدید مشخص میشود و چه تعداد از آنها به خوابگاه نیاز خواهند داشت. نمیتوانستیم اتاقهای موجود را خالی نگه داریم و به دانشجویانی که در حال حاضر برای ادامه تحصیل به محل اسکان نیاز داشتند، خوابگاه ندهیم.
از طرف دیگر، بخشی از دانشجویان کارشناسی ارشد هنوز مشغول انجام پایاننامه و فعالیتهای پژوهشی هستند و امکان تخلیه خوابگاه برای آنها وجود نداشته است. اگر ظرفیت خالی داشتیم و به دانشجوی متقاضی اسکان نمیدادیم، خود این موضوع مشکل دیگری ایجاد میکرد. به همین دلیل، با توجه به شرایط موجود، دانشجویانی را که نیاز قطعی به خوابگاه داشتند اسکان دادیم.
یکی از دلایل محدود شدن ظرفیت خوابگاهها را طولانی شدن دوره تحصیل دانشجویان سنواتی عنوان کردید. این مسئله چه میزان بر شرایط امسال تأثیر گذاشته است؟
دانشجوی کارشناسی ارشد بهطور معمول چهار ترم تحصیلی دارد و یک ترم نیز بهعنوان فرصت معمول اضافی برای تکمیل تحصیل در نظر گرفته میشود. بنابراین انتظار میرود دانشجو حداکثر تا ترم پنجم فارغالتحصیل شود و خوابگاه را تخلیه کند.
اما در سالهای اخیر به دلایلی از جمله کرونا و جنگ، روند فارغالتحصیلی برخی دانشجویان طولانی شده و تعدادی از آنها به ترم ششم و هفتم رسیدهاند. دانشجوی کارشناسی ارشد در این مرحله معمولاً مشغول انجام پایاننامه است. بهویژه در رشتههای فنی و برخی رشتههای دیگر، دانشجو برای تکمیل کار خود به آزمایشگاه، کارگاه یا مزرعه تحقیقاتی نیاز دارد. نمیتوانیم دانشجویی را که بخش زیادی از فعالیت پژوهشی خود را انجام داده، صرفاً به دلیل پایان یافتن سنوات معمول از خوابگاه خارج کنیم. چون ممکن است ادامه کار و دفاع از پایاننامه او با مشکل مواجه شود.
همین مسئله امسال فشار بیشتری بر ظرفیت موجود وارد کرده است.
دانشگاه برای جبران این کمبود و افزایش ظرفیت خوابگاهها چه برنامهای دارد؟ چرا با وجود اینکه این مشکل سالهای قبل هم وجود داشته است، امکان ساخت خوابگاه جدید فراهم نیست؟
یکی از مشکلات اساسی دانشگاهها این است که بیش از ۱۰ سال است امکان ساخت خوابگاه دولتی جدید برای آنها فراهم نیست. در واقع، دانشگاهها نمیتوانند مانند گذشته از محل اعتبارات معمول خود برای احداث خوابگاه اقدام کنند و در اعتبارات سالانه نیز ردیف مشخصی برای ساخت خوابگاه جدید در اختیار ندارند.
سیاست دولت در این حوزه بر این اساس است که امکاناتی مانند خوابگاه و غذا در کنار آموزش رایگان، جزو تسهیلات رفاهی دانشجویان محسوب میشوند و تأمین آنها صرفاً بر عهده بودجه دانشگاهها نیست. به همین دلیل، برای توسعه خوابگاهها بیشتر بر ظرفیت خیران، صنایع و سرمایهگذاران تأکید میشود.
یکی از راهکارها این است که خیران یا بخش صنعت برای ساخت خوابگاه وارد عمل شوند. همچنین در برخی طرحها امکان مشارکت دولت در تأمین بخشی از هزینهها وجود دارد، به این صورت که اگر بخشی از اعتبار ساخت توسط خیر یا سرمایهگذار تأمین شود، دولت نیز سهم دیگری از هزینه را تقبل کند.
راهکار دیگر، واگذاری زمین دانشگاه به سرمایهگذار است. سرمایهگذار میتواند با احداث خوابگاه در زمین دانشگاه، برای مدت مشخصی از منافع اقتصادی آن استفاده کند؛ برای مثال در قالب قراردادی ۱۰ یا ۱۵ ساله. در این مدل، هم ظرفیت خوابگاهی دانشگاه افزایش پیدا میکند و هم سرمایهگذار امکان بازگشت سرمایه خود را خواهد داشت.
در کنار خوابگاههای دانشگاهی، خوابگاههای خودگردان نیز بخشی از نیاز را مرتفع میکردند. وضعیت این مراکز در حال حاضر چگونه است؟
در دهه ۸۰ بیش از ۱۰۰ خوابگاه خودگردان در شهر کرمان فعالیت میکردند که زیرمجموعه حوزه دانشجویی دانشگاه شهید باهنر بودند. این مراکز برای فعالیت خود مجوز یکساله دریافت میکردند و تمدید مجوز نیز با نظارت دانشگاه انجام میشد. علاوه بر دانشگاه، دستگاههایی مانند اماکن و حوزه بهداشت نیز بر وضعیت آنها نظارت داشتند.
دیگر چه خبر؟اما بهتدریج با تغییر نحوه محاسبه هزینه حاملهای انرژی، شرایط فعالیت این خوابگاهها تغییر کرد. پیش از آن، هزینه انرژی آنها با تعرفه آموزشی محاسبه میشد، اما پس از آزاد شدن تعرفهها، هزینههای فعالیت افزایش یافت و بسیاری از این مراکز دیگر توان ادامه کار نداشتند.
در حال حاضر از آن مجموعه بیش از ۱۰۰ مرکز، تنها دو خوابگاه قدیمی به فعالیت ادامه میدهند که آنها نیز بهصورت مستقل کار میکنند. دانشگاه از سال ۱۳۹۸ به بعد مجوز جدیدی برای فعالیت خوابگاههای خودگردان صادر نکرده و مجوزهای قبلی این دو مرکز نیز تمدید نشده است.
با خروج این خوابگاهها از چرخه فعالیت، چه اتفاقی برای دانشجویانی که امکان اسکان در خوابگاه دانشگاه را ندارند، می افتد؟
یکی از نگرانیهای جدی ما همین موضوع است. زمانی که این خوابگاهها زیر نظر دانشگاه فعالیت میکردند، میدانستیم چه تعداد دانشجو در هر مرکز اسکان دارند، مسئول خوابگاه چه کسی است و چه کسی مسئولیت نظارت شبانه را بر عهده دارد. وضعیت بهداشتی مراکز نیز بهصورت دورهای بررسی میشد و اگر دانشجویان مشکلی داشتند، امکان پیگیری و رسیدگی وجود داشت.
اما اکنون این نظارت وجود ندارد. دو مرکزی هم که باقی ماندهاند، مستقل فعالیت میکنند و ممکن است حتی افراد غیردانشجو را نیز اسکان دهند.
من بارها در شورای دانشجویی استان و شهر کرمان نسبت به پیامدهای تعطیلی خوابگاههای خودگردان هشدار دادهام. در گذشته میدانستیم مثلاً دو هزار دانشجو در این مراکز سکونت دارند و مسئولیت آنها مشخص است؛ اما اکنون بخش زیادی از این دانشجویان باید بهصورت گروهی خانه اجاره کنند یا در واحدهای مسکونی معمولی ساکن شوند.
دانشجویانی که به دلیل نداشتن ظرفیت خوابگاه دانشگاه ناچار به اجاره خانه در شهر هستند، از نظر اسکان و نظارت نیز با شرایط متفاوتی مواجه شدهاند. آیا این موضوع میتواند به یک مسئله اجتماعی تبدیل شود؟
قطعاً یکی از نگرانیهای ما همین است. زمانی که خوابگاههای خودگردان زیر نظر دانشگاه فعالیت میکردند، محل اسکان دانشجو مشخص بود و دانشگاه میتوانست شرایط عمومی زندگی و وضعیت این مراکز را پیگیری کند. اکنون چنین امکانی به شکل گذشته وجود ندارد.
بسیاری از دانشجویان، بهویژه دانشجویان غیربومی، ناچارند چند نفره خانهای در شهر اجاره کنند. ما در شورای دانشجویی نیز بارها درباره ضرورت حفظ این ظرفیتها تذکر دادهایم، چون میدانستیم تعطیلی آنها چه مشکلاتی ایجاد میکند. انتظار ما این بود که برای ادامه فعالیت این مراکز راهکاری در نظر گرفته شود.
در میان این دانشجویان، ورودیهای جدید شرایط متفاوتی دارند، بسیاری از آنها برای نخستین بار از خانواده جدا میشوند و وارد شهری تازه میشوند. با توجه به کمبود ظرفیت و کاهش خوابگاههای خودگردان، دانشگاه چه راهکاری برای این گروه دارد؟
این موضوع واقعاً یکی از دغدغههای جدی ما در حوزه دانشجویی است. در حال حاضر تصمیم قطعی برای حل این مسئله نداریم و باید منتظر مشخص شدن تعداد متقاضیان و شرایط نهایی حضور دانشجویان باشیم. تأکید وزارت علوم نیز بر برگزاری حضوری کلاسهاست. ما مشکلات موجود را به مسئولان وزارتخانه، معاونت آموزشی و سازمان امور دانشجویان منتقل کردهایم و امیدواریم برای این وضعیت راهکاری در نظر گرفته شود.
آیا طرحی برای توسعه خوابگاههای متأهلی در دانشگاه در حال اجراست؟
بله، در حال حاضر پروژه احداث حدود ۳۰ واحد خوابگاه متأهلی در دانشگاه در دست اجراست. با اضافه شدن این واحدها، مجموع ظرفیت خوابگاههای متأهلی دانشگاه به حدود ۷۰ تا ۸۰ واحد خواهد رسید. این پروژه در چارچوب برنامههای مربوط به حمایت از خانواده و جوانی جمعیت دنبال میشود و در اعتبارات مربوط به آن نیز منابعی پیشبینی شده است. البته اگر کمکهای مردمی و مشارکت خیران نیز فراهم شود، روند اجرای پروژه سرعت بیشتری خواهد گرفت.
وضعیت زمین هرندی که پیشتر بهعنوان یکی از موضوعات مرتبط با توسعه دانشگاه مطرح شده بود، به کجا رسیده است؟ آیا امکان استفاده از این زمین برای توسعه زیرساختهای دانشگاه وجود دارد؟
این موضوع همچنان بلاتکلیف است. دفتر حقوقی دانشگاه در پاسخ به مکاتبه سازمان مربوطه اعلام کرده که اگر فرد یا افرادی اسناد و مدارک مالکیت دارند، میتوانند برای بررسی و تعیین تکلیف موضوع مراجعه کنند. تاکنون کسی با ارائه سند معتبر برای پیگیری مالکیت مراجعه نکرده است.
با توجه به محدودیتهای موجود، مهمترین انتظار دانشگاه برای حل مشکل خوابگاهها چیست؟
انتظار ما این است که موضوع خوابگاههای دانشجویی جدیتر دیده شود. دانشگاهها بهتنهایی امکان ساخت خوابگاه جدید را ندارند و از طرف دیگر ظرفیت خوابگاههای موجود نیز محدود است. خیران،صنایع در بخش مسئولیت اجتماعی و بخش خصوصی میتوانند در این زمینه نقش مهمی داشته باشند. اگر برای توسعه خوابگاهها مشارکت شکل بگیرد، میتوان بخشی از مشکلات دانشجویان را برطرف کرد. ما نیز تلاش کردهایم مشکلات و محدودیتهای موجود را از طریق وزارت علوم و سازمان امور دانشجویان پیگیری کنیم و امیدواریم این مسئله در سطح ملی مورد توجه قرار گیرد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.