ردپای ال‌نینو در بارش‌های ایران؛ از پیش‌بینی اقلیمی تا آمادگی برای سیلاب
احتمال درگیری ۲۷ استان از ۳۱ استان کشور با پدیده ال‌نینو، بار دیگر توجه‌ها را به پیامدهای تغییر الگوی بارش و دما جلب کرده است؛ پدیده‌ای که می‌تواند هم فرصت تقویت منابع آبی و هم خطر افزایش رخدادهایی همچون بارش سنگین و سیلاب را به همراه داشته باشد.
به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، آب‌وهوای زمین تنها تحت تأثیر اتفاقاتی نیست که در یک منطقه رخ می‌دهد؛ گاهی تغییرات دمایی و جوی در نقطه‌ای از کره زمین می‌تواند زنجیره‌ای از واکنش‌ها را در جو و اقیانوس‌ها ایجاد کند و الگوهای بارش، دما، باد و حتی وقوع رخدادهای حدی را در مناطقی بسیار دورتر تغییر دهد.
«ال‌نینو» یکی از شناخته‌شده‌ترین پدیده‌های اقلیمی جهان و نمونه‌ای از همین ارتباط پیچیده میان اقیانوس و جو است و در نتیجه گرم‌شدن غیرمعمول آب‌های سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد؛ تغییری که اگرچه در نگاه نخست محدود به پهنه‌ای از اقیانوس به نظر می‌رسد، اما می‌تواند الگوهای گردش عمومی جو را تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهای آن در نقاط مختلف جهان نمایان شود.
شدت و گستره این پیامدها نیز در هر دوره یکسان نیست و به شرایط جوی و اقلیمی مناطق مختلف، فصل وقوع و همزمانی آن با سایر الگوهای جوی بستگی دارد.
اهمیت ال‌نینو تنها به افزایش یا کاهش بارندگی محدود نمی‌شود و این پدیده در بعضی مناطق جهان می‌تواند با بارش‌های سنگین، طغیان رودخانه‌ها و سیلاب همراه شود و در مناطق دیگری احتمال کاهش بارش، خشکسالی و افزایش دما را بیشتر کند، از همین رو ال‌نینو یکی از شاخص‌های مهم در پیش‌بینی‌های فصلی و بررسی چشم‌انداز آب‌وهوایی مناطق مختلف به شمار می‌رود.
ال‌نینو در کنار «لانینا»، دو فاز مهم چرخه‌ای موسوم به «نوسان جنوبی ال‌نینو» یا ENSO را تشکیل می‌دهند؛ چرخه‌ای که حاصل تعامل پیچیده اقیانوس و جو است و یکی از مهم‌ترین عوامل شناخته‌شده در تغییرپذیری اقلیم در مقیاس جهانی محسوب می‌شود، با این حال وجود ال‌نینو به معنای وقوع یک نوع مشخص از شرایط جوی در همه نقاط جهان نیست و برای ارزیابی پیامدهای آن باید موقعیت جغرافیایی، فصل، شدت پدیده و سایر الگوهای جوی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
ایران نیز از پیامدهای این پدیده دوردست بی‌تأثیر نیست، هرچند فاصله زیاد کشور از محدوده شکل‌گیری ال‌نینو در اقیانوس آرام موجب می‌شود میزان و نوع اثرگذاری آن در مناطق مختلف یکسان نباشد. بررسی دوره‌های گذشته نشان می‌دهد ارتباط میان ال‌نینو و شرایط بارشی در نقاط مختلف ایران متفاوت است و شدت این ارتباط به منطقه و شرایط جوی حاکم بستگی دارد.
از سوی دیگر، بحث ال‌نینو تنها به حوزه هواشناسی محدود نمی‌شود و در صورت تغییر الگوی بارش، آمادگی زیرساخت‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت پیامدهای احتمالی اهمیت پیدا می‌کند.
حسین ساجدی‌نیا، رئیس سازمان مدیریت بحران کشور با اشاره به احتمال وقوع ال‌نینو در کشور، از احتمال درگیر شدن ۲۷ استان از مجموع ۳۱ استان با این پدیده و ضرورت آمادگی همه دستگاه‌ها سخن گفته و بر شناسایی مسیرها و رودخانه‌های نیازمند لایروبی و انجام اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خسارت تأکید کرده است.
این نگاه نشان می‌دهد که پیامدهای احتمالی ال‌نینو، در صورت تغییر شرایط بارشی، می‌تواند از یک موضوع تنها هواشناسی فراتر رود و به مسئله‌ای در حوزه مدیریت ریسک، تاب‌آوری زیرساخت‌ها و آمادگی دستگاه‌های امدادی و اجرایی تبدیل شود. به همین دلیل، شناخت میزان اثرگذاری این پدیده و بررسی تجربه سال‌های گذشته می‌تواند برای برنامه‌ریزی پیشگیرانه اهمیت داشته باشد.
در گیلان، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ استانی که به دلیل موقعیت جغرافیایی، مجاورت با دریای خزر، بارندگی قابل توجه، تعدد رودخانه‌ها و وجود مناطق جلگه‌ای و تالابی، هم از افزایش بارش می‌تواند منتفع شود و هم در برابر بارش‌های سنگین و ناگهانی آسیب‌پذیر است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که ال‌نینوی پیش‌رو چه میزان می‌تواند بر الگوی بارش گیلان اثر بگذارد و آیا افزایش احتمالی بارندگی بیشتر به تقویت منابع آبی و تالاب‌های استان منجر خواهد شد یا ضعف برخی زیرساخت‌ها، حریم رودخانه‌ها و ظرفیت مدیریت روان‌آب‌ها را با چالش بیشتری روبه‌رو می‌کند.
لایروبی رودخانه‌ها؛ خط مقدم پیشگیری از سیلاب
محمدعلی ویشکایی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا، با اشاره به احتمال وقوع بارش‌های سنگین و ناگهانی در استان اظهار می‌کند: یکی از نگرانی‌های اصلی در زمان بارش‌های شدید، احتمال طغیان رودخانه‌ها و ایجاد آب‌گرفتگی است و در این میان، رودخانه‌های زرجوب و گوهررود رشت که در پیر بازار به یکدیگر می‌پیوندند، اهمیت ویژه‌ای دارند.
وی می‌افزاید: بارش‌های سطح شهرستان رشت از محدوده امامزاده هاشم و مناطق شهری و روستایی از طریق این دو رودخانه به سمت پیربازار منتقل می‌شود و در ادامه باید به سمت تالاب هدایت شود؛ از این‌رو اگر آب پس بزند، احتمال ایجاد بحران وجود دارد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای پیشگیری از وقوع سیلاب خاطرنشان می‌کند: سال جاری لایروبی مناسبی در رودخانه‌ها انجام شده است و همین اقدام در بارش‌های نخست نیز کمک کرد تا از بروز حادثه جلوگیری شود.
ویشکایی با بیان اینکه بیش از ۶۸ رودخانه سیلابی در گیلان وجود دارد، تصریح می‌کند: تعدادی از رودخانه‌ها در برخی شهرستان‌ها هنگام طغیان می‌توانند به مسیر پل‌ها و دیواره‌ها آسیب وارد کنند و به همین دلیل لایروبی و بازگشایی مسیر رودخانه‌ها از اقدامات مهم پیشگیرانه است.
وی ادامه می‌دهد: پس از سیلاب پیربازار رشت و با تأکیدات استاندار گیلان، حدود ۷۰۰ کیلومتر از رودخانه‌های استان لایروبی شده است. همچنین شهرداری رشت نیز بیش از ۵۰ درصد رودخانه‌های داخل شهر را لایروبی کرده است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با تأکید بر اینکه بخشی از اقدامات پیشگیرانه به همکاری مردم نیاز دارد، می‌گوید: مردم باید در فصل بارش‌ها هشدارها را جدی بگیرند. برای نمونه، زمانی که کف یک مغازه پایین‌تر از سطح خیابان قرار دارد، قرار دادن لوازم و وسایل در کف مغازه هنگام بارش‌های سنگین می‌تواند موجب خسارت شود و باید وسایل در محل‌های مرتفع قرار گیرند.
ویشکایی با اشاره به وجود برخی ضعف‌های زیرساختی از گذشته می‌افزاید: این ضعف‌ها را می‌پذیریم، اما مردم باید برای کاهش خسارت‌ها نیز اقدامات لازم را انجام دهند و یکی از مهم‌ترین موارد، تکمیل پوشش بیمه‌ای منازل، واحدهای تجاری و اموال در برابر سیل و طوفان است.
وی اظهار می‌کند: مردم باید پیگیر بیمه‌های خود باشند و پوشش مربوط به سیل و طوفان را در بیمه‌نامه‌های خود لحاظ کنند تا در صورت وقوع حادثه، امکان جبران بخشی از خسارت‌ها وجود داشته باشد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به اهمیت لایروبی رودخانه‌ها در شهرستان‌های مختلف می‌افزاید: روز گذشته در آستارا حدود ۶۰ میلی‌متر بارش ثبت شد و خوشبختانه با اقداماتی که در زمینه لایروبی رودخانه‌ها انجام شده بود، مشکل خاصی ایجاد نشد.
ویشکایی خاطرنشان می‌کند: مدیریت بحران استان برای پیشگیری از حوادث، در شهرستان‌های مختلف حضور پیدا کرده و با فرمانداران و مدیران جلسات برگزار می‌کند تا مشخص شود هر دستگاه در زمان بارش‌های سنگین چه وظیفه‌ای دارد و چه اقداماتی باید انجام دهد.
وی یکی دیگر از عوامل مؤثر در کاهش خسارت‌های سیلابی را جلوگیری از تصرف حریم رودخانه‌ها می‌داند و تصریح می‌کند: مردم باید تصرفات رودخانه‌ها را از ذهن خود خارج کنند، زیرا اگر رودخانه طغیان کند، مسیر طبیعی خود را طی خواهد کرد و نمونه آن را در پیر بازار شاهد بودیم که تصرفات و شرایط موجود، مشکلاتی ایجاد کرده است
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان درباره ظرفیت استان برای انتقال آب‌های سطحی و سیلابی می‌گوید: گیلان ظرفیت مناسبی برای خروج آب‌های سطحی و سیلابی به سمت دریا دارد و اقداماتی که در زمینه خروج آب دریایی انجام شده، کمک زیادی به استان می‌کند. ظرفیت دریا به اندازه‌ای است که در صورت انجام صحیح مأموریت رودخانه‌ها، سیلاب نمی‌تواند استان را با مشکل جدی مواجه کند.
ویشکایی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه در شهرستان‌های مختلف می‌افزاید: در انزلی لایروبی رودخانه شنبه‌بازار روگا آغاز شده است. در تالش نیز یک رودخانه و پل آب‌ریز که عرض محدودی داشت و تردد در آن با مشکل مواجه بود، با کمک حدود ۳.۵ میلیارد تومان اعتبار به شهرداری تالش تعریض شد و اکنون پل آب‌نما مأموریت خود را انجام می‌دهد.
وی ادامه می‌دهد: در آستارا نیز لایروبی رودخانه‌های این شهرستان در حال انجام است و برای این منظور پیمانکار گرفته شده است. همچنین با مجوز استاندار، شهرداری‌ها می‌توانند از ظرفیت ماده ۴۳ برای لایروبی رودخانه‌ها استفاده کنند و مصالح حاصل از این عملیات نیز در اختیار آنها قرار گیرد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به استفاده از ظرفیت ماده ۴۳ برای اجرای طرح‌های پیشگیرانه اظهار می‌کند: گیلان در استفاده از این ظرفیت نسبت به بسیاری از استان‌ها اقدامات قابل توجهی انجام داده است.
ویشکایی درباره اعتبارات مورد نیاز برای مقابله با بارش‌های فراتر از میانگین می‌افزاید: تجهیزات و اعتبارات موجود تاکنون پاسخگوی همه سناریوهای بارشی فراتر از میانگین نبوده است، اما هفته گذشته با هماهنگی استاندار گیلان، جلسه‌ای با قائم‌مقام وزیر کشور و مدیران مرتبط برای جذب اعتبارات لایروبی برگزار شد.
وی خاطرنشان می‌کند: مقرر شده است از محل سفر آتی رئیس‌جمهور، رقم قابل توجهی به وزارت نیرو اختصاص پیدا کند تا لایروبی رودخانه‌ها انجام شود. همچنین رئیس سازمان مدیریت بحران کشور نیز در سفر اخیر خود به گیلان، قول مساعدت اعتباری به استاندار داده است.
آمادگی دستگاه‌ها و مردم برای کاهش خسارت‌های بارش
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با تأکید بر نقش مردم در زمان بارش‌های شدید تصریح می‌کند: مردم و مسئولان باید دست به دست هم دهند و با جدی گرفتن هشدارهای هواشناسی و سازمان مدیریت بحران، در زمان سیلاب از رودخانه‌ها فاصله بگیرند.
ویشکایی می‌گوید: طبیعت‌گردی، کوهنوردی و حضور در حریم رودخانه‌ها هنگام بارش و سیلاب می‌تواند خطرآفرین باشد و مردم نباید برای گرفتن عکس یا تفریح به مناطق پرخطر نزدیک شوند.
وی خواستار رفع تجاوزات به حریم رودخانه‌ها می‌شود و می‌افزاید: واحدهایی که وارد حریم رودخانه‌ها شده‌اند باید برای رفع این تجاوزات همکاری کنند؛ زیرا این موضوع مستقیماً با سلامت و ایمنی مردم ارتباط دارد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان درباره وظایف دستگاه‌های اجرایی در زمان بارش‌های شدید اظهار می‌کند: دستگاه‌های عضو ستاد مدیریت بحران که مسئولیت‌های زیرساختی دارند، باید مأموریت‌های خود را به‌درستی انجام دهند؛ شرکت توزیع نیروی برق، گاز، آب منطقه‌ای، آب و فاضلاب، شرکت پخش فراورده‌های نفتی، فرمانداری‌ها، کمیته امداد، بهزیستی و دستگاه‌های فرهنگی و آموزشی از جمله دستگاه‌هایی هستند که باید وظایف محوله را عملیاتی کنند.
ویشکایی اضافه می‌کند: مدیریت بحران استان در این زمینه هماهنگ‌کننده، ابلاغ‌کننده قوانین و مقررات و ناظر است، اما دستگاه‌های اجرایی باید مأموریت‌های خود را عملیاتی و اجرایی کنند.
وی با تأکید بر نقش شهرداری‌ها در پیشگیری از خسارت‌های ناشی از طوفان می‌افزاید: شهرداری‌ها باید درختان کهنسال و فرسوده سطح شهر را شناسایی و نسبت به تعیین تکلیف آنها اقدام کنند، زیرا در زمان وزش باد شدید احتمال سقوط این درختان و آسیب به خودروها و شهروندان وجود دارد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان ادامه می‌دهد: دستگاه‌های متولی باید برای هرس درختان در مسیر شبکه‌های برق و راه‌ها همکاری کنند و نباید دستگاه‌ها مسئولیت خود را به یکدیگر واگذار کنند. سقوط یک درخت روی شبکه برق می‌تواند برق چندین روستا را قطع کند.
ویشکایی با تاکید بر پاکسازی کانال‌ها و دهانه پل‌ها خاطرنشان می‌کند: گاهی یک تنه درخت یا قطعه چوب می‌تواند مسیر عبور آب را مسدود کند و موجب پس‌زدگی آب و خسارت به تعداد زیادی از واحدهای مسکونی شود. پاکسازی کانال‌ها و دهانه پل‌ها باید به‌صورت جدی انجام شود و در این زمینه شهرداری‌ها و راهداری وظایف مشخصی دارند.
وی با اشاره به خطرات کوچ عشایر در شرایط نامساعد جوی تصریح می‌کند: عشایر در شرایط بارش و سیلاب نباید اقدام به کوچ کنند، زیرا جابه‌جایی در این شرایط می‌تواند خطرات جدی برای آنان ایجاد کند.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان با اشاره به تجربه سیلاب‌های گذشته در گیلان می‌گوید: از تجربه‌های تلخ گذشته برای برنامه‌ریزی امسال استفاده کرده‌ایم. اگر پس از سیلاب سال‌های گذشته، با دستور استاندار و پیگیری مدیریت بحران، لایروبی حدود ۱۰ کیلومتر از مسیر رودخانه پیر بازار در بالا و پایین‌دست انجام نمی‌شد، احتمال تکرار همان شرایط وجود داشت.
ویشکایی می‌افزاید: در زمینه لایروبی رودخانه‌های شهر رشت نیز پیگیری‌های متعددی با شهرداری انجام شد و اقدامات مناسبی صورت گرفته است، همچنین در کانال ژ۵ در محدوده انتهای گلسار و مسیر خیابان میرابوالقاسمی نیز طرحی با هزینه حدود ۲۵۰ میلیارد تومان در حال اجرا است.
احتمال وقوع پدیده ال‌نینو در ۲۷ استان کشور
وی درباره شرایط اقلیمی پیش‌روی استان اظهار می‌کند: بر اساس اعلام وزیر کشور، معاون وزیر و رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، احتمال وقوع پدیده ال‌نینو برای ۲۷ استان کشور وجود دارد و گیلان نیز از استان‌های تحت تأثیر این پدیده خواهد بود.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری گیلان می‌افزاید: در سال‌هایی که پدیده ال‌نینو رخ می‌دهد، افزایش دمای آب اقیانوس آرام می‌تواند شرایط جوی متفاوتی ایجاد کند. در گیلان نیز نمونه‌هایی از سال‌های گذشته، از جمله بارش برف سنگین در شهرهای رشت و بندرانزلی در بهمن‌ماه سال‌های ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ رخ داد، با شرایط ال‌نینو همزمان بوده است.
ویشکایی با بیان اینکه ال‌نینو برای برخی مناطق می‌تواند آثار مثبتی داشته باشد، خاطرنشان می‌کند: افزایش بارش می‌تواند به تالاب‌ها و منابع آب سطحی و زیرزمینی کمک کند، اما مسئله اصلی گیلان، ضعف برخی زیرساخت‌ها در برابر بارش‌های سنگین است و باید برای افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها اقدامات پیشگیرانه انجام شود.
وی با تأکید دوباره بر اهمیت بیمه تصریح می‌کند: مردم باید موضوع بیمه را جدی بگیرند و پوشش بیمه‌ای مناسب در برابر سیل و طوفان داشته باشند تا در صورت وقوع حادثه، بتوانند بخشی از خسارت‌های واردشده به زندگی و اموال خود را جبران کنند.
ال‌نینو از نگاه هواشناسی؛ اثرگذاری متفاوت بر ایران و گیلان
سیدمحمدتقی سدیدی، رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا درباره پدیده «ال‌نینو» و تأثیر آن بر شرایط جوی کشور و استان گیلان اظهار می‌کند: دورپیوندها پدیده‌های جوی هستند که در مناطق بسیار دور از ما، به‌ویژه اقیانوس‌ها، شکل می‌گیرند و می‌توانند آب‌وهوای مناطق مختلف و حتی کل کره زمین را تحت تأثیر قرار دهند.
وی می‌افزاید: دورپیوندهای مختلفی از جمله دورپیوند نوسان جنوبی، نوسان اقیانوس اطلس شمالی (NAO)، نوسان قطبی (AO) و دورپیوند اقیانوس هند (IOD) وجود دارد و نوسان جنوبی نیز دارای دو فاز مثبت و منفی است که فاز مثبت آن «ال‌نینو» و فاز منفی آن «لانینا» نام دارد.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان با بیان اینکه نوسان جنوبی در نواحی استوایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرد، خاطرنشان می‌کند: این پدیده حدود ۱۵ هزار کیلومتر با کشور ما فاصله دارد و به همین دلیل اثرات آن بر ایران نسبت به مناطق نزدیک‌تر به مرکز شکل‌گیری دورپیوند کمتر است.
سدیدی تصریح می‌کند: در شرایط نرمال، در محدوده استوایی اقیانوس آرام، بادهای تجاری از شرق به غرب می‌وزند و از سواحل آمریکای جنوبی، پرو و برزیل به سمت استرالیا، اندونزی و شرق آسیا حرکت می‌کنند.
وی می‌گوید: در فاز مثبت نوسان جنوبی که همان ال‌نینو است، آب‌های سطحی سواحل شرقی اقیانوس آرام و محدوده آمریکای جنوبی حدود نیم درجه یا بیشتر از شرایط نرمال گرم‌تر می‌شوند. این وضعیت موجب افزایش شدید بارندگی در آمریکای جنوبی و شرق اقیانوس آرام و در مقابل، خشکسالی شدید در استرالیا و اندونزی می‌شود.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان می‌افزاید: در زمان ال‌نینو جهت بادهای تجاری نیز تغییر می‌کند و از غرب به شرق می‌وزد. بارش‌های سیل‌آسا در محدوده آمریکای جنوبی و خشکسالی در اندونزی، استرالیا و بخش‌هایی از شرق آسیا از آثار این پدیده است. همچنین افزایش دمای آب در این محدوده می‌تواند موجب کاهش شدید فعالیت ماهیگیری در سواحل آمریکای جنوبی شود.
سدیدی با اشاره به فاز منفی نوسان جنوبی یا لانینا اظهار می‌کند: در شرایط لانینا، شرایط برعکس ال‌نینو اتفاق می‌افتد؛ به‌گونه‌ای که آب‌های محدوده استرالیا، اندونزی و شرق آسیا در محدوده استوایی اقیانوس آرام گرم‌تر و آب‌های محدوده آمریکای جنوبی سردتر از شرایط نرمال می‌شوند و فعالیت ماهیگیری در این مناطق رونق پیدا می‌کند.
وی اضافه می‌کند: در دوره لانینا، بارش‌های شدید در استرالیا، اندونزی، ژاپن، مالزی، هند و حتی تایلند رخ می‌دهد و این پدیده نیز مانند ال‌نینو اثرات خود را در مناطق مختلف جهان نشان می‌دهد.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان با اشاره به پیش‌بینی‌های مربوط به ال‌نینو در سال جاری می‌گوید: پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد دورپیوند نوسان جنوبی در پاییز و زمستان امسال در فاز مثبت قرار دارد و شاخص آن در محدوده مثبت ۱.۸ تا مثبت ۲ درجه قرار خواهد گرفت که می‌توان آن را از ال‌نینوهای قوی دانست.
سدیدی می‌افزاید: انتظار می‌رود طی ماه‌های آینده گزارش‌هایی درباره بارش‌های سیل‌آسا در محدوده آمریکای جنوبی منتشر شود که این بارش‌ها معمولاً با خسارت‌های مالی و جانی همراه است.
وی درباره تأثیر این پدیده بر ایران و گیلان اظهار می‌کند: با توجه به فاصله حدود ۱۵ هزار کیلومتری ال‌نینو از کشور ما، هرچه مناطق به مرکز شکل‌گیری این دورپیوند نزدیک‌تر باشند، اثرات بیشتری دریافت می‌کنند و ایران نسبت به مناطق نزدیک‌تر، تأثیر کمتری از این پدیده می‌پذیرد.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان تصریح می‌کند: بر اساس دوره‌های آماری سال‌های گذشته، بیشترین تأثیر ال‌نینو در مناطق جنوبی و غربی کشور مشاهده شده است. در برخی سال‌ها از جمله سال‌های ۱۳۷۲ و ۱۳۷۳ و همچنین سال ۱۳۸۳ که بارش برف سنگینی در گیلان داشتیم، شرایط ال‌نینو حاکم بوده است. در سال ۱۳۹۸ نیز که بارش‌های فراتر از نرمال در گیلان رخ داد، شرایط ال‌نینو وجود داشت.
سدیدی ادامه می‌دهد: در مناطق جنوبی و غربی کشور در دوره‌های ال‌نینو بارش‌ها و سیلاب‌های فراوانی رخ می‌دهد، اما اثرات این پدیده در گیلان کمتر است. در مناطق مختلف کشور این دورپیوند می‌تواند تا حدود ۷۰ درصد اثرگذار باشد، اما در استان گیلان حداکثر حدود ۴۰ درصد می‌تواند موجب افزایش میزان بارندگی شود.
وی می‌افزاید: دوره آماری ۳۰ سال اخیر نشان می‌دهد استان گیلان ۹ سال پربارش داشته که سه سال از این ۹ سال با دوره‌های ال‌نینو همزمان بوده است. در مقابل، در سال‌هایی که لانینا اتفاق افتاده، افزایش میزان خشکسالی، افزایش فراوانی موج‌های گرمایی و باد گرم در استان گیلان مشاهده شده است.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان با جمع‌بندی این موضوع خاطرنشان می‌کند: به‌طور متوسط، سال‌های ال‌نینو با افزایش بارش و سال‌های لانینا با کاهش بارش نسبت به شرایط نرمال در کشور و از جمله استان گیلان همراه بوده‌اند و حداکثر همبستگی میان این تغییرات و شرایط بارشی استان گیلان حدود ۴۰ درصد پیش‌بینی شده است.
پاییز پربارش در انتظار گیلان
سدیدی درباره پیش‌بینی فصلی استان گیلان در پاییز امسال تصریح می‌کند: پیش‌بینی فصلی هواشناسی استان نشان می‌دهد بارش استان طی سه ماه پاییز، یعنی مهر، آبان و آذر، حدود ۳۰ میلی‌متر بیشتر از نرمال خواهد بود که با تقویت شرایط ال‌نینو در کره زمین منطبق است.
وی می‌گوید: بر این اساس، انتظار داریم در استان گیلان افزایش بارش‌ها را شاهد باشیم، اما از نظر دمایی شرایط نرمال یا حتی تا یک درجه گرم‌تر از نرمال برای سه ماه پاییز پیش‌بینی شده است.
رئیس گروه توسعه هواشناسی کاربردی استان گیلان ادامه می‌دهد: انتظار داریم این شرایط طی فصل زمستان و تا بهمن‌ماه نیز ادامه داشته باشد و از بهمن‌ماه به بعد، به‌تدریج شاهد تضعیف شرایط ال‌نینو و ورود به فاز خنثی در استان باشیم.
سدیدی می‌افزاید: در مجموع، پیش‌بینی‌ها برای کشور و سایر مناطق نیز نشان می‌دهد طی پاییز و زمستان امسال شاهد پاییز و زمستان پربارش در مناطق مختلف کشور خواهیم بود.
وی می‌گوید: با توجه به اطلاع‌رسانی‌های زودهنگامی که سازمان هواشناسی جهانی در ماه‌های اخیر انجام داده است، امیدواریم مسئولان و تصمیم‌گیران استانی و کشوری بتوانند با برنامه‌ریزی مناسب، پیامدهای منفی این پدیده جوی را کنترل کنند و ماه‌های آینده را با حداقل خسارت پشت سر بگذاریم.
به گزارش ایمنا، ال‌نینو به‌عنوان یکی از مهم‌ترین الگوهای اقلیمی اثرگذار بر تغییرات آب‌وهوایی، می‌تواند شرایط متفاوتی را در مناطق مختلف جهان رقم بزند و در ایران نیز بر الگوی بارش و دما اثرگذار باشد. هرچند شدت و میزان این اثرگذاری در مناطق مختلف کشور یکسان نیست، تجربه سال‌های گذشته و پیش‌بینی‌های موجود نشان می‌دهد احتمال افزایش بارش در برخی مناطق کشور، ضرورت آمادگی برای مدیریت پیامدهای آن را افزایش می‌دهد.
در چنین شرایطی، ال‌نینو را نمی‌توان تنها یک پدیده هواشناسی دانست؛ زیرا پیامدهای احتمالی آن می‌تواند حوزه‌های مختلفی از مدیریت منابع آب و رودخانه‌ها تا آمادگی زیرساخت‌ها، دستگاه‌های امدادی و اجرایی و حتی رفتار مردم را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، شناسایی نقاط آسیب‌پذیر، لایروبی و بازگشایی مسیر رودخانه‌ها، پاکسازی کانال‌ها و دهانه پل‌ها، آماده‌سازی تجهیزات و تعیین دقیق وظایف دستگاه‌ها، بخش مهمی از مدیریت پیشگیرانه در برابر بارش‌های سنگین است.
در این میان، گیلان به دلیل شرایط جغرافیایی و برخورداری از رودخانه‌ها، تالاب‌ها و مجاورت با دریای خزر، وضعیت متفاوتی دارد. افزایش بارش در این استان می‌تواند از یک سو به تقویت منابع آب سطحی و زیرزمینی و تالاب‌ها کمک کند و از سوی دیگر، در صورت شدت گرفتن بارش‌ها، ضعف برخی زیرساخت‌ها، تصرف حریم رودخانه‌ها و انسداد مسیرهای عبور آب می‌تواند احتمال آب‌گرفتگی و سیلاب را افزایش دهد.
اقدامات انجام‌شده برای لایروبی رودخانه‌ها، بازگشایی مسیر آبراهه‌ها، پاکسازی کانال‌ها و دهانه پل‌ها و برنامه‌ریزی دستگاه‌های اجرایی می‌تواند بخشی از این آسیب‌پذیری را کاهش دهد؛ با این حال، تجربه سیلاب‌های گذشته نشان می‌دهد که پیشگیری نباید به زمان وقوع بارش محدود شود. رعایت حریم رودخانه‌ها، رفع نقاط پرخطر، افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها و مشارکت مردم نیز در کاهش خسارت اهمیت دارد.
ال‌نینو برای گیلان نه یک تهدید و نه تنها یک فرصت است؛ نتیجه آن تا حد زیادی به میزان آمادگی استان برای مدیریت بارش‌های احتمالی بستگی دارد، اگر افزایش بارش با برنامه‌ریزی، آمادگی دستگاه‌ها و رعایت الزامات پیشگیرانه همراه شود، می‌تواند بخشی از نیازهای آبی استان را تقویت کند و اگر زیرساخت‌ها و مدیریت رواناب‌ها آمادگی لازم را نداشته باشند، همین افزایش بارش می‌تواند به عاملی برای تشدید خسارت‌های ناشی از سیلاب تبدیل شود.
گزارش از محمدرضا رشیدی؛ خبرنگار ایمنا
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.