سازوکار تملق در روسیه برای ابقای مدیران/ همنوایی سیاستی با پوتین بقای سیاسی می‌آفریند

  گروه اندیشه: دکتر محمدرضا جوادی یگانه در کانال تلگرامی خود یادداشتی در باره تحقیقات انجام شده راجع به شیوه انجام تملق در کشور روسیه منتشر کرده است. این مطلب بر اساس پژوهشی نو درباره‌ی نظام سیاسی روسیه، نشان می دهد که مقامات آسیب‌پذیر و وابسته به بودجه فدرال، بیش از دیگران به تملق و ستایش ولادیمیر پوتین روی می‌آورند تا موقعیت خود را حفظ کنند. جوادی یگانه بر اساس این تحقیق نشان می‌دهد که چاپلوسی مستقیم و ذکر مداوم نام حاکم، تضمینی برای ابقای استانداران نیست؛ بلکه تنها هم‌نوایی ظریف با گفتمان و واژگان کلیدی پوتین است که مسیر ارتقا و ماندگاری مدیران را در ساختار اقتدارگرا هموار می‌سازد. این مطلب را در ادامه می خوانید:

****

شیوه‌ها و پیامدهای چاپلوسی استانداران در روسیه نسبت به پوتین گزارشی از یک مقاله پژوهشی الکساندر باتورو، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه شهر دوبلین، نیکیتا خوخلوف از کالج دانشگاهی دوبلین و یاکوب تولسروپ از دانشگاه ارهوس دانمارک، در مقاله‌ای در مجله آمریکایی علوم سیاسی (۲۰۲۴) با عنوان «بازی با برگ برنده چاپلوسی: منطق و پیامدهای ابراز وفاداری به حاکم خودکامه» نشان داده‌اند که چاپلوسی مقامات روسی نسبت به پوتین شیوه‌ها و درجات گوناگون دارد و روی بقای آن ها در استانداری و ارتقایشان هم موثر است.   

بر اساس این مقاله،‌ چاپلوسی به معنای استفاده از تملق، ستایش و تأیید افراد قدرتمندتر برای مقاصد منفعت‌جویانه است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که خودکامگان، به طور متوسط نخبگان وفادار را بر نخبگان شایسته ترجیح می‌دهند. هرچه رابطه میان دیکتاتور و هریک از نخبگان نامتقارن‌تر باشد، مقام‌ها انگیزه بیشتری برای بازی با برگ چاپلوسی خواهند داشت.برای نخبگان ضعیف‌تر، چاپلوسی هم جلب رضایت خودکامه است و هم ابزار ارتقا. اما برای نخبگان قوی‌تر، که هم احساس خطر و هم نیاز به کمک کمتری دارند هم از گزینه‌های بهتری برای اشتغال جایگزین در خارج از رژیم برخوردارند، ستایش افراطی حاکم هزینه‌زا است و فرصت پیوستن به ائتلاف‌های جایگزین را از آنان می‌گیرد، لذا انگیزه کمتری برای چاپلوسی دارند.

روش:

آنها متن ۹۲۴ سخنرانی سالانه استانداران روسیه در برابر مجالس منطقه‌ای، از ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۱ را بررسی کرده‌اند. چاپلوسی مستقیم را با تعداد دفعات ذکر نام پوتین در سخنرانی‌شان، و چاپلوسی غیرمستقیم را از طریق میزان نشان دادن همنوایی خود با دیدگاه‌های کلی پوتین و تأکید برمضامین سیاستی و واژگانی مشابه او (مانند حاکمیت، سنت، کریمه، اوکراین، میهن‌پرستی، پیروزی و فاشیسم) اندازه گرفته‌اند. مثلا این سخنرانی یوگنی ساوچنکو استاندار بلگورود در ۲۰۱۲، در تطابق آشکار با ایده‌های مرکزی پوتین و چاپلوسی غیرمستقیم او است:«باید به یاد داشته باشیم که تمامی دوره‌های ازهم‌گسیختگی روسیه با دوره‌های فقر معنوی و اخلاقی شهروندان آن هم‌زمان بوده‌اند. ما به بازگشت به مسیر اخلاقی زندگی، به بازگشت به ارزش‌های سنتی مردم خود نیاز داریم.» 

عوامل موثر بر میزان و نحوه چاپلوسی:

استاندارانی که از نظر سیاسی آسیب‌پذیرند و پایان دوره مسئولیتشان نزدیک می‌شود، بیشتر نام پوتین را به میان می‌آورند، اما درباره موضوعات مرتبط با دستور کار سیاستی پوتین، این اندازه سخن نمی‌گویند. بنابراین، به نظر می‌رسد این استانداران راهبرد صریح‌ترِ ستایش مستقیم و شخصی دیکتاتور را بر راهبرد پیچیده‌ترِ همنوایی با دیدگاه‌ها، یعنی تقلید از گفتار عمومی او، ترجیح می‌دهند.

همچنین، کسانی که پوتین آنان را منصوب کرده است، بیشتر به بازی با برگ چاپلوسی تمایل دارند. البته استاندارانی که پیش‌تر توسط پوتین منصوب نشده‌اندهم، با نزدیک‌شدن پایان دوره مسئولیتشان، ارجاع‌های حمایت‌آمیز خود به حاکم را افزایش می‌دهند؛ درحالی‌که منصوبان پوتین معمولاً در دوره‌های انتخاباتی و غیرانتخاباتی، به یک اندازه سطح بالایی از ارجاع به او را حفظ می‌کنند. (فرضیه ۱)

استاندارانی که استان‌شان از نظر اقتصادی بیشتر به بودجه فدرال وابسته‌تر است، در مقایسه با همتایان کمتر وابسته خود، به‌طور معناداری چاپلوسانه‌تر (هم مستقیم و هم غیرمستقیم) رفتار می‌کنند. (فرضیه ۲).

استانداران دارای پیشینه تجاری، و بنابراین دارای گزینه‌های بیرونی بهتر، به‌طور معناداری کمتر به رفتار چاپلوسانه (هر دو نوع آن) گرایش دارند (فرضیه ۳).

تجربه قبلی در دنیای کسب‌وکار، گزینه‌های بیرونی جذابی در اختیار آنها قرار می‌دهد که به آنان اجازه می‌دهد در صورت نیاز مسیرهای شغلی جایگزینی را دنبال کنند و انگیزه کمتری برای تملق‌گویی از حاکم خودکامه داشته باشند.

 فواید چاپلوسی:

مقاله نتیجه چاپلوسی را ابقای استانداران درمقام خود یا ارتقای در دیگر سمت‌های مهم فدرال تعریف کرده‌. نتایج نشان می‌دهند که صرفاً ذکر نام پوتین به استانداران کمکی نمی‌کند. این راهبرد به‌تنهایی ظاهراً کارساز نیست؛ دست‌کم از نظر حفظ مقام. البته به شانس آنان نیز آسیبی نمی‌زند. اما هنگامی که استانداران وفاداری خود را به شیوه‌هایی ظریف‌تر، از طریق راهبرد همنوایی با دیدگاه‌ها نشان می‌دهند، بازی با برگ چاپلوسی راهبردی سودمند است. (فرضیه ۴) 

مقاله یک پیوست شانزده صفحه‌ای هم دارد که جزییات روش‌شناختی و یافته‌ها را در آن مفصل توضیح داده‌اند.

۲۱۶۲۱۶