سیدجواد هاشمی: در سینمای کودک ایران نویسنده ممتاز نداریم

به گزارش خبرنگار مهر، سیدجواد هاشمی شامگاه یکشنبه در نشست خبری فیلم یکی میاد دنبالم در خانه جشنواره سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، در پاسخ به نقد خبرنگاران نوجوان درباره ارتباط اثر با دغدغه‌های نسل جدید اظهار کرد: قبول دارم در بخش‌هایی قلاب فیلم برای تماشاگر گیر نمی‌کند و با توجه به اینکه نسخه اولیه حدود ۱۱۰ دقیقه بود، تلاش کردیم زمان فیلم را به حدود ۹۰ دقیقه برسانیم.

وی افزود: اصولاً برای سینمای کودک، فیلم ۸۰ دقیقه‌ای مناسب‌تر است و من نیز در فیلم‌هایی که از آهوی پیشونی سفید تا امروز ساخته‌ام، تلاش کرده‌ام زمان فیلم را در محدوده ۹۰ دقیقه نگه دارم، اما ممکن است این فیلم نیز در بخش‌هایی می‌توانست کوتاه‌تر باشد تا بیشتر با مخاطب همراه شود.

فیلمی درباره کودکانی که جنگ را تجربه کردند

هاشمی درباره چرایی پیوند فضای کودکانه فیلم با جنگ نیز گفت: بچه‌ها گاهی در سخت‌ترین موضوعات نیز با یک زبان بسیار ساده مواجه می‌شوند و اینکه بتوان در دل جنگ، فانتزی کودکانه، کمدی و فضای شادمانه ایجاد کرد، کار بسیار دشواری است.

وی ادامه داد: تلاش کردیم این دو جهان را کنار یکدیگر قرار دهیم و اگر توانسته باشیم تماشاگر را با یک فیلم جنگی در حوزه کودک و نوجوان همراه و راضی نگه داریم، یعنی کار سختی انجام داده‌ایم.

این کارگردان با اشاره به تجربه زیسته کودکان در شرایط جنگی تصریح کرد: جنگ موضوعی نیست که فقط بزرگسالان آن را بفهمند. زندگی کودکان نیز در چنین شرایطی به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد و ما تلاش کردیم بخشی از واقعیت زندگی کودکانی را نشان دهیم که همزمان با ترس از جنگ، همچنان بازی می‌کنند، می‌خندند و زندگی روزمره خود را ادامه می‌دهند.

هدفم قرار دادن لبخند و بغض در کنار یکدیگر بود

هاشمی با اشاره به اینکه فیلمنامه اولیه اثر با عنوان کوکی به وی پیشنهاد شده بود، گفت: در فیلمنامه اولیه تلخی‌هایی وجود داشت و احساس کردم باید از نظر فانتزی، نگاه کمدی و شرایط امروز تغییراتی در آن ایجاد شود تا کودکان هنگام تماشای فیلم صرفاً با تلخی مواجه نشوند.

وی افزود: من دوست داشتم بچه‌ها با فیلم بخندند، اما در عین حال به بغض هم برسند. شادی و غم بخشی از زندگی کودکان و بزرگسالان است و تصمیم داشتم این لبخند و بغض را کنار یکدیگر قرار دهم.

کارگردان یکی میاد دنبالم ادامه داد: وقتی کودک از تلویزیون خبر کشته شدن دانش‌آموزان را می‌شنود، طبیعی است که نمی‌تواند صرفاً بخندد. بنابراین تلاش کردم این واقعیت را وارد فیلم کنم که زندگی با خنده و گریه در کنار هم جریان دارد.

یک قطره از اقیانوس رنج کودکان در جنگ را نشان دادیم

هاشمی با اشاره به شرایط جنگی و آسیب‌هایی که کودکان متحمل می‌شوند، اظهار کرد: شاید یکی از معدود راه‌هایی که بتوان شرایط سخت کودکان در جنگ را برای مخاطب کودک و نوجوان روایت کرد، همین نوع فیلم‌ها باشد.

وی گفت: ما در این فیلم فقط یک قطره از یک اقیانوس را نشان داده‌ایم، اما موضوع فیلم مبتلابه کودکان امروز است؛ کودکانی که از یک سو می‌دانند در برابر دشمن باید ایستادگی و مقاومت کرد و از سوی دیگر، هر انفجار و هر موشک برای آنان درد و اضطراب ایجاد می‌کند.

این نویسنده و کارگردان اضافه کرد: آرزوی من در پایان فیلم این است که جنگ به‌زودی تمام شود؛ همان آرزویی که فرهادی در فیلم بیان می‌کند و می‌گوید امیدوارم دیگر هیچ‌وقت جنگ نشود.

در بحبوحه جنگ، بچه‌ها همچنان بازی می‌کنند

هاشمی در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران نوجوان درباره چرایی وارد کردن سکانس‌های جنگی به یک فیلم کودکانه گفت: ایده اصلی این بود که نشان دهیم کودکان حتی در بحبوحه جنگ نیز زندگی خود را ادامه می‌دهند.

وی با اشاره به تجربه تولید فیلم افزود: در جریان کار با کودکان، گاهی من بیشتر از خود بچه‌ها از صدای انفجار می‌ترسیدم و آنها به من می‌گفتند چرا می‌ترسی. این واقعیت برای من بسیار جذاب بود و تلاش کردم همین تجربه را وارد فیلم کنم.

هاشمی گفت: حتی عنوان‌های دیگری مانند جنگ بازی یا بازی در جنگ را برای فیلم در نظر گرفته بودم، چون مسئله اصلی برای من این بود که آیا کودکان می‌توانند در جنگ نیز بازی کنند؟ پاسخ فیلم این است که بله، کودکان حتی وسط جنگ هم بازی می‌کنند و به زندگی ادامه می‌دهند.

خودم می‌دانم فیلمنامه پرش دارد

در بخش دیگری از نشست، یکی از خبرنگاران نوجوان فیلم را از نظر فیلمنامه دارای پرش و ابهام دانست. هاشمی در واکنش به این نقد گفت: با این نقد موافقم که فیلمنامه در بخش‌هایی پرش دارد.

وی ادامه داد: فیلمنامه ابتدا توسط نویسنده دیگری نوشته شده بود و من بعداً تغییراتی در آن ایجاد کردم، از جمله اینکه فضای شادی را به قصه اضافه کردم و تلاش کردم تلخی آن را کاهش دهم و به یک کمدی تراژیک ساده برسم.

هاشمی با بیان اینکه یکی میاد دنبالم نهمین فیلم سینمایی اوست، اظهار کرد: من خودم نیز معتقدم هیچ‌کدام از فیلم‌هایم فیلمنامه کاملاً بی‌نقصی ندارند و اگر کسی بگوید سیدجواد هاشمی نویسنده خوبی است، خودم با او مخالفت می‌کنم.

وی افزود: مسئله فقط این فیلم نیست. در سینمای ایران در حوزه کودک و نوجوان، نویسندگان ممتاز و بی‌نقص کم داریم و باید روی تربیت و پرورش فیلمنامه‌نویس کودک و نوجوان بیشتر کار شود.

پیشنهاد تشکیل گروه‌های فیلمنامه‌نویسی در جشنواره کودک

این کارگردان با انتقاد از وضعیت تولید فیلمنامه کودک و نوجوان در کشور گفت: تعداد زیادی متن کودک و نوجوان نوشته شده، اما بسیاری از آنها یا فرصت تولید پیدا نکرده‌اند یا از نظر ساختار و کیفیت فیلمنامه مشکلات جدی دارند.

هاشمی خطاب به دبیر جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان پیشنهاد کرد: امیدوارم جشنواره به جایی برسد که گروه‌های مختلف فیلمنامه‌نویسی تشکیل شوند و به جای اینکه فیلمسازان میان بد و بدتر انتخاب کنند، فیلمنامه‌های خوب و قابل اتکایی در اختیار سینمای کودک قرار گیرد.

جنگ، موضوعی متعلق به بزرگسالان نیست

هاشمی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چرا موضوع جنگ باید وارد فیلم کودک شود، گفت: کودک و نوجوان از جنگ جدا نیست. امروز اگر به اسباب‌بازی‌ها، بازی‌ها و حتی محتوای تلفن همراه کودکان نگاه کنیم، می‌بینیم که جنگ و اسلحه به شکل‌های مختلف در جهان کودک حضور دارد.

وی افزود: وقتی جنگ اتفاق می‌افتد، کودکان یکی از نخستین گروه‌هایی هستند که آسیب می‌بینند و بنابراین نمی‌توان آنها را از روایت جنگ حذف کرد.

این کارگردان با اشاره به تجربه جنگ اخیر و آسیب کودکان تصریح کرد: اگر دوباره صد فیلم جنگی به من پیشنهاد شود، باز هم ترجیح می‌دهم درباره کودکان در جنگ فیلم بسازم، چون معتقدم کودکان باید در چنین روایت‌هایی در جایگاه اصلی قرار بگیرند.

کودکان در فیلم ابزار بزرگسالان نیستند

هاشمی در واکنش به نقدی درباره اینکه فیلم ممکن است از کودکان به عنوان ابزاری برای بیان دغدغه‌های بزرگسالان استفاده کرده باشد، گفت: با این برداشت موافق نیستم. در این فیلم، اتفاقاً بزرگسالان در موقعیتی قرار می‌گیرند که در جهان کودکان وارد می‌شوند و حتی به نوعی ابزار دست کودکان هستند.

وی افزود: شخصیت‌های بزرگسال در فیلم در خدمت روایت زندگی کودکان قرار گرفته‌اند و من تلاش کردم کودک، موضوع اصلی روایت باشد، نه ابزاری برای بیان حرف بزرگسالان.

هاشمی ادامه داد: البته ممکن است کسانی که فیلم را سفارش داده‌اند نیت دیگری داشته باشند، اما من با صراحت می‌گویم آنچه در فیلم ساخته شده، برداشت و نگاه خود من بوده است.

درام بدون چالش و درگیری شکل نمی‌گیرد

هاشمی در پاسخ به پرسشی درباره تعدد دعواها و درگیری‌های میان شخصیت‌ها گفت: در درام، دعوا، چالش و درگیری بخشی از اصول ساختار درام است، اما قبول دارم اگر این عناصر بیش از اندازه استفاده شوند، می‌توانند برای فیلم کودک آزاردهنده باشند.

وی تأکید کرد: تلاش ما این بود که درگیری‌ها در خدمت قصه باشند، اما طبیعی است که در یک فیلم کودک و نوجوان باید نسبت میان چالش، ریتم، فضای شاد و ظرفیت تحمل مخاطب با دقت بیشتری تنظیم شود.

هاشمی با تأکید بر اهمیت نقد مخاطبان کودک و نوجوان گفت: اگر بچه‌ها از فیلم خوششان نیاید، ما مقصریم؛ چون این فیلم برای کودکان و نوجوانان ساخته شده است و در نهایت نظر همین مخاطبان است که باید درباره موفقیت یا شکست آن تعیین‌کننده باشد.