معلمان فرماندهان خط مقدم جهاد تبیین هستند
اراک- مدیر اندیشکده راهبردی سعدا گفت: مدارس به یکی از میدان‌های اصلی تقابل شناختی تبدیل شده‌اند و فرهنگیان فرماندهان خط مقدم جهاد تبیین و صیانت از باورهای نسل جوان هستند.
به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام سید محمد حسین راجی عصر پنجشنبه در نشست تخصصی جهاد تبیین با فرهنگیان در اراک اظهار کرد: جنگ شناختی با تغییر نگرش، باور و احساس جامعه، می‌تواند دستاوردهای یک پیروزی نظامی را تحت تأثیر قرار دهد و معلمان در خط مقدم مقابله با این جنگ قرار دارند.
وی افزود: در تقسیم‌بندی مطرح‌شده از سوی ناتو، جنگ‌ها در طول تاریخ از پنج مرحله زمینی، دریایی، هوایی، فضایی و سایبری عبور کرده‌اند و مرحله ششم، جنگ شناختی است؛ جنگی که اهمیت آن به اندازه‌ای است که ممکن است یک کشور در میدان نظامی پیروز شود، اما در عرصه شناختی شکست بخورد و در نهایت نتیجه واقعی تقابل به سود طرف مقابل رقم بخورد.
جنگ شناختی؛ تغییر احساس و برداشت جامعه از واقعیت
حجت‌الاسلام راجی تصریح کرد: در جنگ شناختی، هدف اصلی تغییر شناخت و برداشت افراد از واقعیت‌هاست؛ به‌گونه‌ای که ممکن است واقعیت‌های میدانی با آنچه مردم در فضای رسانه‌ای احساس می‌کنند، تفاوت داشته باشد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا ادامه داد: برای ارزیابی نتیجه یک جنگ، صرفاً نباید تعداد موشک‌های شلیک‌شده، میزان اصابت‌ها یا خسارت‌های طرفین را ملاک قرار داد، بلکه باید دید جامعه پس از جنگ چه احساسی از پیروزی یا شکست دارد؛ زیرا در جنگ شناختی، آنچه در ذهن مردم شکل می‌گیرد، می‌تواند بر برداشت آنان از نتیجه میدان تأثیر بگذارد.
وی با بیان اینکه در چنین شرایطی حتی قواعد ادراک عمومی از واقعیت نیز تحت تأثیر رسانه قرار می‌گیرد، گفت: ما در دوران جنگ شناختی زندگی می‌کنیم و فضای آموزشی و مدارس نیز از این تقابل مستثنا نیستند. امروز در کلاس‌های درس و محیط مدارس، نوعی جنگ جریان دارد که سلاح‌های آن دیده نمی‌شود، اما آثار و زخم‌های آن بر ذهن و باور نوجوانان باقی می‌ماند.
معلمان؛ فرماندهان خط مقدم جهاد تبیین
نویسنده کتاب صعود چهل ساله با تأکید بر نقش معلمان در این عرصه بیان کرد: اگر فرماندهان نظامی با موشک، پهپاد و تجهیزات دفاعی در میدان نبرد از کشور دفاع می‌کنند، میدان اصلی مقابله در جنگ شناختی، ذهن و باور نسل جوان است و معلمان در مدارس و دبیرستان‌ها مسئولیت مهمی در این زمینه بر عهده دارند.
وی ادامه داد: امروز ممکن است برخی افراد به دلیل مشکلات اقتصادی، انتقاد از عملکرد مسئولان یا نارضایتی از شرایط زندگی، انگیزه‌ای برای دفاع از نظام نداشته باشند؛ اما کسانی که مسائل را فراتر از منافع مادی می‌بینند و برای ارزش‌ها و باورهای خود تلاش می‌کنند، می‌توانند در این میدان نقش‌آفرین باشند.
حجت‌الاسلام راجی با اشاره به اهمیت نجات فکری و اعتقادی نوجوانان افزود: بر اساس آموزه‌های دینی، احیای یک انسان به منزله احیای همه انسان‌هاست؛ بنابراین اگر یک معلم بتواند مسیر فکری و اعتقادی یک دانش‌آموز را اصلاح کند، در حقیقت در تغییر مسیر زندگی یک انسان و حتی جامعه نقش داشته است.
۲۵۰۰ شبهه در مدارس؛ ضرورت عبور از پاسخ‌گویی تدافعی
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا با اشاره به گستردگی شبهات مطرح‌شده در میان دانش‌آموزان تصریح کرد: برآورد ما این است که حدود ۲ هزار و ۵۰۰ شبهه در فضای مدارس وجود دارد که از این تعداد، حدود ۷۵۰ شبهه پرتکرار و ۱۵۰ مورد نیز از فراوانی و اهمیت بیشتری برخوردار است.
وی افزود: پاسخ‌گویی به شبهات ضروری است، اما این روش به‌تنهایی کافی نیست؛ زیرا نخست آنکه رویکردی تدافعی دارد و دوم اینکه پایان‌پذیر نیست. ممکن است امروز به ۱۵۰ شبهه پاسخ دهیم، اما هفته آینده با صدها پرسش جدید مواجه شویم.
حجت‌الاسلام راجی ادامه داد: راهکار مؤثر این است که به جای انتظار برای طرح شبهه و پاسخ‌گویی موردی، محورهای اصلی شبهات را شناسایی کنیم و با تولید محتوای هدفمند، پیش از شکل‌گیری پرسش‌ها به تبیین موضوعات بپردازیم. در واقع باید از موضع تدافعی خارج شویم و با شناخت ریشه‌های شبهات، ابتکار عمل را در عرصه تبیین به دست بگیریم.
محبوبیت معلم؛ شرط اثرگذاری جهاد تبیین
وی یکی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های موفقیت جهاد تبیین را محبوبیت و ارتباط مؤثر معلم با دانش‌آموز دانست و گفت: بارها از فرهنگیان پرسیده می‌شود که برای انجام جهاد تبیین چه باید کرد؛ پاسخ من این است که پیش از هر اقدامی باید از خود بپرسیم آیا در میان دانش‌آموزان محبوبیت داریم یا خیر؛ زیرا اگر معلم محبوب نباشد، حتی درست‌ترین سخنان او نیز ممکن است اثر معکوس داشته باشد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا افزود: معلمی که با بداخلاقی و برخورد نامناسب با دانش‌آموزان رفتار می‌کند، نمی‌تواند انتظار داشته باشد پیام‌های اعتقادی و انقلابی او اثرگذار باشد. گاهی رفتار نامناسب یک معلم، تمام تلاش‌های او برای تبیین ارزش‌ها را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
شبهات تاریخی؛ از ادعای مدرنیزاسیون پهلوی تا واقعیت‌های تاریخی
وی در تشریح محورهای پرتکرار شبهات، تاریخ دوران پهلوی را یکی از موضوعات مهم در فضای مدارس دانست و گفت: در این حوزه حدود ۳۳۰ شبهه مطرح است که بخشی از آنها به دوران رضاشاه، بخشی به دوره محمدرضا پهلوی و بخشی نیز به بازنمایی شخصیت و عملکرد خاندان پهلوی مربوط می‌شود.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا افزود: یکی از محورهای اصلی تبلیغات تاریخی، معرفی رضاشاه به‌عنوان پدر ایران مدرن و بنیان‌گذار زیرساخت‌های نوین کشور است؛ موضوعاتی مانند راه‌آهن، دانشگاه، مدارس جدید، دادگستری، ثبت احوال و ایجاد ساختارهای اداری و نظامی در این چارچوب مطرح می‌شوند.
وی تصریح کرد: برای بررسی دقیق این ادعاها باید هر موضوع را با اسناد تاریخی و مستندات مورد بررسی قرار داد؛ زیرا بخشی از اقدامات منتسب به دوره پهلوی، پیشینه‌ای در دوره قاجار داشته و نمی‌توان همه تحولات آن دوره را به یک حکومت نسبت داد.
حجت‌الاسلام راجی با اشاره به موضوع راه‌آهن سراسری تصریح کرد: یکی از پرسش‌های مهم تاریخی درباره راه‌آهن دوره رضاشاه، چرایی انتخاب مسیر شمال به جنوب و میزان انطباق آن با نیازهای اقتصادی و توسعه‌ای کشور است. در این زمینه باید نقش و منافع قدرت‌های خارجی، به‌ویژه انگلیس، و هزینه‌هایی را که مردم ایران برای ساخت این مسیر پرداختند، بررسی کرد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا ادامه داد: در جریان جنگ جهانی دوم، راه‌آهن ایران در خدمت انتقال نیرو و تجهیزات متفقین قرار گرفت و این موضوع یکی از محورهای مهم نقد عملکرد آن دوره است. بنابراین نباید صرف ساخت یک زیرساخت را بدون بررسی اهداف، هزینه‌ها و نتایج آن، معادل توسعه کشور دانست.
وی با اشاره به ادعاهای مربوط به بنیان‌گذاری دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی در دوره پهلوی تاکید کرد: باید پیشینه مراکز علمی و آموزشی از جمله دارالفنون و روند شکل‌گیری نهادهای اداری و نظامی در دوره‌های پیشین نیز بررسی شود تا تصویر تاریخی یک‌جانبه‌ای در ذهن دانش‌آموزان شکل نگیرد.
روایت اقتصادی دوران پهلوی نیازمند بررسی اسناد است
حجت‌الاسلام راجی با اشاره به یکی دیگر از محورهای شبهات تاریخی، یعنی وضعیت اقتصادی دوران محمدرضا پهلوی گفت: در این زمینه گاهی با روایت‌هایی مواجه می‌شویم که بر ثبات قیمت‌ها و قدرت خرید مردم تأکید دارند؛ از جمله روایت معروف مربوط به ثابت ماندن قیمت خودکار در دوره ۱۳ ساله نخست‌وزیری امیرعباس هویدا.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا افزود: برای بررسی صحت این روایت باید به اسناد و مطبوعات همان دوره مراجعه کرد. به‌عنوان نمونه، تیتر روزنامه کیهان در سال ۱۳۵۵ درباره افزایش ۳۰۰ تا ۷۰۰ درصدی قیمت برخی اقلام نوشت‌افزار، می‌تواند در ارزیابی ادعای ثبات قیمت‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: مواجهه با تاریخ نباید مبتنی بر خاطره‌گویی یا تکرار روایت‌های تبلیغاتی باشد، بلکه لازم است دانش‌آموزان با اسناد، شواهد و مقایسه‌های تاریخی آشنا شوند.
کارآمدی انقلاب اسلامی؛ پاسخ به شبهات با منطق تاریخی و تطبیقی
وی محور دوم شبهات پرتکرار را کارآمدی نظام جمهوری اسلامی عنوان کرد و گفت: حدود ۳۷۰ شبهه در این حوزه مطرح است که موضوعاتی مانند تورم، ارزش پول ملی، فقر، بیکاری، خودرو، فساد، اختلاس و مشکلات اقتصادی را در بر می‌گیرد.
این شخصیت علمی و فرهنگی در حوزه جهاد تبیین تصریح کرد: برای تبیین روند پیشرفت و چالش‌های اقتصادی کشور باید از مقایسه‌های تاریخی و تجربه سایر کشورها استفاده کرد. در این زمینه، کتاب «صعود چهل ساله» تلاش می‌کند با ارائه یک چارچوب تحلیلی، مسیر تحولات و پیشرفت کشور را بررسی کند.
وی با اشاره به تجربه تاریخی برخی قدرت‌های اقتصادی جهان افزود: کشورهایی مانند هلند، بریتانیا، آلمان و آمریکا نیز در مقاطع مختلف تاریخ با استعمار، وابستگی، محدودیت‌های اقتصادی، عقب‌ماندگی علمی و بحران‌های گسترده مواجه بوده‌اند.
حجت‌الاسلام راجی ادامه داد: بسیاری از این کشورها برای تبدیل شدن به قدرت‌های اقتصادی، مسیرهای دشواری را پشت سر گذاشتند؛ از استقلال سیاسی و مقاومت در برابر قدرت‌های مسلط گرفته تا جبران عقب‌ماندگی علمی، توسعه فناوری، صنعتی‌سازی و اصلاح ساختارهای اقتصادی.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا با اشاره به بحران‌های اقتصادی تاریخی در برخی از این کشورها گفت: هلند در مقطعی با بحران اقتصادی ناشی از حباب قیمت گل لاله مواجه شد و قیمت برخی پیازهای لاله به حدود سه هزار گیلدر رسید؛ رقمی که با حقوق چندین سال یک کارگر یا معلم برابری می‌کرد. آلمان نیز در مقاطعی از تاریخ با کمبود مواد غذایی و مشکلات شدید معیشتی مواجه شد.
وی تاکید کرد: هدف از بیان این نمونه‌ها، نادیده گرفتن مشکلات امروز کشور نیست؛ جمهوری اسلامی نیز با مسائل و چالش‌های اقتصادی جدی مواجه است، اما برای ارزیابی عملکرد یک کشور باید مسیر تاریخی، شرایط آغاز حرکت، میزان سرمایه‌گذاری و مرحله‌ای را که در آن قرار دارد، در نظر گرفت.
تبیین مسیر پیشرفت با الگوی هشت‌مرحله‌ای
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا با تشریح یک الگوی هشت‌مرحله‌ای برای بررسی مسیر تبدیل کشورها به قدرت‌های اقتصادی گفت: در این الگو، کشورها ابتدا باید استقلال و توان دفاعی خود را تثبیت کنند، سپس به جبران عقب‌ماندگی علمی، تبدیل علم به فناوری، توسعه تولید و اصلاح ساختارهای اقتصادی بپردازند و در نهایت با تقویت صادرات، منافع سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده را به دست آورند.
وی افزود: پنج مرحله نخست عمدتاً نیازمند سرمایه‌گذاری و صرف منابع است و در مرحله ششم، کشور با ضرورت اصلاح ساختارها و حل مشکلات انباشته مواجه می‌شود؛ به همین دلیل ممکن است در این مقطع، فشارهای اقتصادی و تورمی افزایش یابد.
حجت‌الاسلام راجی با استفاده از مثال ساخت یک ساختمان چهارطبقه بیان کرد: فردی که قصد ساخت یک ساختمان را دارد، ممکن است خانه قدیمی، خودرو و حتی طلاهای خود را بفروشد، وام بگیرد و منابع مالی خود را صرف خرید زمین، آهن، سیمان و مصالح کند. در این فرایند، موجودی حساب بانکی او به‌تدریج کاهش می‌یابد، اما هم‌زمان ساختمان به مراحل پایانی نزدیک می‌شود.
وی ادامه داد: کاهش موجودی حساب به‌تنهایی نشانه شکست نیست؛ همان‌طور که افزایش هزینه‌ها در جریان ساخت یک پروژه را نمی‌توان بدون توجه به میزان پیشرفت آن ارزیابی کرد. البته این مثال به معنای نادیده گرفتن مشکلات اقتصادی نیست، بلکه نشان می‌دهد برای قضاوت درباره مسیر توسعه باید میان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و نتیجه نهایی آن تفاوت قائل شد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا با بیان اینکه جمهوری اسلامی در این چارچوب تحلیلی در مرحله اصلاح ساختارها قرار دارد گفت: پرسش اساسی این است که آیا با وجود مشکلات، مسیر حرکت کشور به سمت اهداف توسعه‌ای ادامه دارد یا خیر؛ پاسخ به این پرسش باید بر پایه شاخص‌ها، مستندات و ارزیابی واقع‌بینانه صورت گیرد.
موضوع زن؛ محور مهم مقابله با جنگ شناختی در مدارس دخترانه
حجت‌الاسلام راجی موضوع زن و جایگاه اجتماعی زنان را سومین محور مهم شبهات دانست و تصریح کرد: در مدارس دخترانه، نباید تمام بحث‌ها را به موضوع حجاب محدود کرد؛ بلکه لازم است درباره جایگاه زن، حقوق، کرامت، آزادی، آسیب‌های اجتماعی و پیامدهای الگوهای مختلف زندگی نیز گفت‌وگو شود.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا افزود: در موضوع حجاب، به دلیل حجم تبلیغات رسانه‌ای، گاهی ناخواسته در موضع دفاعی قرار می‌گیریم؛ در حالی که در موضوع زن، می‌توان با بررسی پیامدهای الگوی آزادی در جوامع غربی، پرسش‌های جدی‌تری را درباره وضعیت زنان مطرح کرد.
وی تاکید کرد: باید تجربه چند دهه‌ای کشورهای غربی در حوزه خانواده، روابط اجتماعی، خشونت علیه زنان، سقط جنین، خودکشی و آسیب‌های روانی بررسی شود و این موضوعات با استناد به پژوهش‌ها و مطالعات علمی برای دانش‌آموزان تبیین شود.
حجت‌الاسلام راجی، کتاب‌های «ناگفته‌های صورتی» و «زنان زندانی» را از منابع پیشنهادی برای مطالعه در این حوزه معرفی کرد و گفت: همچنین محتوای آموزشی دوره «آدرس غلط» در مرکز تخصصی جهاد تبیین، می‌تواند به معلمان در ارائه مباحث مربوط به زن و مسائل اجتماعی کمک کند.
دشمن‌شناسی و مقایسه ایران با سایر کشورها
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا دشمن‌شناسی و بررسی تطبیقی وضعیت ایران با سایر کشورها را از دیگر محورهای ضروری در جهاد تبیین عنوان کرد و گفت: دانش‌آموزان باید با شناخت دقیق سیاست‌ها و عملکرد قدرت‌های جهانی، تاریخ روابط بین‌الملل و شرایط کشورهای مختلف، قدرت تحلیل و مقایسه پیدا کنند.
وی افزود: پاسخ به شبهات نباید صرفاً به بیان چند جمله یا ارائه آمار محدود شود، بلکه لازم است معلمان به منابع معتبر، اسناد تاریخی، پژوهش‌های علمی و محتوای آموزشی قابل ارائه در کلاس درس دسترسی داشته باشند.
حجت‌الاسلام راجی با اشاره به تولید محتوای آموزشی در این زمینه گفت: مجموعه‌ای شامل ۳۱ فایل صوتی، هرکدام با مدت‌زمان کمتر از پنج دقیقه، برای پاسخ به مهم‌ترین شبهات روز تهیه شده است که موضوعاتی مانند حوادث جنگ، دوران پهلوی، کارآمدی نظام جمهوری اسلامی و مسائل مربوط به زنان را پوشش می‌دهد.
مدیر اندیشکده راهبردی سعدا ادامه داد: این فایل‌ها در قالب پاسخ‌های کوتاه و قابل استفاده در محیط‌های آموزشی و اجتماعات تهیه شده‌اند و معلمان می‌توانند متناسب با نیاز دانش‌آموزان از آنها بهره بگیرند.
وی افزود: علاوه بر فایل‌های صوتی، مقالات علمی، مستندات پژوهشی و محتوای ارائه‌شده در دوره‌های آموزشی نیز برای استفاده در کلاس‌های درس و پاسخ‌گویی مستند به پرسش‌ها در دسترس قرار دارد.
حجت‌الاسلام راجی با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای و توانمندی تبیینی فرهنگیان تصریح کرد: مقابله با جنگ شناختی صرفاً با پاسخ دادن به پرسش‌ها محقق نمی‌شود؛ بلکه معلمان باید با شناخت ریشه شبهات، تولید محتوای پیش‌دستانه، برخورد اخلاقی و ایجاد ارتباط مؤثر با دانش‌آموزان، زمینه تقویت قدرت تحلیل و تشخیص نسل جوان را فراهم کنند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.